Ünite 7: Türler ve Irklar — Önemli Kavramlar

Ortak morfolojik ve fizyolojik özelliklere sahip, kendi aralarında çiftleştiklerinde üretken (fertil) yavrular meydana getirebilen canlı topluluğudur. Zootekni biliminde üretimin yönünü belirleyen başlangıç noktasıdır.

Bir tür içinde yer alan, ortak morfolojik ve fizyolojik karakterlere sahip olan ve bu özelliklerini sonraki nesillere aktarabilen hayvan gruplarıdır. Örneğin, Holştayn ve Jersey sığır türünün farklı ırklarıdır.

İki farklı canlı türü arasında yapılan birleştirme (çiftleştirme) işlemidir. Bu işlem sonucunda elde edilen döller genellikle erkek cinsiyette kısır olmaktadır.

Farklı iki türün birleşmesi sonucunda dünyaya gelen melez yavrudur. En bilinen örneği, erkek eşek ile dişi atın birleşmesinden doğan katırdır.

Aynı tür içerisindeki farklı ırkların birbiriyle çiftleştirilmesi işlemidir. Hayvancılıkta direnç, uyum yeteneği ve ürün miktarını artırmak amacıyla sıklıkla uygulanır.

Farklı ırkların birleştirilmesiyle elde edilen melez döllerin, belirli verim özellikleri yönünden ebeveynlerinin ortalamasından daha üstün performans göstermesi durumudur.

İnsanların yetiştirdikleri evcil hayvanlar arasından, istedikleri özellikleri taşıyanları seçip damızlık olarak kullanması, diğerlerini ise üretimden ayırması sürecidir.

Doğada meydana gelen yaşam mücadelesinde, çevre şartlarına en iyi uyum sağlayan güçlü bireylerin hayatta kalıp nesillerini devam ettirmesi esasıdır.

Hayvanların dış görünüşüyle ilgili olan, az sayıda gen tarafından kontrol edilen ve çevre şartlarından etkilenmeyen kalıtsal özelliklerdir. Vücut rengi ve boynuzluluk buna örnektir.

Çok sayıda gen çifti tarafından belirlenen, çevre şartlarından yüksek düzeyde etkilenen ve hayvanların verim kapasitelerini (süt, et, döl verimi vb.) temsil eden özelliklerdir.

Hayvanların götürüldükleri yeni coğrafi bölgelerdeki iklim ve çevre koşullarına uyum sağlayabilme, hayatta kalıp verim sunabilme ve neslini devam ettirebilme yeteneğidir.

Hayvan vücudunun içinde bulunduğu çevreye uyumu ve dışarıdan gelebilecek olumsuz etkenlere, hastalıklara karşı gösterdiği kalıtsal direnç ve dayanıklılık kapasitesidir.

Bir birim hayvansal ürün (örneğin 1 kg canlı ağırlık artışı veya 1 litre süt) elde edebilmek için hayvanın tüketmesi gereken yem miktarını ifade eden fizyolojik karakterdir.

Bir ırkın diğer ırklara kıyasla vücut gelişimini ve büyümesini daha kısa sürede tamamlayarak üretime veya damızlıkta kullanıma hazır hâle gelmesi özelliğidir.

Et ve süt ya da et ve yapağı gibi en az iki farklı verim yönü ekonomik düzeyde gelişmiş olan ve çevreye uyum yeteneği yüksek olan hayvan ırklarıdır.

Hayvanların çevreden gelen uyarılara ve insan yaklaşımlarına karşı verdikleri tepki, davranış ve huy özellikleridir. Soğukkanlı atlar sakin, sıcakkanlılar ise hareketlidir.