Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Yeni Türk Edebiyatına Giriş 1

Ünite 5: Tiyatro Sanatı — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Mimesis (Taklit) — Antik estetiğin ve drama kuramının temel kavramı olup yansıtma kuramının temelini oluşturur. Sanatın özgülülüğünü açıklamak amacıyla ortaya konmuş bir estetik kategoridir; örneğin Aristoteles’e göre sanat, doğayı ve insan eylemlerini taklit ederek yeniden üretir.

Tragedya (Trajedi) — Konusunu mitoloji veya tarihten alan, bir kahramanın çevresindeki şartlarla çatışarak trajik bir biçimde yenik düşmesini anlatan tiyatro türüdür. Örnek olarak Sophokles’in 'Kral Oedipus' adlı eseri gösterilebilir.

Dithyrambos — Antik Yunan’da Tanrı Dionysos’u ululamak ve onurlandırmak için koro tarafından okunan dinsel tören ezgisidir. Bu dinsel şarkılar zamanla evrilerek tragedyanın doğuşuna zemin hazırlamıştır.

Katharsis — Tragedyanın seyircide uyandırdığı acıma ve korku duyguları aracılığıyla ruhu tutkulardan temizlemesi, arındırması ve dinginliğe kavuşturması anlamına gelen aristotelesçi bir kavramdır.

Hamartia — İyi bir insanın bilmeden yaptığı yanlış bir hareket veya küçük bir zayıflık, trajik hata anlamındadır. Tragedya kahramanı bu hatası yüzünden yıkıma uğrar.

Komedya (Komedi) — Kişilerin, olayların ve durumların gülünç yanlarını ele alıp işleyen, soylu olmayan kusurları konu edinen ve mutlu sonla biten tiyatro türüdür. Molière’in 'Cimri' adlı oyunu bu türün klasik bir örneğidir.

Phallos Şarkıları — Bolluğu ve üremeyi kutlayan Dionysos şenliklerindeki geçit törenlerinde söylenen açık saçık şarkılardır. Komedya türünün bu ritüelistik törenlerden doğduğu kabul edilir.

Töre Komedyası — Toplumun gülünç, yozlaşmış ve aksayan yönlerini, geleneklerin yanlış uygulamalarını eleştiren komedya alt türüdür.

Dolantı Komedyası (Entrika Komedyası) — Olayların çeşitli dolantılar, yanlış anlamalar ve dalaverelerle ilerlediği, odak noktasının derin karakterlerden ziyade çevrilen oyunlar olduğu komedya türüdür.

Üç Birlik Kuralı — Klasik tiyatro akımında zorunlu tutulan; eylem (olay) birliği, zaman birliği (24 saat) ve yer birliği (tek mekân) kurallarının bütünüdür.

Barok Üslup — 1600-1750 yılları arasında Avrupa'da resim, heykel, mimarlık ve tiyatroda görülen; düzenli olmayan inci anlamına gelen 'barocco' sözcüğünden türetilmiş, görkemlilik ve aşırı süsleme içeren üsluptur.

İllüzyon (Yanılsama) — Gerçekçi ve klasik tiyatroda seyircinin sahnedekileri gerçek gibi algılamasını, kendi dünyasından çıkıp sahneyle özdeşleşmesini sağlayan sahnede yaratılan inandırıcılık atmosferidir.

Naturalizm (Doğalcılık) — İnsanı bir doğa parçası ve madde unsuru olarak gören, kalıtım ve çevre koşullarının insanı belirlediğini savunan, gerçekçiliğin en sert ve bilimsel yönelimli koludur.

Sembolizm (Simgecilik) — Somut yaşam gerçeği yerine soyut, tinsel, düşsel olanı imge, simge ve çağrışımlarla sezdirmeyi amaçlayan, şiirsel anlatımı tiyatroya taşıyan sanat akımıdır.

Fütürizm (Gelecekçilik) — Akıl, mantık ve geleneksel sanat kurallarına karşı çıkan; hızlılığı, devingenliği ve makine dinamizmini savunan I. Dünya Savaşı öncesi öncü sanat akımıdır.

Kıyıcı Tiyatro (Vahşi Tiyatro) — Antonin Artaud’un geliştirdiği; seyirciyi salonun ortasına oturtarak bilinçaltındaki bastırılmış vahşi dürtüleri ve acılı yaşantıları ortaya çıkarmayı amaçlayan avangart tiyatro anlayışıdır.

Epik Tiyatro — Bertolt Brecht’in geliştirdiği; toplumsal ilişkilerin diyalektik yapısını göstererek seyircide bilinçlenme ve eleştirel bakış açısı uyandırmayı hedefleyen, illüzyonu kıran tiyatro biçimidir.

Yadırgatma (Yabancılaştırma) — Epik tiyatroda seyircinin oyunla özdeşleşmesini engelleyen, sahne ile salon arasına mesafe koyarak olaylara eleştirel yaklaşmasını sağlayan tekniklerin bütünüdür.

Absürt (Saçma) Tiyatro — II. Dünya Savaşı sonrasında insani değerlerin yıkılmasıyla doğan; yaşamın akla aykırılığını, iletişimsizliği ve bireyin uyumsuzluğunu işleyen karşı-tiyatro akımıdır.

Avangart Tiyatro — Genel geçerlik kazanmış kalıplaşmış burjuva tiyatrosuna karşı çıkan, deneysel ve yenilikçi sahne denemeleri yapan öncü tiyatro hareketlerinin genel adıdır.

Peripeteie (Baht Dönüşümü) — Aristoteles’in Poetika’sında belirttiği; olayların mutluluktan mutsuzluğa ya da tam tersi yöne ani ve keskin bir şekilde değişmesi olaydır.

Anagnorisis (Tanınma) — Oyunun başkişisinin baht dönüşünü algılaması, cehaletten bilgiye geçiş yapması; yara izi veya bir nesne aracılığıyla gerçeği fark etmesidir.

Pathos — Tragedyada acı veren eylem, yıkıcı ve ıstırap verici hareket (cinayet, intihar, yaralanma gibi) anlamına gelen Aristotelesçi bir terimdir.

Protagonist — Antik Yunan tiyatrosunda soylu niteliklere sahip olan, eserin merkezindeki birinci oyuncu, oyunun başkahramanıdır.

Antagonist — Oyunun başkahramanı (protagonist) ile çatışan, onun karşısında yer alan karşı güç veya karakterdir.