Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Yeni Türk Edebiyatına Giriş 1

Ünite 4: Kısa Öykü Sanatı — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Kısa Öykü — İki yüzyıldan biraz fazla geçmişi olan, 19. yüzyıl sonlarından itibaren gelenekten uzaklaşarak müstakil bir alan oluşturan, olayları dar bir kapsamda ele alıp tek bir etki bırakmayı amaçlayan modern edebî türdür. Örneğin Edgar Allan Poe'nun tanımına göre bir oturuşta okunabilecek uzunluktadır.

Tasarruf İlkesi (Ekonomi) — Yazarın zihnindeki duygu veya düşünceye uygun konuyu seçerken gereksiz ayrıntılardan kaçınması ve anlatmak istediklerini en az kelime ve sahnelerle metne yansıtma tutumudur. Örneğin küçürek öyküler bu ilkenin en uç noktada uygulandığı metinlerdir.

Olay Öyküsü — Bir ya da birkaç çatışmadan meydana gelen, başlangıç, gelişme ve sonuç bölümleri içeren ve öykü ilerledikçe çözüme ulaşarak okurun merakını gideren klasik öykü türüdür. Klasik roman kurgusuna benzer bir yapı sergiler.

Durum Öyküsü (Kesit Öyküsü) — Olay örgüsünden ziyade günlük hayattan kesitleri, anları ve kahramanların duygu durumlarını ön plana alan, daha durağan bir yapıya sahip modern öykü türüdres. Örneğin Anton Çehov tarzı öyküler bu türe örnek oluşturur.

Küçürek Öykü (Short-Short Story) — 20. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan, tezli bir yaklaşımı veya geniş hacmi olmayan, tek bir sahneyi ya da insani durumu çok kısa paragraflarla aktaran yoğun anlatı biçimidir. Anlatı kişilerinin zamansızlık ve yurtsuzluk sorunlarını yansıtır.

Meddahlık Geleneği — Sözlü gelenek içerisinde meddah adı verilen hikâye anlatıcısının seyircilere karşı gerçekleştirdiği, dinleyici kitlesinin tepkilerine göre her icrada değişebilen seyirlik gelenektir.

Olay Örgüsü — Kurmaca bir eserde olayların yazarın amacına ve kurguya hizmet edecek şekilde belirli bir mantıksal ve nedensellik bağışla düzenlenmesidir. Kısa öyküde hacim sınırlaması nedeniyle tek bir çizgi halinde ilerler.

Açık Mekân — Fiziksel özelliklerinin ötesinde olgusal olarak bireyin kendini ifade etmesine ve eylemlerine olanak tanıyan mekân kategorisidir. Örneğin bir hapishane hücresi birey ruhsal huzuru bulmuşsa açık mekâna dönüşebilir.

Kapalı Mekân — Fiziksel özelliklerinden bağımsız olarak olgusal anlamda insanı her yönüyle kuşatan, bireyin eylemlerini kısıtlayan mekân kategorisidir. Örneğin tüm açıklığıyla deniz, bir sandalda mahsur kalınmışsa kapalı mekân olur.

Vaka Zamanı — Öykü veya roman metninde anlatılan olayın meydana geldiği zamanı ve bu olayın kapsadığı süreyi ifade etmek için kullanılan teknik bir kavramdır.

Anlatma Zamanı — Belirli bir sürede gerçekleşen bir olayın kurgu içerisinde okura aktarılırken kapsadığı süreyi ve yapılan düzenlemeleri (geriye dönüşler, eksiltmeler vb.) ifade eder.

Okuma Zamanı — Okurun bir edebî metni okumaya başladığı andan itibaren bitirene kadar geçen fiziksel süre ve zamandır. Kısa öyküde tek oturuşta okunabilmesi bakımından önemlidir.

Kozmik Zaman — Sanayi Devrimi öncesinde tarım toplumlarının doğadaki değişimlere ve evrenin döngüsüne dayanarak dikkate aldığı zaman algısıdır.

Takvim Zamanı — Modernleşmeyle ve ekonomik sistemin değişmesiyle birlikte çalışma hayatının ve sosyal düzenin belirleyicisi olan, bölünebilir ve yönetilebilir zaman anlayışıdır.

Novella (Kısa Roman) — Kısa öykü ile roman arasında yer alan, kısa öyküden daha uzun okuma zamanına ve içeriğe sahip, gerilimin yüksek olduğu ve anlatıcının kişileri konuşarak tanıttığı anlatı türüdür.

Mensur Şiir — Duygu durumlarını ve hayalleri, şiir ahengini muhafaza ederek düz yazı biçiminde ifade eden, Türk edebiyatında Halit Ziya ve Mehmet Rauf tarafından örnekleri yazılmış edebî türdür.

Küçük İnsan — O'Connor'ın kuramında, öykü kahramanının destansı veya ideal bir kahraman olmaktan uzak, sıradan ve olağan hayatını kurguya taşıyan anti-kahraman niteliğindeki karakteridir. Örneğin Gogol'un Palto öyküsündeki Akaki Akakiyeviç.

Tematik Öykü — Alegorik bir temele dayanan, yazarın okurun ahlaki algılarında etki yaratmak ve bir ön kabule dayalı mesajı iletmek amacıyla sembolik kullanımlarla düzenlediği öykü türüdür.