Ünite 8: Yaygın Olarak Yetiştirilen Irklar

1958 Yılı Holştayn İthalatı

Türkiye hayvancılığı Holştayn ırkı ile ilk kez 1958 yılında tanışmıştır. ABD'den getirilen 30 dişi ve 17 erkek hayvan Karacabey Harası'nda ilk sürüyü oluşturmuş, erkeklerden 11 boğa suni tohumlama istasyonlarına gönderilerek yerli sığırların ıslahında kullanılmıştır.

Anadolu Esmerinin Kökeni

Türkiye'de yerli Boz ırk sığırların İsviçre kökenli Esmer (Montafon) sığır ırkı ile çevirme melezlemesine tabi tutulması sonucu 'Anadolu Esmeri' veya 'Karacabey Esmeri' adı verilen, bölgeye tam uyumlu yeni bir genotip elde edilmiştir.

Jersey Sığırının Karadeniz Yayılımı

1958 yılında Amerika'dan ithal edilerek Samsun Karaköy Harası'na yerleştirilen Jersey sığırları, Karadeniz Bölgesi'nin nemli ve engebeli coğrafyasına mükemmel uyum sağlamış ve bölge halkı tarafından küçük sürüler halinde benimsenmiştir.

Karacabey Merinosunun Elde Edilişi

Alman Et Merinosu ile yerli Kıvırcık koyun ırkının melezlenmesi sonucunda Türkiye'nin ilk tescilli yerli merinos tipi olan Karacabey Merinosu geliştirilmiştir. Bu ırk Marmara Bölgesi'nde yaygın olarak yetiştirilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Kombine IrkHem et hem de süt verimi yönünden dengeli bir şekilde faydalanılan, her iki verim yönü de seleksiyonla geliştirilmiş hayvan ırklarıdır. Simental ve Esmer sığır ırkları kombine verimli ırklara en iyi örneklerdir.

Kullanma MelezlemesiFarklı ırktan anne ve babanın birleştirilmesiyle elde edilen melez döllerin (F1) yüksek et veya döl verimi (heterozis) özelliklerinden yararlanarak doğrudan üretime sevk edilmesi yöntemidir. Şarole boğalarının sütçü ineklerle birleştirilmesi bu yönteme örnektir.

MermerleşmeKas lifleri arasında yağın homojen ve ince damarlar halinde dağılması durumudur. Aberdeen Angus etçi sığır ırkında çok belirgin olan bu özellik, ete yüksek lezzet ve yumuşaklık kazandırır.

Kuyruk TutmaArap atlarının koşarken karakteristik bir özellik olarak kuyruklarını sağrı seviyesinde havaya kaldırması durumudur. Bu morfolojik ve davranışsal özellik İngiliz atlarında bulunmaz.

AstraganKaragül koyun ırkının yeni doğmuş kuzularından elde edilen, kıvırcık ve parlak yapısıyla bilinen çok değerli kürk postudur. Karagül ırkı bu özel post verimi için yetiştirilir.

Laktasyon SüresiBir dişi hayvanın doğum yapmasından sütten kesilmesine kadar geçen, aktif olarak süt verdiği dönemdir. Sığırlarda bu süre ortalama 305 gün iken, yerli koyunlarda 140-150 gün civarındadır.

Cidago YüksekliğiDört ayaklı hayvanlarda, boyun ile sırtın birleştiği en yüksek noktadan yere kadar olan dikey mesafedir. İngiliz atlarında bu yükseklik 170 cm'ye ulaşırken Arap atlarında 150 cm civarındadır.

Heterozis (Melez Azmanlığı)Farklı genotiplere sahip saf hatların veya ırkların melezlenmesi sonucu elde edilen yavruların, ana ve baba ortalamasından daha üstün performans göstermesi durumudur. Simental ve Holştayn melezlerindeki yüksek besi performansı buna örnektir.

Tiftik (Moher)Ankara (Tiftik) keçisinden elde edilen, parlak, mukavemeti yüksek, tekstil sanayisinde çok değerli olan ince ve beyaz hayvansal liftir. Ankara keçisi bu lif üretimiyle dünyaya yayılmıştır.

Yorga (Rahvan) YürüyüşAtın aynı taraftaki ön ve arka bacaklarını eş zamanlı olarak atarak yaptığı, biniciyi sarsmayan ve yormayan özel bir yürüyüş şeklidir. Türk atlarında yaygın olarak görülen bir özelliktir.

Suni TohumlamaErkek hayvandan alınan spermanın laboratuvar şartlarında dondurularak saklanması ve uygun dönemde dişi hayvanın genital kanalına özel yöntemlerle verilmesi işlemidir. Türkiye'de 1958'de ithal edilen Holştayn boğaları bu amaçla kullanılmıştır.

Ester ÇizgisiEsmer (Montafon) sığır ırkının sırt bölgesinde boylu boyunca uzanan, vücut rengine göre daha açık tonlardaki belirgin çizgidir. Bu çizgi ırkın tipik morfolojik özelliklerinden biridir.

Sürü Tutma KabiliyetiHayvanların bir arada, sürü halinde hareket etme ve otlama disiplinidir. İvesi koyun ırkı, sütçü bir ırk olmasına rağmen bu özelliğe yüksek düzeyde sahip tek koyun ırkıdır.

Kondisyon / KonstitüsyonHayvanın vücut yapısının sağlamlığı, çevre şartlarına dayanıklılığı ve hastalıklara karşı direnç kapasitesidir. Esmer sığır ırkı yüksek konstitüsyon gücüyle bilinir.

FleckviehSimental sığır ırkının Almanya'daki adıdır ve 'noktalı-lekeli sığır' anlamına gelir. Irkın sarı-beyaz alaca vücut yapısını tanımlamak için kullanılır.

PalazHindi yavrularının büyüme dönemindeki genç bireylerine verilen isimdir. Kandıra hindi istasyonunda üretilen palazlar Türkiye'de hindi yetiştiriciliğinin yaygınlaşmasında rol oynamıştır.

KarotenJersey ırkı sığırların sütüne ve vücut yağına sarı rengi veren, A vitamininin ön maddesi olan pigmenttir. Jersey sığırlarında bu pigmenti A vitaminine çevirme yeteneği zayıf olduğu için sütleri sarımsı renktedir.

Diğer Önemli Bilgiler

Orta Anadolu Merinosunun Elde Edilişi

Konya Harası'nda yürütülen ıslah çalışmalarında, Alman Et Merinosu koçları ile yerli Akkaraman koyunlarının melezlenmesi sonucu Orta Anadolu (Konya) Merinosu geliştirilmiştir. Karasal iklime ve bozkır şartlarına yüksek uyum gösterir.

Ramlıç Irkının Geliştirilmesi

1969 yılında Eskişehir Çifteler Harası'nda başlatılan çalışmalarda, Fransa kökenli Rambouillet koçları ile yerli Dağlıç koyunlarının melezlenmesi ve ardından yapılan seleksiyonla bölgeye uyumlu 'Ramlıç' koyun ırkı tescil edilmiştir.

Tahirova Koyununun Kökeni

Almanya kökenli yüksek sütçü Ost Friz (Doğu Frizya) koyunları ile Türkiye'nin yerli Kıvırcık koyunlarının melezlenmesi sonucunda, süt ve döl verimi oldukça yüksek olan 'Tahirova' koyun tipi geliştirilmiştir.

Rokfor Peyniri ve Lacaune Irkı

Fransa kökenli sütçü Lacaune koyun ırkının sütü, dünyaca ünlü Rokfor (Roquefort) peynirinin üretiminde kullanılan tek yasal süt kaynağıdır. Sütünün yağ oranı %8 gibi çok yüksek bir seviyeye ulaşmaktadır.

Honamlı Keçisinin Tescili

Türkiye'nin en yeni tescil edilen özel keçi ırklarından biri olan Honamlı keçisi, Kıl keçisine benzemekle birlikte 100 kg'ı aşan teke ağırlığı, hilal şeklinde geriye kıvrılan boynuzları ve yüksek ikizlik oranıyla ayrı bir ırk olarak tescillenmiştir.

Kandıra Hindi İstasyonu

Kocaeli'nin Kandıra ilçesinde kurulan hindi istasyonunda üretilen Amerikan Bronz hindi palazları, uzun yıllar boyunca Türk çiftçisine dağıtılarak Türkiye'deki modern hindi yetiştiriciliğinin temelini atmıştır.

Arap Atının Kuyruk Tutma Özelliği

Arap atları koşarken veya heyecanlandıklarında kuyruklarını karakteristik bir şekilde sağrı hizasında havaya kaldırırlar. Bu durum 'kuyruk tutma' olarak adlandırılır ve İngiliz atlarında bu morfolojik özellik kesinlikle görülmez.

Kangal Köpeğinin Sivas Tescili

Dünyaca ünlü Türk çoban köpeği Kangal'ın en saf ve karakteristik örnekleri Sivas ve çevresinde yetiştirilmektedir. İri kafası, siyah maskesi ve bele doğru halka şeklinde kıvrılan kuyruğu ile uluslararası alanda tescilli bir koruma köpeğidir.

Sınavda Dikkat Et

Sığır ırklarında Holştayn'ın dünyada en yaygın sütçü ırk olduğunu ve her 4 sığırdan birinin bu genotipi taşıdığını unutma; sınavda oran veya yaygınlık sorusu olarak gelebilir.
Halk arasında 'Montafon' olarak bilinen sığır ırkının bilimsel adının 'Esmer Irk (Brown Swiss)' olduğunu bil; eşleştirme sorularında şaşırma.
Koyunlarda Kıvırcık ırkının Türkiye'nin et kalitesi en yüksek yerli ırkı olduğunu, Akkaraman'ın ise sayıca en yaygın yağlı kuyruklu ırk olduğunu mutlaka ayırt et.
Sütçü koyunlar arasında en yüksek verimli yabancı ırkın Ost Friz (Doğu Frizya) olduğunu ve yerli Kıvırcık ile melezlenmesinden 'Tahirova' koyununun elde edildiğini unutma.
Arap atının 'kuyruk tutma' ve dayanıklılık özellikleriyle, İngiliz atının ise 'iri cüsse ve yüksek hız' özellikleriyle ön plana çıktığını aklında tut.
Türk çoban köpeklerinden Akbaş'ın 'süt beyaz' renkte olduğunu ve Eskişehir-Kütahya-Afyon yöresinde yoğunlaştığını, Kangal'ın ise 'siyah maskeli' ve Sivas kökenli olduğunu bil.