Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Türkçe Ses Bilgisi

Ünite 7: Çağdaş Türkçede Eğilimler I: Yabancı Dillerin Etkisi — Kelime Bul

Tanımı oku, kavramı harf harf bul. 10 kelime var.

1 / 100 doğru

Arapçadan Türkçeye geçen ve aidiyet, ilgili olma bildiren, üzerine genellikle düzeltme işareti konulan ek veya ünlü birimidir. Örneğin 'dinî' ve 'fikrî' sözcüklerindeki son ünlüler ••• örnek oluşturur.

Standart Dil — Temeli belli bir ağza dayanan, eğitim kurumlarında öğretilen, resmi ve edebi alanlarda kullanılarak bölgeler üstü geçerlilik ve saygınlık kazanmış ortak iletişim aracIdır. Örneğin Osmanlı yazı dilinden farklı olarak günümüz ••• Türkçesi eğitim ve basının ihtiyaçlarına göre şekillenmiştir.

Alıntı Sözcük — Tarihi ve kültürel ilişkiler sonucunda bir dilden başka bir dile geçen ve zamanla alıcı dilin ses ve yapı özelliklerine uyum sağlayan kelimelerdir. Örneğin Fransızcadan Türkçeye geçen 'jandarma' sözcüğü ••• tipik bir örnektir.

Düzeltme İşareti (Şapka) — Arapça, Farsça ve Batı dillerinden alınan kelimelerdeki ince ünsüzleri, uzun ünlüleri veya nispet i'sini belirtmek amacıyla harflerin üzerine konulan imdir. Örneğin 'kâğıt' kelimesindeki şapka ince /k/ sesini ve ünlü uzunluğunu göstermek için kullanılır.

Ünlü Uzunluğu — Kelime içindeki seslerin normal süresinden daha uzun sesletilmesi durumu olup, bazı alıntı sözcüklerde anlam ayırt edici özellik taşır. Örneğin uzun ••• 'ādet' kelimesi gelenek anlamına gelirken, kısa ••• 'adet' kelimesi sayı anlamına gelir.

Ayın ve Hemze — Arapça kökenli sözcüklerde karşımıza çıkan ve Türkçenin yazım ile söyleyişinde en çok sorun yaratan gırtlak sesleridir. Bu sesler kelime içindeki konumlarına göre düşebilir, ünlü türemesine yol açabilir veya önceki ünlüyü uzatabilir.

İkiz Ünlü — Yazıda veya söyleyişte iki ••• sesin araya ünsüz girmeden yan yana bulunması durumu olup, Türkçenin yapısal özelliklerinden biri olan ••• kaçınma kuralıyla çelişebilir. Örneğin 'facia' sözcüğünde yazılımdaki ••• söyleyişte 'facî'a' şeklinde farklı hecelere ayrılabilir.

Nispet î'si — Arapçadan Türkçeye geçen ve aidiyet, ilgili olma bildiren, üzerine genellikle düzeltme işareti konulan ek veya ünlü birimidir. Örneğin 'dinî' ve 'fikrî' sözcüklerindeki son ünlüler ••• örnek oluşturur.

Ünlü Türemesi — İki ünsüzle biten veya başlayan alıntı sözcüklerin Türkçenin ses yapısına uyarlanması sürecinde aralarında bir ••• ortaya çıkması olayıdır. Örneğin Arapça kökenli 'emr' kelimesinin Türkçede 'emir' şekline dönüşmesi ••• örnektir.

Söyleyiş Kusuru — Standardı kodlayan kılavuzlara ve kurallara aykırı olarak ünlü uzunluklarının yanlış kullanılması veya kelimelerin hatalı sesletilmesidir. Örneğin 'akraba' sözcüğünün 'akrāba' şeklinde yanlışuzatılması bir •••.

Ağız — Bir dilin ülke içindeki küçük yerleşim bölgelerinde veya sosyal gruplarda, ses ve şekil bilgisi bakımından standart dilden ayrılan yerel konuşma biçimidir. ••• standart dilin temelini oluştursa da bölgeler üstü resmi geçerliliğe sahip değildirler.