İnfografik
← Ünite 8
Davranış Bilimleri

Ünite 8: İletişim

Latince 'Communicare' Kökeni
İletişim kelimesi Latince 'communicare' fiilinden türetilmiştir ve dilimizde 'ortak kılma' anlamına gelmektedir. Bu köken, iletişimin sadece bilgi aktarımı değil, taraflar arasında anlam birliği oluşturma çabası olduğunu vurgular.
Shannon ve Weaver Modeli
Shannon ve Weaver'a göre iletişim; kaynak, kanal, mesaj, alıcı ve geri bildirimden oluşan temel bir süreçtir. Bu model, günümüzdeki modern iletişim kuramlarının ve teknik sistemlerin temellerini oluşturmuştur.
Sözlü ve Sözsüz İletişim Oranı
Yapılan araştırmalar, karşılıklı konuşmalar sırasında iletilen mesajın %35'inin sesli (sözel) kanallarla, %65'inin ise jest, mimik ve duruş gibi sessiz (sözsüz) kanallarla aktarıldığını ortaya koymaktadır.
Schramm'ın Karşılıklı Anlam Yaratma Görüşü
Schramm, iletişimi tek yönlü bir bilgi transferinden ziyade karşılıklı anlam yaratma süreci olarak tanımlar. Bireylerin mesajı çözerken geçmiş deneyimlerine ve sembolik sistemlerine dayandığını savunmuştur.

Anahtar Kavramlar

İletişimKaynak ile hedef arasında bilgi, düşünce, duygu, inanç ve tutumların bir kanal aracılığıyla aktarıldığı ve ortak anlam yaratıldığı sosyal bir süreçtir. Örnek olarak, bir yöneticinin çalışanına yeni projeyi anlatması ve çalışanın bunu anlaması bir iletişimdir.
Kaynak (Gönderici)İletişim sürecini başlatan, mesajı üreten, kodlayan ve iletiyi gönderen taraftır. Kaynak olmadan iletişim kurulamaz; örneğin ders anlatan öğretmen birer kaynaktır.
Mesaj (İleti)Kaynağın alıcıya iletmek istediği bilgi, düşünce, duygu veya simgelerin dönüştürülmüş hâlidir. Örneğin, bir arkadaşa atılan 'Toplantı saat 14.00'e ertelendi' yazısı bir mesaja örnektir.
KanalMesajın kaynaktan alıcıya iletilmesini sağlayan fiziksel, teknik veya toplumsal araçtır. Ses dalgaları, ışık dalgaları, telefon kabloları veya e-posta sistemi birer kanaldır.
Alıcı (Hedef)Göndericinin kodlayarak gönderdiği mesajı alan, çözen (deşifre eden) ve yorumlayan kişi, grup veya kitlelerdir. Örneğin, radyodaki haberi dinleyen dinleyici bir alıcıdır.
Geri Bildirim (Feed-back)Alıcının kaynağın mesajına verdiği tepki ve geriye bilgi akışıdır; bu sayede iletişim tek yönlü olmaktan çıkıp çift yönlü hâle gelir. Örneğin, öğretmenin sorusuna öğrencinin el kaldırıp cevap vermesi geri bildirimdir.
AlgıDuyu organlarımıza ulaşan uyaranların organize edilmesi, duyulması, anlaşılması ve değerlendirilmesidir. Örneğin, iki kişinin aynı olayı farklı yorumlaması farklı algılara sahip olmalarındandır.
Bağlam (Çevre)İletişimin gerçekleştiği fiziksel, toplumsal, kültürel ve psikolojik koşulların tamamıdır. Örneğin, aynı şakanın bir sınıf ortamında başka, mahkeme salonunda başka algılanması bağlamla ilgilidir.
Sözlü İletişimDilin birincil araç olarak kullanıldığı, konuşma ve ses unsurlarına dayanan iletişim türüdür. Yüz yüze görüşmeler, telefon konuşmaları ve toplantılardaki sunumlar bu kapsamdadır.
Sözsüz İletişimSözcüklerin kullanılmadığı; jestler, mimikler, beden dili, duruş, göz teması ve mekân kullanımı gibi ikincil mesaj kanallarıyla kurulan iletişimdir. Kol bağlama veya gülümseme birer sözsüz iletişimdir.
Yazılı İletişimYazı yoluyla kurulan, kalıcılığı yüksek ve geri bildirimi gecikmeli olan iletişim türüdür. Resmî yazışmalar, e-postalar, raporlar ve kitaplar yazılı iletişime örnektir.
JargonTüm mesleklerin ve bilimsel disiplinlerin kendilerine özgü geliştirdikleri teknik dil ve terminolojidir. Örneğin, doktorların hastane ortamında yabancıların anlamadığı tıbbi terimler kullanması jargondur.
Empatik DinlemeDinleyicinin konuşmacıyı yargılamadan, onun iç dünyasını anlamaya ve dünyayı onun gözüyle görmeye çalıştığı dinleme biçimidir. Örneğin, dert yanan bir arkadaşı hiçbir suçlamada bulunmadan sabırla dinlemek.
Eleştirel Dinlemeİletilen mesajın mantıksal çerçevelerden geçirilerek, kanıtlar aranarak ve belirli bir değerlendirmeye tabi tutularak dinlendiği aktif süreçtir. Bilimsel bir sunumu dinlerken verilerin doğruluğunu tartmak gibidir.
Seçici AlgılamaAlıcının mesajın sadece kendi duymak istediği kısımlarını seçip dinlemesi, geri kalanına kendini kapatmasıdır. Örneğin, eleştirilen bir çalışanın sadece övülen kısmı duymasıdır.
Tıkanık İletişimKaynağın verdiği mesajın alıcı tarafından alınmak istenmediği, alıcının fiziksel olarak var ama psikolojik olarak kapalı olduğu iletişim durumudur. Örneğin, sıkıcı bir derste öğrencinin hocaya bakıp başka şeyler düşünmesi.

Diğer Önemli Bilgiler

Konfüçyüs'ün Kelimeler Üzerine Sözü

Konfüçyüs, 'Bana dünyanın yönetimini bir günlüğüne verselerdi, ilk yapacağım iş kelimelerin anlamlarını sabitleştirmek olurdu' diyerek her çatışmanın arkasında kelimelere yüklenen farklı anlamların yattığını vurgulamıştır.

Strauss ve Sayles'in Dil Görüşü

Strauss ve Sayles'e göre dil, temelde gerçekleri ve hissedilenleri ifade etmede kullanılan bir sembolleme yöntemidir. Aynı kelimenin farklı insanlar için farklı anlamlara gelebilmesi semantik problemlere yol açar.

Pir Sultan Abdal'dan İletişim Örneği

Pir Sultan Abdal'ın 'Elden gelen taş değmez bana / İlle dostun gülü yaralar beni' dizeleri, iletişimde önemli olanın kelimeler değil, kurulan yürek teması ve sevgi bağı olduğunu simgelemektedir.

Yazının Kültürel Evrimdeki Yeri

Yazının icadı, insan ve toplumların kültürel evriminde devrim yaratmış, merkezi bürokrasinin kurulmasına, devletlerin siyasal örgütlenmesine ve evrensel hukuk normlarının oluşmasına zemin hazırlamıştır.

Mevlana'nın İletişim Özdeyişi

Mevlana'nın 'Sen ne kadar bilirsen bil, senin bildiğin karşı tarafın anladığı kadardır' sözü, iletişimin başarısının kaynağın ne söylediğinden ziyade alıcının neyi algılayıp anlamlandırdığına bağlı olduğunu özetler.

Cinsiyet Farklılıklarının İletişime Etkisi

Araştırmalar kadınların konuşma ve samimi bir dil kullanmada daha duyarlı olduğunu, erkeklerin ise dilde statü ve bağımsızlık öğelerine daha fazla yer vererek yan yana oturmayı tercih ettiğini göstermektedir.

İletişimde Tıkanıklık Olgusu

Alıcının göndericiden gelen mesajı almak istemediği durumlarda 'tıkanık iletişim' ortaya çıkar. Bu durumda alıcı fiziksel olarak odada bulunsa bile psikolojik olarak süreçten kopmuştur ve mesaj alıcısız kalır.

Etkin Dinlemede 'Etkin Sessizlik'

İyi bir dinlemenin ve iletişimin kalitesini artırmanın temel yolu 'etkin sessizlik'tir. Bu süreç ön yargılardan arınmayı, konuşmacının sözünü kesmemeyi, not almayı ve empatik bir tutum sergilemeyi gerektirir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavlarda 'dil ile iletişim' (ne söylendiği) ile 'dil-ötesi iletişim' (ses tonu, vurgu, hız gibi nasıl söylendiği) kavramları sıklıkla karıştırılır, bu ayrım iyi bilinmelidir.
  • Sözsüz iletişimin (beden dili) yüz yüze konuşmalardaki payının %65 olduğu istatistiksel bir soru olarak sıklıkla sorulur.
  • Shannon-Weaver modelinin temel unsurlarını (kaynak, mesaj, kanal, alıcı, geri bildirim) ezberleyin; doğrusal ve ikincil unsurlar konusuna dikkat edin.
  • Dinleme türlerinin (ayırıcı, kapsayıcı, empatik, eleştirel) tanımları birbirine çok benzer; özellikle 'eleştirel' dinlemede kanıt arandığını, 'empatik' dinlemede ise yargılamadan anlamaya çalışıldığını unutmayın.
  • İletişim engellerinden 'atlama' (mesajın bir kısmını silme) ve 'çarpıtma' (anlamı değiştirme) terimlerinin tanımları imtihanlarda çeldirici olarak sıkça kullanılır.
  • Jargon kullanımının dil ve anlatım (semantik) engeli yarattığını, teknik terimlerin herkes tarafından anlaşılmayabileceğini göz ardı etmeyin.
  • Geri bildirimin (feedback) iletişimi tek yönlüden çift yönlü sürece dönüştüren en kritik unsur olduğunu unutmayın.