Ünite 5: Fransız İhtilali ve Napolyon Dönemi

Versailles Sarayı ve Lüks Yaşam

Kral XIV. Louis tarafından Paris dışında inşa ettirilen bu saray, mutlakiyetin ve kralların lüks yaşamının merkezi olmuştur. Halk yoksulluk içinde kıvranırken kralların bu sarayda aristokratlarla birlikte süren ihtişamlı hayatı halkın nefretini artırmıştır.

États Généraux Toplantısı (5 Mayıs 1789)

Fransa'nın mali iflasını önlemek amacıyla 1614 yılından beri ilk defa 5 Mayıs 1789'da Versailles Sarayı'nda toplanmıştır. 300 rahip, 300 asil ve 600 halk temsilcisinin katıldığı toplantıda oy krizinin çıkması İhtilal sürecini resmen başlatmıştır.

Tenis Kortu Ant İçmesi (20 Haziran 1789)

Milli Meclis ilan edilen halk temsilcilerinin toplantı salonunun kral tarafından kilitletilmesi üzerine toplandıkları farklı bir salondur. Üyeler, Fransa için bir anayasa hazırlayana kadar asla dağılmayacaklarına burada ant içmişlerdir.

Bastille Kalesi Baskını (14 Temmuz 1789)

Paris halkının meclisin dağıtılacağı söylentileri üzerine 13 Temmuz'da komün yönetimi kurmasından bir gün sonra gerçekleşmiştir. Mutlakiyetin sembolü olan bu kale basılarak mahkumlar serbest bırakılmış ve kale ateşe verilmiştir.

Anahtar Kavramlar

Mutlakiyet (Mutlak Monarşi)Ülkenin siyasi, sosyal, ekonomik ve hukuksal bütün güçlerinin ve yetkilerinin tek bir kişinin, yani kralın elinde toplandığı yönetim biçimidir. Metinde, Fransa kralı XIV. Louis'nin 'devlet benim' anlayışıyla bu durumu en üst seviyeye çıkardığı belirtilmektedir.

Feodalite (Derebeylik)Orta Çağ'dan kalma, toprak sahiplerinin köylüler üzerinde mutlak hakimiyet kurduğu ve siyasi otoritenin parçalandığı bir sistemdir. Fransa'da merkezi krallıklar kurulmasına rağmen feodalite izleri gümrük duvarları ve asillerin ayrıcalıklarıyla sürmüştür.

Aydınlanma ÇağıXVIII. yüzyılda akıl, bilim, doğa, mutluluk, erdem ve faydacılığın ön plana çıktığı, devlet yönetimi ile birey haklarının sorgulandığı düşünsel dönemdir. Fransa bu akımın en çok geliştiği ve Montesquieu, Voltaire gibi filozofların yetiştiği merkezdir.

États Généraux (Sınıflar Meclisi)Fransa'da asiller, rahipler ve halk temsilcilerinden oluşan, yasama yetkisi olmayıp sadece krala mali destek ve danışma amacıyla toplanan meclistir. 1789'da mali iflası önlemek için 1614'ten sonra ilk kez toplanması ihtilali tetiklemiştir.

Tiers-Etat (Halk Sınıfı)Asiller ve rahipler sınıfı dışındaki bankacı, tüccar, sanayici, memur, doktor, avukat ve köylülerden oluşan ayrıcalıksız üçüncü sınıftır. Ülkenin tüm vergi yükünü sırtında taşıyan bu sınıf, ihtilalin ana dinamiğini oluşturmuştur.

Kurucu MeclisMilli Meclis ilan edilen halk temsilcilerinin 9 Temmuz 1789'da adını değiştirerek anayasa hazırlamak üzere yetkilendirdiği meclis organıdır. Feodal ayrıcalıkları kaldırmış ve İnsan ve Vatandaş Hakları Bildirisi'ni ilan etmiştir.

Bastille KalesiParis'te bulunan ve aynı zamanda hapishane olarak kullanılan, Fransa'da mutlakiyetin ve baskının en büyük sembolü olan kaledir. 14 Temmuz 1789'da halk tarafından basılarak ateşe verilmesi Fransız İhtilali'nin fiili başlangıcı kabul edilir.

Konvansiyon MeclisiYasama Meclisi'nin ardından 20 Eylül 1792'de toplanan ve ilk iş olarak krallığı kaldırıp Cumhuriyeti ilan eden meclistir. Bu dönemde kral XVI. Louis idam edilmiş ve Terör Yönetimi uygulanmıştır.

Direktuvar Dönemi1795 Anayasası ile kurulan, yürütme yetkisinin meclis tarafından seçilen beş üyeli bir kurula (direktöre) verildiği 1795-1799 arasındaki yönetim dönemidir. İç politikada başarısız olunca Napolyon'un darbesiyle yıkılmıştır.

Konsüllük DönemiNapolyon'un 9 Kasım 1799 darbesiyle Direktuvar yönetimini yıkarak kurduğu, üç konsülden oluşan ve birinci konsül olarak tüm yetkinin Napolyon'da toplandığı dönemdir. 'Despotik cumhuriyet' olarak nitelendirilmiştir.

Code Napoleon (Napolyon Kanunları)Napolyon döneminde çıkarılan ve Fransa'nın ilk kapsamlı medeni kanunu olma özelliğini taşıyan yasal düzenlemedir. Fransa'da hukuk birliğini ve devrim sonrası toplumsal dönüşümü güvence altına almıştır.

Kıta AblukasıNapolyon'un denizlerde mağlup edemediği İngiltere'yi ekonomik açıdan çökertebilmek amacıyla 21 Kasım 1806'da ilan ettiği ve Avrupa devletlerinin İngiltere ile ticaret yapmasını yasaklayan ambargodur.

Milliyetçilik AkımıFransız İhtilali sonrasında yayılan, her milletin kendi devletini kurma hakkına sahip olduğunu savunan fikir akımıdır. Bu akım özellikle çok uluslu Avusturya-Macaristan ve Osmanlı gibi imparatorlukların yıkılışında ana rol oynamıştır.

Diğer Önemli Bilgiler

İnsan ve Vatandaş Hakları Bildirisi (28 Ağustos 1789)

Kurucu Meclis tarafından 28 Ağustos 1789'da kabul edilen bu bildiri, Amerikan bağımsızlık savaşına da katılmış olan La Fayette'in öncülüğünde hazırlanmıştır. İnsanların temel hak ve hürriyetlere sahip olduğunu savunarak mutlak otoriteye karşı büyük bir darbe vurmuştur.

Ehramlar (Piramitler) Muharebesi (21 Temmuz 1798)

Napolyon'un İngiltere'nin Hindistan ile bağlantısını kesmek amacıyla düzenlediği Mısır Seferi sırasında gerçekleşmiştir. Napolyon bu savaşta Memlük (Kölemen) kuvvetlerini mağlup ederek Kahire'yi işgal etmiştir.

Akka Kuşatması ve İlk Yenilgi (1799)

Mısır Seferi sonrasında Suriye'yi ele geçirmek isteyen Napolyon, Akka önlerinde Cezzar Ahmet Paşa komutasındaki Osmanlı kuvvetlerine mağlup olmuştur. Bu mağlubiyet Napolyon'un askeri kariyerindeki ilk yenilgisi olarak kayda geçmiştir.

Üç İmparator Savaşı / Austerlitz Muharebesi (2 Aralık 1805)

Napolyon'un Avusturya ve Rusya ordularını ağır bir yenilgiye uğrattığı bu savaşa üç ülkenin imparatoru katıldığı için Üç İmparator Savaşı da denmektedir. Bu zafer Napolyon'un kara savaşlarındaki dehasını kanıtlamıştır.

Moskova Seferi ve 1812 Hüsranı

Rus Çarı I. Aleksandr'ı dize getirmek için 24 Haziran 1812'de 500 bin kişilik devasa bir orduyla yola çıkan Napolyon Moskova'ya girmiştir. Ancak Rusların şehri yakması, sert kış şartları ve taarruzlar sonucunda ordu erimiş, geriye sadece 50 bin asker dönebilmiştir.

Waterloo Muharebesi ve Sürgün (18 Haziran 1815)

Elbe Adası'ndan kaçarak yeniden Fransa'nın başına geçen Napolyon, kurulan yedinci koalisyona karşı Brüksel yakınlarındaki Waterloo'da müttefiklere mağlup olmuştur. İngilizler tarafından yakalanarak St. Helene Adası'na sürgüne gönderilmiş ve 1821'de burada ölmüştür.

Sınavda Dikkat Et

États généraux meclisinin yasama ve yürütme yetkisi olmayan sadece bir danışma meclisi olduğunu, ilk kez 1302'de toplandığını ve 1789'da mali kriz yüzünden 1614'ten sonra tekrar çağrıldığını unutmayın.
Bastille Kalesi'nin 14 Temmuz 1789'da basılmasının Fransız İhtilali'nin fiili başlangıcı, États généraux toplantısının ise 5 Mayıs 1789'daki resmi başlangıç tarihi olduğunu karıştırmayın.
Montesquieu'nün kuvvetler ayrılığını ve meşruti monarşiyi savunduğunu, Voltaire'in ise vicdan hürriyetini savunup kiliseye hücum ettiğini ancak halkın yönetime katılmasına karşı çıktığını iyi ayırt edin.
Napolyon'un askeri kariyerindeki 'ilk yenilgisini' Mısır seferi sırasında Akka'da Cezzar Ahmet Paşa'ya karşı aldığını kesinlikle unutmayın.
Napolyon'un tahttan indirilip ilk kez sürgüne gönderildiği yerin Elbe Adası, Waterloo sonrasında gönderildiği ve hayatını kaybettiği son sürgün yerinin ise St. Helene Adası olduğunu karıştırmayın.
Fransa'da cumhuriyetin ilan edildiği dönemin Yasama Meclisi değil, 20 Eylül 1792'de toplanan Konvansiyon Meclisi dönemi olduğuna dikkat edin.
Direktuvar dönemi ile Konsüllük dönemindeki yürütme farkını bilin: Direktuvar 5 üyeli kurul iken, Konsüllük üç konsülden oluşmuş ve Napolyon birinci konsül olarak tüm gücü tek elde toplamıştır.