Ünite 11: Türkiye’de Afetlere Hazırlanma ve Hastane Afet Planı — Önemli Kavramlar

2014 yılında yürürlüğe giren, afet ve acil durumlarda görev alacak hizmet gruplarının rol ve sorumluluklarını belirleyen ulusal plandır. Afet anında hızlı, planlı ve etkin müdahaleyi sağlamak amacıyla 28 farklı hizmet grubunu ve bunların çözüm ortaklarını tanımlar.

2022-2030 yıllarını kapsayan, afetlerin neden olabileceği fiziksel, sosyal ve ekonomik kayıpları önlemeyi amaçlayan uzun vadeli stratejik plandır. Sendai Çerçevesi ile uyumlu olarak 11 farklı afet türüne karşı amaç, hedef ve eylemleri belirler.

Ulusal düzeydeki TARAP stratejilerinin, illerin kendi coğrafi, jeolojik ve sosyoekonomik koşullarına göre yerel düzeyde uyarlanıp analiz edildiği risk azaltma planıdır. AFAD İl Müdürlükleri koordinasyonunda yerel paydaşlarla birlikte hazırlanır.

Hastanelerin afet ve acil durumlara karşı fiziksel ve fonksiyonel olarak hazırlıklı olmasını, ilk 72 saat dış destek olmadan kendi kendine yetebilmesini amaçlayan plandır. 2015 tarihli yönetmelikle tüm hastaneler için zorunlu kılınmıştır.

Afet ve acil durumlarda, ulaşılması zor bölgelerde medikal kurtarma ve acil tıbbi müdahale hizmeti sunan özel eğitimli sağlık personelinden oluşan ekiptir. 2004 yılında Sağlık Bakanlığı bünyesinde kurulmuş olup gönüllülük esasına dayanır.

Afet öncesi risk azaltma ve hazırlık ile afet sırası müdahale ve afet sonrası iyileştirme aşamalarını bir bütün olarak ele alan modern yönetim yaklaşımıdır. Sadece afet sonrasına odaklanmak yerine, afet öncesindeki önleyici faaliyetleri de döngüye dahil eder.

Afetler meydana gelmeden önce olası riskleri analiz ederek zarar azaltma, hazırlık ve erken uyarı sistemleri kurmaya odaklanan önleyici yönetim modelidir. Türkiye, 2009 yılında AFAD'ın kurulmasıyla bu modele resmen geçiş yapmıştır.

Afet öncesinde herhangi bir hazırlık veya risk azaltma çalışması yapmaksızın, sadece afet oluştuktan sonra müdahale ve kurtarma faaliyetlerine odaklanan geleneksel modeldir. Türkiye'de 1999 Marmara Depremi öncesinde bu model ağırlıklı olarak uygulanmaktaydı.

Afet ve çoklu yaralanma durumlarında, kısıtlı tıbbi kaynakların en etkin şekilde kullanılması amacıyla yaralıların tıbbi öncelik derecelerine göre sınıflandırılması sürecidir. HAP kapsamında hastane girişlerinde kaosun önlenmesi için ön triyaj alanları oluşturulur.

Sağlık Bakanlığı Acil Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü bünyesinde yer alan, afet anında ulusal düzeydeki tüm sağlık operasyonlarını koordine eden merkezdir. İl düzeyindeki karşılığı ise İL-SAKOM olarak adlandırılır.

İl düzeyindeki sağlık hizmetlerinin afet öncesi, sırası ve sonrasındaki acil eylem planlarını ve uygulama prosedürlerini standartlaştıran yönergedir. Sağlık Bakanlığı tarafından 2013 yılında yayınlanmıştır.

2005 yılında Japonya'da kabul edilen, afetlerin neden olduğu zararları azaltmak için 3 stratejik hedef ve 5 öncelikli eylem planı sunan uluslararası çerçevedir. Afet risklerinin azaltılmasını ulusal bir öncelik haline getirmeyi amaçlar.

2015-2030 yıllarını kapsayan, BM üye ülkelerinin afet risklerini azaltma konusundaki en güncel küresel yol haritasıdır. Küresel afet ölümlerini ve ekonomik kayıpları azaltmayı hedefleyen 7 küresel hedef içerir.

Hastanede afet planının uygulanmasından, yönetiminden ve HAP'ın resmi olarak aktive edilmesinden sorumlu olan en üst düzey yöneticidir. Genellikle hastane başhekimi veya görevlendirdiği yetkili bu rolü üstlenir.

HAP organizasyonunda hasta, personel ve ziyaretçilerin can güvenliğini izleyen ve tehlikeli durumları gideren görevlidir. Hayati tehlike arz eden acil durumlarda hastanedeki operasyonları durdurma yetkisine sahiptir.

HAP organizasyonunda triyaj, tedavi, acil bakım, altyapı, güvenlik ve morg gibi tüm doğrudan hasta bakım ve müdahale hizmetlerini yürüten ve denetleyen birim yöneticisidir.

Afet anında hastane içindeki ve dışındaki tüm bilgileri toplayarak kaynak analizi yapan ve taktiksel operasyonlar için Olay Eylem Planı hazırlayan birim yöneticisidir.

Afet anında hastanenin fiziksel altyapısını denetleyen, binaların tahliye edilmesinin güvenli olup olmadığına karar veren ve gerekli malzeme/ekipman desteğini sağlayan yöneticidir.

Afet süresince ortaya çıkan tüm acil harcamaları, gelir-gider dengesini, ödeme kayıtlarını ve personel çalışma saatlerine bağlı maliyetleri takip ve denetim altında tutan birim yöneticisidir.