Ünite 5: Çevre ve Stres — Önemli Kavramlar

Canlıların çok uzun süreler boyunca belirli çevre şartlarına maruz kalması sonucunda geliştirdikleri, genetik olarak döllerine aktarılabilen kalıcı biyolojik ve morfolojik uyum mekanizmalarının tümüdür.

Organizmanın dış çevredeki değişimlere rağmen kendi iç ortamını (vücut sıcaklığı, kan pH'ı, sıvı dengesi vb.) kararlı, sabit ve dengede tutma çabası ve durumudur.

Canlının yaşadığı geniş coğrafi bölgeye ait olan, insan eliyle kontrol edilmesi veya değiştirilmesi mümkün olmayan fiziksel ve iklimsel koşulların bütünüdür.

Yetiştiricilikte sınırları belirli, insan tarafından kontrol altında tutulabilen ve optimize edilebilen barınak içi sıcaklık, nem, ekipmanlar ve sosyal ilişkileri kapsayan dar alan koşullarıdır.

Hayvanın vücut sıcaklığını korumak için ek bir enerji harcamadığı, sağlık ve üretim performansı açısından en ideal olan en düşük ve en yüksek sıcaklık aralığıdır.

Isının, hareket halindeki moleküllerin oluşturduğu elektromanyetik dalgalar aracılığıyla doğrudan temas olmaksızın boşlukta yayılması ve iletilmesi yoludur.

Isının, farklı sıcaklıktaki iki cismin veya yüzeyin birbirine doğrudan teması yoluyla yüksek sıcaklıktan düşük sıcaklığa doğru aktarılması sürecidir.

Deri yüzeyiyle temas halinde olan ısınmış hava tabakasının hareket ederek yerini daha soğuk havaya bırakmasıyla gerçekleşen ısı transferi şeklidir.

Sıvı haldeki suyun kinetik enerji kazanarak gaz (buhar) fazına geçmesiyle temas ettiği yüzeyden ısıyı uzaklaştırıp soğutma sağlaması olayıdır.

Hayvanın yeni getirildiği bir ortamın iklim, bakım, besleme, barınak ve mikrobiyolojik koşulları gibi tüm çevresel faktörlerine zamanla alışması ve uyum sağlamasıdır.

Organizmada fiziksel, fizyolojik veya psikolojik dengenin bozulmasına yol açarak stres tepkisini başlatan her türlü içsel veya dışsal uyarıcı etkendir.

Sıcaklık stresinde vücut ısısını dışarıya daha kolay yayabilmek amacıyla çevresel (yüzeysel) kan damarlarının genişlemesi ve kanın deri yüzeyine doğru akması olayıdır.

Soğuk stresinde vücut ısısını korumak ve ısı kaybını önlemek amacıyla çevresel kan damarlarının daralarak kanın iç organlara ve merkeze çekilmesi durumudur.