Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Yeni Türk Edebiyatına Giriş 1

Ünite 2: Şiir Sanatı — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Lirik Şiir — Duygusal coşkunun yoğun olduğu, müzikal yapıya sahip ve şairin kendi kendine konuşur gibi (iç monolog) bir üslup benimsediği şiir türüdür. Genellikle aşk, yalnızlık, ölüm ve metafizik temaları işler; örneğin Dağlarca'nın 'Nereye' şiiri bu türe girer.

Epik Şiir — Fetih, savaş ve kurtuluş gibi kahramanlık temalarını mitik veya efsanevi olaylar etrafında anlatan uzun anlatısal şiir türüdür. Lirik şiirin aksine kamusal bir hikaye anlatma tarzı benimser; örneğin Dağlarca'nın 'Üç Şehitler Destanı' bu türün modern örneğidir.

Dramatik Şiir — Şairin aradan çekilerek kendi yarattığı karakterleri konuşturduğu, diyaloglar aracılığıyla bir olay örgüsü sunduğu şiir türüdür. Tiyatro oyunu ile iç içe durur; örneğin Mehmet Âkif Ersoy'un 'Küfe' şiiri dramatik şiir özelliği gösterir.

Dudak Musikisi — Şairlerin kelime seçiminde harflerin ve seslerin tınısını hesaba katmasıyla şiirde müzikal etkinin azami noktaya çıktığı durumlar için kullanılan bir tabirdir. Kelimelerin işitsel uyumu bu kavramla ifade edilir.

İmaj (Şiirsel İmaj) — Nesneleri, eylemleri, duyguları ve ruh hallerini temsil etmek amacıyla dilin kurmaca ve sanatkarane bir şekilde kullanılmasıdır. Beş duyu verilerinden yola çıkarak zihinsel ve duygusal bir bileşim sunar.

Metonimi (Düzdeğişmece) — Bir nesne veya olguya kendi adıyla değil, onunla doğrudan ilişkili başka bir unsurla atıf yapılmasıdır. Örneğin Behçet Necatigil'in şiirinde 'rengi atmış bir şapka, çanta, gözlük' ifadeleriyle memurun kastedilmesi metonimidir.

Metafor (Eğretileme) — Bir şeyin başka bir şeye 'benzer' olduğunu söylemeden, bir kelimenin yerine doğrudan başka bir kelimenin geçirilmesidir. Örneğin Erzurumlu Emrah'ın şiirinde 'genç kız' yerine 'fidan' kelimesini kullanması metafordur.

Farklılaştırma (Yabancılaştırma - Ostranenie) — Rus Biçimcilerinin öne sürdüğü, günlük yaşamda alışkın olunan dil kullanımını ve nesne algısını bozarak tuhaflaştıran ve algılama süresini uzatan edebi teknik tir.

İfade Tonu — Şiirde konuşan sesin duygusal içeriği ve tonlamasıdır; söylenen ile kastedilen arasındaki farka tekabül eder. Okurun şiirdeki hüzün, öfke, neşe veya ironi gibi edaları sezmesini sağlar.

Yeni Eleştiri (New Criticism) — 20. yüzyılın ilk yarısında ortaya çıkan, metnin dışındaki biyografik, tarihi ve psikolojik unsurları reddederek doğrudan metnin yapısal dokusuna odaklanan biçimci edebiyat eleştiri ekolüdür.

Niyetsel Hata (Intentional Fallacy) — Bir şiir eleştirisi yapılırken yazarın kendi eseri hakkında söylediklerine veya yazılış amacına aşırı önem verilmesinin oluşturduğu temel eleştiri hatasıdır.

Uygunluk İlkesi (Decorum / To Prepon) — Dramatik şiirde ve tiyatroda karakterlerin konuşma tarzının, dilinin, üslubunun ve jestlerinin kendi yaşına, cinsiyetine ve sosyal statüsüne tam olarak uygun olması gerektiğini savunan temel sanat kuralıdır.

Aruz Vezni — Arap ve Fars edebiyatından Türk edebiyatına geçen, hecelerin uzunluk ve kısalık değerlerine (açık-kapalı hece esasına) dayanan bir ölçü sistemidir.

Hece Vezni — Türkçenin yapısına uygun olan, dizelerdeki hece sayı اینکهlerin eşitliğine ve içindeki duraklara dayanan ulusal ölçü sistemidir.

Durak — Hece ölçüsünde dizelerin kulakta uyumlu bir izlenim bırakan anlamlı söz öbekleri arasında bölündüğü durma noktalarıdır.

Tahkiye (Narration) — Epik şiirlerde ve hikaye türlerinde başı, ortası ve sonu belli olan bir olay örgüsünün ve hikayenin nakledilmesi sürecidir.

Tipografi — Harflerin ve kelimelerin sayfa üzerindeki grafik özellikleri, diziliş biçimleri ve görsel yerleşim düzenidir; modern şiirde anlatım aracı olarak kullanılır.

Anlamsızlaşma — Okurun kelimeler arasında mantıksal bir ilgi kurmakta zorlandığı, anlamın rastlantısal çağrışımlara bırakıldığı ve şiirin dilsel sınırlarını zorlayan avangard bir üslup özelliğidir.

Sıradan Tepki (Stock Responses) — Okurun belli konu ve ifadelere karşı günlük yaşamda geliştirdiği sıradan, otomatik ve ezbere tepkilerin şiir analizine yansıyarak eleştiriyi bozması durumudur.

İletişim Dili — Günlük konuşma, haber ve bilim dilinde olduğu gibi, temel amacı nesnel bilgi aktarmak ve taraflar arasında anlaşmayı sağlamak olan şeffaf dil kullanımıdır.

Şiir/Manzume Ayrımı — Bir metnin sadece vezin ve kafiye gibi biçimsel kurallara uyduğu için manzume sayılabileceğini, ancak estetik etki ve yeni bir bakış açısı sunmadığı sürece gerçek bir şiir olamayacağını savunan eleştirel ayrımdır.