İnfografik
← Ünite 2
(B) Biyokimya 1

Ünite 2: Karbohidratların Genel Özellikleri ve Önemi

Alfa-D-Glikopiranoz Mutorotasyon Deneyi
Yeni hazırlanmış alfa-D-glikopiranoz şekeri saf suda çözülüp polarimetrede incelendiğinde başlangıçtaki optik çevirme açısı 20 santigrat derecede +113 derece olarak ölçülür. Bu açı zamanla azalarak birkaç saat içinde +52 derecede sabit bir dengeye ulaşır.
Beta-D-Glikopiranozun Başlangıç Açısı
Beta-D-glikopiranoz suda çözündüğünde başlangıçtaki polarize ışığı çevirme açısı +19 derece civarındadır. Zaman içinde bu değer artış göstererek mutorotasyon dengesi sonucunda +52 derecede kararlı hale gelir.
Denge Karışımındaki Anomer Oranları
Glikozun sulu çözeltideki mutorotasyon dengesi kurulduğunda, çözeltideki yapıların yaklaşık yüzde 36 oranında alfa anomeri ve yüzde 63 oranında beta anomeri şeklinde bulunduğu tespit edilmiştir.
Dihidroksiasetonda Asimetrik Karbon Eksikliği
En basit ketoz olan dihidroksiaseton, moleküler simetrisi nedeniyle asimetrik karbon atomu barındırmayan istisnai monosakkaritlerden biridir. Metinde belirtildiği üzere dihidroksiaseton dışındaki tüm monosakkaritlerde asimetrik karbon bulunur.

Anahtar Kavramlar

MonosakkaritDaha basit şekerlere hidroliz edilemeyen, tek bir polihidroksi aldehit veya polihidroksi keton içeren en basit karbohidrat birimidir. Örnek olarak glikoz, fruktoz ve riboz verilebilir.
Asimetrik KarbonDört bağına da birbirinden tamamen farklı atom veya kimyasal grupların bağlanmış olduğu karbon atomudur. Bu karbon atomunun varlığı stereoizomerizme yol açar.
StereoizomerAynı moleküler formüle ve atom bağlantılarına sahip olmasına rağmen uzaysal dizilimleri farklı olan ve birbirinin ayna görüntüsü olup çakışmayan izomerlerdir. D- ve L- gliseraldehit buna örnektir.
AldozYapısında fonksiyonel bir aldehit grubu bulunduran monosakkarit sınıfıdır. En basit üyesi üç karbonlu gliseraldehittir.
Ketozİkinci karbon atomunda bir keton grubu içeren monosakkarit sınıfıdır. En basit üyesi dihidroksiasetondur ve fruktoz biyolojik açıdan önemli bir örneğidir.
MutorotasyonMonosakkaritlerin halkalı alfa ve beta anomerlerinin sulu çözeltide birbirine dönüşmesi ve buna bağlı olarak polarize ışığı çevirme açısının zamanla değişerek belirli bir denge değerinde sabitlenmesi olayıdır.
Glikozidik BağMonosakkaritlerin kendi aralarında su açığa çıkararak veya bağlanarak disakkarit, oligosakkarit ve polisakkaritleri oluşturmasını sağlayan kovalent bağ türüdür.
PolisakkaritPek çok monosakkarit ünitesinin glikozidik bağlarla birbirine bağlanması sonucu oluşan yüksek moleküler ağırlıklı polimerlerdir. Nişasta ve sellüloz bu sınıftadır.
AnomerMonosakkaritlerin halkalı yapısı sırasında birinci karbon atomunun konumuna bağlı olarak oluşan alfa ve beta stereoizomerik formlarıdır.
OligosakkaritBirkaç monosakkarit ünitesinin glikozidik bağlar vasıtasıyla birbirine bağlanarak polimerize olmasından meydana gelen ara karbonhidrat molekülleridir.

Diğer Önemli Bilgiler

Doğada Bulunan Enantiyomer Dağılımı

Canlılar aleminde ve doğada karbohidratların D-serisi formları çok büyük oranda ve bol miktarda bulunurken, L-serisi şekerler oldukça az miktarda sentezlenir veya bulunur. L-şekerler arasında en bilinenleri L-fukoz, L-ramnoz ve L-sorbozdur.

Bitkisel Yapılarda Bulunan Pentoz Şekerleri

Nükleik asitlerin yapısında yer alan riboz şekerinin yanı sıra, pek çok farklı bitkinin hücre duvarı ve dokularında beş karbonlu şekerlerden arabinoz ile ksiloz yaygın olarak bulunmaktadır.

Sınavda Dikkat Et

  • Dihidroksiasetonun asimetrik karbon atomu içermeyen tek monosakkarit olduğu bilgisi sınavda çeldirici olarak sıklıkla sorulur.
  • Alfa-D-glikopiranozun başlangıç çevirme açısının +113 derece, beta formunun ise +19 derece olduğunu ve her ikisinin de +52 derecede sabitlendiğini ezberleyin.
  • Monosakkaritlerin hidrolizle daha basit birimlere ayrılamayacağı kuralı temel bir tanım sorusudur, dikkat edin.
  • Aldozların en basit üyesinin gliseraldehit (3 karbonlu), ketozların en basit üyesinin ise dihidroksiaseton olduğunu karıştırmayın.
  • Denge karışımındaki yüzde 36 alfa ve yüzde 63 beta anomer oranları sayısal sorular için kritik bir veridir.
  • Doğada D-şekerlerin bol, L-şekerlerin ise az bulunduğunu ve L-fukoz, L-ramnoz gibi örneklerin L grubuna ait olduğunu unutmayın.