Ünite 8: Yaygın Olarak Yetiştirilen Irklar — Önemli Kavramlar

Hem et hem de süt verimi yönünden dengeli bir şekilde faydalanılan, her iki verim yönü de seleksiyonla geliştirilmiş hayvan ırklarıdır. Simental ve Esmer sığır ırkları kombine verimli ırklara en iyi örneklerdir.

Farklı ırktan anne ve babanın birleştirilmesiyle elde edilen melez döllerin (F1) yüksek et veya döl verimi (heterozis) özelliklerinden yararlanarak doğrudan üretime sevk edilmesi yöntemidir. Şarole boğalarının sütçü ineklerle birleştirilmesi bu yönteme örnektir.

Kas lifleri arasında yağın homojen ve ince damarlar halinde dağılması durumudur. Aberdeen Angus etçi sığır ırkında çok belirgin olan bu özellik, ete yüksek lezzet ve yumuşaklık kazandırır.

Arap atlarının koşarken karakteristik bir özellik olarak kuyruklarını sağrı seviyesinde havaya kaldırması durumudur. Bu morfolojik ve davranışsal özellik İngiliz atlarında bulunmaz.

Karagül koyun ırkının yeni doğmuş kuzularından elde edilen, kıvırcık ve parlak yapısıyla bilinen çok değerli kürk postudur. Karagül ırkı bu özel post verimi için yetiştirilir.

Bir dişi hayvanın doğum yapmasından sütten kesilmesine kadar geçen, aktif olarak süt verdiği dönemdir. Sığırlarda bu süre ortalama 305 gün iken, yerli koyunlarda 140-150 gün civarındadır.

Dört ayaklı hayvanlarda, boyun ile sırtın birleştiği en yüksek noktadan yere kadar olan dikey mesafedir. İngiliz atlarında bu yükseklik 170 cm'ye ulaşırken Arap atlarında 150 cm civarındadır.

Farklı genotiplere sahip saf hatların veya ırkların melezlenmesi sonucu elde edilen yavruların, ana ve baba ortalamasından daha üstün performans göstermesi durumudur. Simental ve Holştayn melezlerindeki yüksek besi performansı buna örnektir.

Ankara (Tiftik) keçisinden elde edilen, parlak, mukavemeti yüksek, tekstil sanayisinde çok değerli olan ince ve beyaz hayvansal liftir. Ankara keçisi bu lif üretimiyle dünyaya yayılmıştır.

Atın aynı taraftaki ön ve arka bacaklarını eş zamanlı olarak atarak yaptığı, biniciyi sarsmayan ve yormayan özel bir yürüyüş şeklidir. Türk atlarında yaygın olarak görülen bir özelliktir.

Erkek hayvandan alınan spermanın laboratuvar şartlarında dondurularak saklanması ve uygun dönemde dişi hayvanın genital kanalına özel yöntemlerle verilmesi işlemidir. Türkiye'de 1958'de ithal edilen Holştayn boğaları bu amaçla kullanılmıştır.

Esmer (Montafon) sığır ırkının sırt bölgesinde boylu boyunca uzanan, vücut rengine göre daha açık tonlardaki belirgin çizgidir. Bu çizgi ırkın tipik morfolojik özelliklerinden biridir.

Hayvanların bir arada, sürü halinde hareket etme ve otlama disiplinidir. İvesi koyun ırkı, sütçü bir ırk olmasına rağmen bu özelliğe yüksek düzeyde sahip tek koyun ırkıdır.

Hayvanın vücut yapısının sağlamlığı, çevre şartlarına dayanıklılığı ve hastalıklara karşı direnç kapasitesidir. Esmer sığır ırkı yüksek konstitüsyon gücüyle bilinir.

Simental sığır ırkının Almanya'daki adıdır ve 'noktalı-lekeli sığır' anlamına gelir. Irkın sarı-beyaz alaca vücut yapısını tanımlamak için kullanılır.

Hindi yavrularının büyüme dönemindeki genç bireylerine verilen isimdir. Kandıra hindi istasyonunda üretilen palazlar Türkiye'de hindi yetiştiriciliğinin yaygınlaşmasında rol oynamıştır.

Jersey ırkı sığırların sütüne ve vücut yağına sarı rengi veren, A vitamininin ön maddesi olan pigmenttir. Jersey sığırlarında bu pigmenti A vitaminine çevirme yeteneği zayıf olduğu için sütleri sarımsı renktedir.