Ünite 14: Çocuklarda Algısal ve Duyusal Gelişim

Anne Karnındaki Duyusal Deneyimler

Yapılan bilimsel çalışmalar, bebeğin duyularının doğumdan önce, henüz anne karnındayken fonksiyon göstermeye başladığını ve fetüsün anne karnında deneyimlediği duyusal algılar doğrultusunda hareket tepkileri geliştirdiğini kanıtlamıştır.

Yedi Günlük Bebeklerde Koku Algısı

Yapılan araştırmalarda, henüz yedi günlük olan çok küçük bebeklerin bile annelerinin kendilerine has kokusunu diğer yabancı insanların kokularından net bir şekilde ayırt edebildikleri gözlenmiştir.

Bebeklerde İlk Günlerdeki Tat Tercihi

Doğumdan sonraki ilk günlerde bebeklere verilen şekerli sıvıyı büyük bir istekle emdikleri, ancak tuz içerikli sıvıları emmek istemedikleri gözlenmiş olup, bu temel eğilimin çocuk büyüdükçe de devam ettiği belirlenmiştir.

Piaget'nin Nesne Korunumu Zamanlaması

Gelişim psikoloğu Jean Piaget'ye göre, çocuklarda nesne korunumu ve nesne devamlılığı becerilerinin kazanılması gelişimsel olarak 8 ile 18. aylar arasında gerçekleşmektedir.

Anahtar Kavramlar

AlgıDuyusal organlara gelen uyaranların zihinsel süreçlerle yorumlanması, anlamlandırılması ve bütünsel ürünler haline getirilmesi işlemidir.

Görsel AlgıGörme duyusu aracılığıyla dış dünyadan alınan uyaranların ve verilerin beyinde işlenerek anlamlı bir şekilde yorumlanması sürecidir.

Göz-Motor KoordinasyonuBireyin görme duyusu ile vücut hareketlerini, örneğin bir nesneyi gözle takip ederken elleriyle onu yakalamasını, koordineli şekilde çalıştırabilme becerisidir.

Şekil-Zemin AyırımıGörsel alanda dikkatin odaklandığı ön plandaki nesne (şekil) ile arka planda kalan ortamı (zemin) birbirinden ayırt edebilme yeteneğidir.

Şekil SabitliğiBir nesnenin bakış açısı, uzaklığı veya ışık koşulları değişse bile büyüklük, şekil ve renk gibi özelliklerinin değişmeden aynı algılanması durumudur.

Mekânla Konumun AlgılanmasıBir şeklin veya nesnenin yatay-dikey, yukarı-aşağı, sağ-sol gibi duruş özelliklerini ve parçalarının birbirine göre konumunu ayırt edebilme becerisidir.

Mekân İlişkilerinin AlgılanmasıMekânda yer alan en az iki nesnenin birbirleriyle olan ilişkilerini, uzaklıklarını ve gözlem yapan bireye göre konumlarını değerlendirme yeteneğidir.

Algıda SeçicilikÇevredeki çok sayıda uyarandan sadece duyum eşiğini aşan ve birey için önemli ya da dikkat çekici olanların seçilerek algılanması sürecidir.

Nesne KorunumuÖğrenilmiş bir nesnenin farklı açılardan, farklı uzaklıklardan veya farklı ışık altında görülse dahi aynı nesne olarak tanınmaya devam etmesi olgusudur.

BenmerkezcilikÇocuğun kendi görüş, algı ve düşüncelerinin herkes tarafından aynı şekilde paylaşıldığını, başkalarının farklı bakış açıları olamayacağını düşünmesi durumudur.

Hazırlayıcı KurulumBireyin içsel beklentileri veya deneyimleri doğrultusunda, çok sayıda uyaran arasından sadece belirli bir uyarana odaklanıp ona tepki vermeye hazır olmasıdır.

Duyusal YoksunlukBireyin belirli bir süre boyunca duyusal uyaranlardan mahrum kalması sonucu algılama, bilişsel ve fizyolojik becerilerinde bozulmalar meydana gelmesi durumudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Bebeklerde Dokunma Duyusunun Gelişimi

Dokunma duyusu bebeklerde en hızlı gelişen duyulardan biridir. Bebekler üçüncü aydan itibaren parmaklarını aktif olarak kullanarak nesnelerin girinti, çıkıntı, sertlik ve yumuşaklık gibi özelliklerini kolayca algılarlar.

Altıncı Ayda Yüz ve Ses Uyumu

Bebekler altıncı aya ulaştıklarında, işittikleri sesler ile gördükleri yüzleri zihinlerinde uyumlu hale getirmeye başlarlar ve aile üyelerini fotoğraflarından bile tanıyabildiklerini gösteren tepkiler verirler.

2-4 Yaş Döneminde Mekânsal Sığınma Davranışı

Yürümeye başlayan 2-4 yaş arasındaki çocuklarda, kendilerini güvende hissetmek amacıyla masa altı veya dar köşeler gibi alanlara saklanarak oynama ve belirli bir nesneye/oyuncağa aşırı bağlanma tutumu yaygın olarak görülür.

Duygusal Gelişimin En Kritik Evresi

Çocuklarda duygusal gelişimin en hızlı şekillendiği, temel alışkanlıkların ve zihinsel yeteneklerin biçimlendiği en kritik evre 0-6 yaş aralığını kapsayan okul öncesi dönemdir.

6-12 Yaş Döneminde Soyut Korkular

6-12 yaş arasındaki çocuklar, gelişen soyut düşünce becerilerinin bir sonucu olarak somut tehlikelerin ötesinde ölüm, reddedilme, okul başarısızlığı ve arkadaş ilişkilerinde dışlanma gibi soyut korkular geliştirmeye başlarlar.

Sınavda Dikkat Et

Dikkati yoğunlaştıran dışsal faktörleri (şiddet, zıtlık, tekrar, hareket) içsel faktörlerden (güdüleme, hazırlayıcı kurulum) ayırmaya dikkat edin; sınavda sınıflandırma sorusu olarak gelebilir.
Jean Piaget'ye göre nesne korunumu ve devamlılığının 8-18 aylar arasında kazanıldığını mutlaka aklınızda tutun, bu tarih aralığı doğrudan sorulabilir.
2-4 yaş döneminde görülen 'masa altına saklanma' ve 'nesnelere bağlanma' davranışlarının çocuğun kendini güvende hissetme ihtiyacından kaynaklandığını unutmayın.
Görsel algının beş alt alanını (göz-motor, şekil-zemin, şekil sabitliği, konum, mekân ilişkileri) iyi öğrenin; özellikle şekil sabitliği ve şekil-zemin ayrımı tanımları sınavda sıklıkla karıştırılmaktadır.
Duyguların üç temel görevini (biyolojik, iletişimsel, güdüsel) ve bunların kısa tanımlarını bilmek, işlevsel soruları doğru yanıtlamanızı sağlayacaktır.
Algıda seçiciliğin gerçekleşmesi için uyaranın öncelikle 'duyum eşiğini' aşması gerektiğini unutmayın; bu, algılama sürecinin ön koşuludur.