Ünite 11: Çalışma Ortamı Gözetimi

6331 Sayılı İSG Kanunu

30.06.2012 tarihli ve 28339 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan bu kanun, işverenlere çalışma ortamı gözetimi, sağlık kontrolleri ve ortam ölçümlerini yaptırma zorunluluğu getirmiştir.

Gürültü Sınır Değerleri

Gürültü Yönetmeliği'ne göre, günlük 8 saatlik çalışma süresi için maruziyet sınır değeri 87 dB(A), en yüksek maruziyet etkin değeri 85 dB(A) ve en düşük maruziyet etkin değeri 80 dB(A) olarak belirlenmiştir.

El-Kol Titreşimi Limitleri

Titreşim Yönetmeliği uyarınca, el-kol titreşimi için 8 saatlik günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s², günlük maruziyet etkin değeri ise 2,5 m/s² olarak uygulanmaktadır.

Bütün Vücut Titreşimi Limitleri

Titreşim Yönetmeliği'ne göre bütün vücut titreşimi için 8 saatlik günlük maruziyet sınır değeri 1,15 m/s², günlük maruziyet etkin değeri ise 0,5 m/s²'dir.

Anahtar Kavramlar

Çalışma Ortamı Gözetimiİş yerinde çalışanların maruz kaldığı fiziksel, kimyasal, biyolojik ve ergonomik risklerin tespiti, ölçülmesi, izlenmesi ve kontrol altına alınması sürecidir. Bu süreç, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek amacıyla sistematik olarak yürütülür.

İş Sağlığı ve Güvenliği Birimi (İSGB)İş yerinde İSG hizmetlerini yürütmek üzere en az bir iş yeri hekimi ve iş yerinin tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanından oluşan, gerekli donanıma sahip birimdir.

Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB)Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş, iş yerlerine dışarıdan iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri ve tıbbi donanım ile hizmet sunan özel kuruluşlardır.

Maruziyet Sınır DeğeriÇalışanların belirlenen süreler dahilinde kesinlikle aşmaması gereken, gürültü veya titreşim gibi risk faktörlerinin en üst limit değeridir. Örneğin, gürültü için bu sınır değer günlük 87 dB'dir.

Maruziyet Etkin (Eylem) DeğeriAşıldığı takdirde işverenin çalışanları korumak amacıyla gürültü veya titreşimi azaltıcı önleyici tedbirler almasını gerektiren eşik değerdir.

Termal KonforÇalışanların bulundukları ortamda sıcaklık, nem ve hava akımı gibi iklim koşulları açısından bedensel ve zihinsel olarak rahatlık hissetmesi durumudur.

Malzeme Güvenlik Bilgi Formu (MGBF/MSDS)Kimyasal maddelerin tehlikelerini, güvenli kullanım, depolama ve acil durum önlemlerini içeren, üretici tarafından sağlanması zorunlu olan teknik belgedir.

MAK (Müsaade Edilen Azami Konsantrasyon)Bir kimyasal maddenin çalışma ortamı havasında bulunmasına izin verilen, çalışanların sağlığını bozmayacak maksimum yoğunluk değeridir.

ESD (Eşik Sınır Değer)Çalışanların sekiz saatlik iş günü veya haftalık çalışma süresi boyunca zarar görmeden maruz kalabilecekleri önerilen kimyasal madde konsantrasyon sınırıdır.

PnömokonyozÇalışma ortamındaki 0,5-5 mikron büyüklüğündeki solunabilir tozların akciğer alveollerine ulaşarak birikmesi sonucu oluşan meslek hastalığı grubudur.

Kolorimetrik YöntemÖzel kimyasallarla emdirilmiş cam tüplerden ortam havası geçirilerek gaz yoğunluğunun renk değişimi esasına göre ölçüldüğü pratik bir yöntemdir.

Kromatografik YöntemOrtam havasındaki kimyasalların aktif karbon tüplerde absorbe edilip laboratuvar ortamında gaz kromatografisi cihazıyla kantitatif olarak analiz edildiği hassas yöntemdir.

Sensör-Dedektör YöntemiGazlara hassas sensörler içeren portatif cihazların çalışanın üzerine takılması veya sabitlenmesiyle laboratuvar gerektirmeden anlık ölçüm yapan yöntemdir.

Basit Boğucu GazlarHavadaki oksijenin yerini alarak oksijen konsantrasyonunu düşüren ve solunum yetersizliğine yol açan karbondioksit, azot gibi gazlardır.

Kimyasal Boğucu GazlarVücuda alındığında kanın oksijen taşıma kapasitesini engelleyen veya hücre düzeyinde oksijen kullanımını bloke eden karbonmonoksit gibi gazlardır.

Lüks (Lux)Aydınlatma şiddetinin birimi olup, bir metrekarelik yüzeye düşen ışık akısı miktarını ifade eder. İş yerlerindeki aydınlatma ölçümlerinde temel alınır.

PsikrometreÇalışma ortamındaki havanın bağıl nem oranını belirlemek amacıyla kullanılan, ıslak ve kuru hazneli iki termometreden oluşan ölçüm cihazıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Karbonmonoksit (CO) Sınır Değeri

İş yeri ortam havasında en sık rastlanan ve kimyasal boğucu etki gösteren karbonmonoksit gazı için sağlık açısından kabul edilen sınır değer 50 ppm'dir.

Pnömokonyoz Risk Aralığı

Solunum yoluyla akciğerlerdeki alveollere kadar ulaşarak toz hastalığına (pnömokonyoz) yol açan tehlikeli toz parçacıklarının boyutları 0,5 ile 5 mikron arasındadır.

Hassas İşler İçin Aydınlatma Şiddeti

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü kapsamında, hassas işlerin sürekli olarak yapıldığı çalışma alanlarında aydınlatma şiddetinin en az 1000 lüks olması gerekmektedir.

Büro İşleri İçin Aydınlatma Şiddeti

Koyu renkli dokuma, büro ve benzeri sürekli dikkat gerektiren ince işlerin yürütüldüğü alanlarda asgari aydınlatma şiddeti 500 lüks olarak belirlenmiştir.

Hava Akım Hızı Sınırı

Çalışma ortamında termal konforu sağlamak ve çalışanları rahatsız etmemek adına hava akım hızının saniyede 0,5 metreyi (0,5 m/sn) aşmaması gerekmektedir.

İdeal Çalışma Sıcaklığı

İş yerlerinde termal konfor şartları çerçevesinde, çalışanların sağlığı ve performansı için ideal çalışma sıcaklığının 15 santigrat derecenin altında olmaması önerilir.

Maksimum Bağıl Nem Oranı

Çalışanlarda yüksek sıcaklıkta bunalma, düşük sıcaklıkta ise üşüme hissi uyandıran bağıl nem oranının işçi sağlığı açısından en fazla %80 olması gerekmektedir.

Dış Alan Aydınlatma Şiddeti

İş yeri sınırları içerisinde yer alan avlular ve dış kesimlerde güvenliğin sağlanması için gerekli asgari aydınlatma şiddeti 20 lüks olarak belirlenmiştir.

Sınavda Dikkat Et

Gürültü sınır değerlerini karıştırmayın: Sınır değer 87 dB iken, en yüksek maruziyet etkin değeri 85 dB ve en düşük maruziyet etkin değeri 80 dB'dir. Sınavda bu üç rakamın tanımı sıklıkla sorulur.
Titreşimde el-kol ve bütün vücut değerlerini ayırt edin: El-kol sınır değeri 5 m/s² iken bütün vücut sınır değeri 1,15 m/s²'dir. Birbirine karıştırmamak için el-kolun daha yüksek limitli olduğunu unutmayın.
Pnömokonyoz riskli toz boyutuna dikkat edin: Alveollere ulaşan tehlikeli toz boyutu 0,5-5 mikron aralığındadır. Bu aralığın dışındaki değerler şıklarda yanıltıcı olarak verilir.
Ölçüm aletleri ve ölçtükleri parametreleri eşleştirin: Nem için psikrometre, basınç için barometre, hava akım hızı için katatermometre kullanıldığını mutlaka ezberleyin.
MAK ve ESD tanımlarını iyi öğrenin: MAK azami konsantrasyonu, ESD ise önerilen eşik sınır değeri ifade eder. Sınavda bu iki kavramın tanımı doğrudan sorulabilir.