İnfografik
Ana Sayfa » Atatürk Üniversitesi ATA AÖF » Tarih Lisans Programı » Yeni ve Yakınçağ Avrupa Tarihi
← Ünite 6
Yeni ve Yakınçağ Avrupa Tarihi

Ünite 6: Sanayi İnkılabı ve Bilimsel Gelişmeler

Thomas Savery'nin İlk Buhar Makinesi (1698)
İngiliz mühendis Thomas Savery, maden ocaklarını basan suyun tahliye sorununa çözüm bulmak amacıyla 1698 yılında ilk buhar makinesini icat etmiştir. Bu girişim, daha sonraki gelişmiş buhar makinelerine ve James Watt'ın tasarımlarına doğrudan örnek teşkil etmiştir.
Thomas Edison ve Elektrik Ampulü (1879)
Thomas Edison 1879'da elektrik ampulünü icat etmiş ve 4 Eylül 1882'de şehre elektrik akımı verilmesiyle mahalledeki yüzlerce binanın ampulleri yanmıştır. Ayrıca Edison, sesin kaydedilip çalınmasını olanaklı kılan dünyanın ilk fonografını da icat etmiştir.
Alfred Nobel ve Dinamit İcadı (1864)
İsveçli mucit Alfred Nobel, 1864 yılında madencilik faaliyetlerinde kullanılmak üzere patlayıcı dinamiti icat etmiştir. Nobel daha sonra balistit ve Paris yakınlarındaki laboratuvarında dumansız barut gibi önemli itici patlayıcı maddeleri de tasarlamıştır.
Alexander Graham Bell ve Telefonun İcadı (1876)
İskoç mühendis ve mucit Alexander Graham Bell, 1876 yılında Amerikalı Elisha Gray'in öncülük ettiği su aktarım sistemini geliştirerek telefonu icat etmiştir. Bu buluş, insanlık tarihinde haberleşme ve iletişim alanında devrim niteliğinde bir dönüm noktası olmuştur.

Anahtar Kavramlar

Sanayi İnkılabıİnsan ve hayvan gücüne dayalı üretim tarzından makineleşmeye geçiş sürecini ifade eden, tekstil, demir, çelik ve ulaştırma alanlarındaki buluşların üretimi kökten değiştirdiği 18. yüzyıl sonu ile 19. yüzyıl başı arasındaki döneme denir. Örneğin, İngiltere'de el tezgahlarının yerini buhar gücüyle çalışan büyük iplik fabrikalarının alması bu devrimin en somut göstergesidir.
Jérôme Adolphe BlanquiSanayi İnkılabı terimini ilk defa 1837 yılında literatüre kazandıran Fransız ekonomisttir. Çalışma ekonomisi, iktisat tarihi ve iktisat düşünce tarihi alanlarındaki çalışmalarıyla tanınmıştır.
Konformist OlmayanlarToplumun kabullendiği katı kurallara ve geleneksel şartlara eleştirel bir gözle bakmadan uymayan kimselerdir. İngiltere'de bu kesimlere merkezi yönetim yolu kapandığı için dönemin icatlarının ve teknik buluşlarının büyük bir kısmını bu kişiler gerçekleştirmiştir.
Katır (Mule)1780'lerde Jenny iplik tezgahı ile su tezgahının birleştirilmesiyle oluşturulan ve kısa süre sonra buhar gücüyle çalıştırılan eğirme makinesidir. Bu cihaz, pamuk liflerini aynı anda çekip son bükümünü vererek yüksek kalitede ipliğin büyük ölçekli üretimini sağlamıştır.
James Watt MotoruNewcomen motorunun verimsizliğini görerek ayrı bir yoğunlaştırma odası tasarlayan James Watt tarafından geliştirilen buhar makinesidir. Bu makine, düşük basınçla çalışmasına rağmen dakikada belirli sayıda dönüşü sabit bir güçle veren ilk düzgün dairesel hareketli buhar makinesidir.
Bessemer Çelik DönüştürücüsüHenry Bessemer tarafından 1856 yılında keşfedilen ve neredeyse bir yüzyıl boyunca çelik yapımında kullanılan en önemli tekniklerden biridir. Sanayileşmenin ikinci evresinde çeliğin demiryolları ve inşaat alanında yaygınlaşmasını sağlamıştır.
İnformatik Devrimi (Üçüncü Sanayi İnkılabı)Bilgisayarın icadı, üretimde robotların kullanılması ve internet erişimi ile iletişim ve iş yapabilme gücünün ilerlediği dijitalleşme sürecidir. Üretimde elektronik ve bilgi teknolojilerinin hakim olduğu günümüz dünyasını kapsamaktadır.
SosyalizmSanayi İnkılabı ile doğan işçi sınıfının doktrini olup, burjuvazinin kapitalist sistemine ve liberal öğretisine bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. Kapitalizmin işçi sınıfını sömürmesine karşı çıkarak toplumsal eşitliği savunmuştur.
PastörizasyonFransız mikrobiyolog Louis Pasteur tarafından geliştirilen, şarap, bira, meyve suyu ve özellikle sütün uzun süre bozulmadan saklanabilmesini sağlayan ısıl işlem (konserve) yöntemidir.
Doğal Seleksiyon (Doğal Seçilim)Charles Darwin'in yaban hayatı ve fosiller üzerine yaptığı araştırmalar sonucunda 1838'de tasarladığı ve 1859'da Türlerin Kökeni kitabında yayımladığı evrim teorisinin temel mekanizmasıdır. Ortama uyum sağlayan canlıların hayatta kalıp üremesini, uyum sağlayamayanların ise elenmesini ifade eder.
İmalat Bandı (Montaj Hattı)Henry Ford tarafından 1908 yılında kurulan ve seri üretim sürecini kökten değiştiren sistemdir. Parçaların sırayla birleştirildiği bu bant sistemi sayesinde efsanevi Model T otomobilin hızlı ve ucuz üretimi gerçekleştirilmiştir.

Diğer Önemli Bilgiler

Karl Benz ve Patent-Motorwagen (1885)

Alman mühendis Karl Benz'in tasarladığı Patent-Motorwagen modeli, Henry Ford'un Model T'yi çıkarmasından 23 yıl önce patenti alınan, seri üretimi ve satışı yapılan tarihteki ilk otomobil olmuştur.

Wright Kardeşlerin İlk Uçuşu (1903)

Wright kardeşler, 1903 yılında Wright Flyer adını verdikleri motorlu uçakları ile tarihteki ilk başarılı motorlu uçuşu gerçekleştirmişlerdir. Bu başarı, havacılık tarihinde yeni bir çağın kapılarını aralamıştır.

Samuel Morse ve Mors Alfabesi (1834)

Samuel Morse, 1834 yılında ilk telgraf düzeneğini hazırlamıştır. Oluşturduğu nokta ve çizgilerden oluşan kısa ve uzun sinyal kodlamalarıyla 'Mors alfabesini' meydana getirerek uzun mesafeli iletişimde çığır açmıştır.

Singer Dikiş Makinesi Şirketi (1851)

1851 yılında ABD'nin New Jersey eyaletinde seri üretimi yapılan ilk kullanışlı dikiş makinesi Singer Dikiş Makineleri Şirketi tarafından üretilmiştir. Bu firma günümüzde de dikiş makinesi üretimine devam etmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sanayi İnkılabı terimini ilk kez 1837'de kullanan Fransız ekonomist Jérôme Adolphe Blanqui'nin adını ve tarihini karıştırmayın; sınavda doğrudan soru olarak gelebilir.
  • Sanayi İnkılabı'nın ilk olarak İngiltere'de ortaya çıkış nedenlerini (zirai devrim, sömürge imparatorluğu, patent sistemi, kömür-demir yatakları) iyi ezberleyin.
  • Buhar makinesinin gelişim aşamalarına dikkat edin: 1698'de ilk suyu tahliye eden Thomas Savery, ardından Newcomen ve dairesel hareketi sağlayan James Watt motorudur.
  • Sanayi İnkılabı'nın üç evresinin tarih aralıklarını iyi kavrayın: 1. evre 1780-1870, 2. evre 1870 sonrası, 3. evre ise bilgisayar ve internet teknolojileridir.
  • Dokuma sanayisindeki kilit mucitleri unutmayın: John Kay (uçan mekik), Jenny iplik tezgahı ve katır (mule) makinesi ilk evrenin temel taşlarıdır.
  • Sanayi İnkılabı'nın sonuçlarının ekonomik, toplumsal, düşünsel ve uluslararası ilişkiler olarak 4 ana kategoride incelendiğini ve işçi sınıfı ile sosyalizmin bu süreçte doğduğunu unutmayın.
  • Bilim insanları ile icatlarını eşleştirirken karıştırmayın: Louis Pasteur (pastörizasyon/kuduz aşısı), Alfred Nobel (dinamit), Samuel Morse (telgraf/Mors alfabesi), Alexander Graham Bell (telefon).