← Ünite 11
Dosyalama ve Arşivleme

Ünite 11: Arşiv Mevzuatı Tasnif Saklama ve Koruma

Hazine-i Evrak Nezareti
1846 yılında Osmanlı İmparatorluğu döneminde kurulmuş, bugünkü Başbakanlık Devlet Arşivleri'nin temelini oluşturan ilk ciddi arşivcilik girişimidir.
3473 Sayılı Kanun
28.09.1988 tarihinde kabul edilen, arşiv malzemesinin ayıklanması, imhası ve korunması usullerini düzenleyen temel arşiv kanunudur.
Devlet Arşiv Hizmetleri Yönetmeliği
22.02.2005 tarihinde güncellenerek yürürlüğe giren, arşivlerin tasnifinden imhasına kadar tüm teknik süreçleri belirleyen yönetmeliktir.
Kapsam Dışı Kurumlar
Cumhurbaşkanlığı, TBMM, Genelkurmay Başkanlığı, İçişleri Bakanlığı, MSB ve MİT, genel arşiv mevzuatına tabi olmayıp kendi özel mevzuatlarını uygularlar.

Anahtar Kavramlar

Arşiv MalzemesiÜzerinden 30 yıl geçmiş veya 15 yıl geçtikten sonra kesin sonuca bağlanmış, devlet ve millet hayatı için tarihi/hukuki değer taşıyan belgelerdir. Örnek: Kurtuluş Savaşı dönemine ait yazışmalar.
Arşivlik MalzemeHenüz arşiv malzemesi olma süresini doldurmamış, ancak ileride arşiv malzemesi niteliği kazanacak belgelerdir. Örnek: 5 yıllık memur sicil dosyaları.
Birim ArşiviKurumların günlük iş akışında aktif kullanılan belgelerin 1-5 yıl süreyle saklandığı, ayıklama işleminin yapılmadığı arşiv birimidir.
Kurum ArşiviBirim arşivlerinden devralınan belgelerin 10-14 yıl süreyle saklandığı, kesin tasnif ve ayıklama işlemlerinin yapıldığı merkezi arşivdir.
TasnifBelgelerin, bir dosya planı çerçevesinde konu, numara veya kronolojik sıraya göre düzenlenerek araştırmaya hazır hale getirilmesi işlemidir.
Organik MetotArşiv belgelerinin, ait oldukları kurumun hiyerarşik yapısı ve işlem bütünlüğü bozulmadan düzenlenmesi esasına dayanan tasnif yöntemidir.
Uygunluk KontrolüBelgelerin arşiv birimine devredilmeden önce kayıt defterleri ile karşılaştırılarak eksikliklerinin (yırtık, numara hatası vb.) giderilmesi işlemidir.
Ayıklama ve İmha KomisyonuKurum arşivinde saklanmasına gerek görülmeyen belgelerin tespiti ve imhası için kurulan, genellikle 5 kişiden oluşan yetkili kuruldur.
Arşiv Yer DamgasıBelgelerin aidiyetini ve bütünlüğünü sağlamak amacıyla evrakın ön yüz alt bölümüne basılan, kod bilgilerini içeren özel damgadır.
Dosya Muhteviyatı Döküm FormuHer dosya gömleğinin içine konulan ve o dosya içerisindeki evrakların dökümünü gösteren resmi formdur.
HigrometreArşiv depolarındaki rutubet oranını ölçmek ve %50-60 aralığında tutulmasını sağlamak için kullanılan cihazdır.
İmha ListesiAyıklama sonucu imhasına karar verilen belgelerin birim, yıl ve mahiyet bilgilerini içeren, iki nüsha hazırlanan resmi belgedir.
Özel ArşivlerKamu kurumları dışında gerçek veya tüzel kişilerin elinde bulunan, arşiv malzemesi özelliği taşıyan belgelerin oluşturduğu arşivlerdir.
Analitik TasnifArşiv fonu içerisindeki işlem bütünlüğünü korumak amacıyla evrak bazında yapılan detaylı tasnif yöntemidir.
Dosya Usulü TasnifKonu itibariyle aynı tür olan evrakların bir araya getirilerek klasör veya dosya bazında tasnif edilmesidir.
Arşiv Hizmetleri Faaliyet RaporuKurumların yıl içindeki arşiv faaliyetlerini özetleyen ve takip eden yılın ocak ayında Genel Müdürlüğe gönderilen rapordur.

Diğer Önemli Bilgiler

İdeal Arşiv Deposu Sıcaklığı

Kâğıt bazlı arşiv malzemesinin bozulmadan saklanabilmesi için depo sıcaklığının 12-15 derece arasında sabit tutulması zorunludur.

İdeal Rutubet Oranı

Arşiv depolarında rutubetin %50-60 arasında tutulması, evrakın küflenmesini ve fiziksel bozulmasını engellemek için gereklidir.

Ayıklama ve İmha Komisyonu Üye Sayısı

Kurum arşivlerinde ayıklama ve imha işlemleri için kurulan komisyon 5 kişiden oluşur; taşra teşkilatlarında ise bu sayı 3'e kadar düşebilir.

İmha Tutanaklarının Saklanma Süresi

İmha listeleri ve tutanakları, denetim süreçleri için 10 yıl boyunca arşivlerde saklanmak zorundadır.

Arşiv Yer Damgası Uygulaması

Kodlamada kullanılan kutu, dosya ve evrak sıra numaraları mutlaka kurşun kalemle yazılmalı, tükenmez veya mürekkepli kalem kullanılmamalıdır.

Birim Arşivi Saklama Süresi

Mükelleflerin ellerindeki arşivlik malzemeyi birim arşivlerinde saklama süresi 1 ile 5 yıl arasında değişmektedir.

Kurum Arşivi Devir Süresi

Birim arşivlerinde saklama süresini tamamlayan belgeler, takip eden takvim yılının ilk üç ayı içinde kurum arşivine devredilmelidir.

Genel Müdürlüğe Devir Süresi

Kurum arşivlerinde saklama süresini tamamlayan arşiv malzemeleri, en geç 1 yıl içinde Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü'ne devredilmelidir.

Sınavda Dikkat Et

  • Tarih ve Sayı Sorularına Dikkat: Arşiv mevzuatında 12-15 derece sıcaklık, %50-60 nem ve 10 yıl saklama süresi gibi rakamsal veriler sınavda sıkça sorulur.
  • İstisna Kurumları Ezberleyin: Genel arşiv mevzuatına tabi olmayan MİT, TBMM, Cumhurbaşkanlığı gibi kurumları mutlaka not edin, bu kurumlar soru olarak gelebilir.
  • Kalem Türü Detayı: Kodlamada sadece kurşun kalem kullanılması gerektiği bilgisi, sınavda çeldirici olarak sıkça kullanılır.
  • Komisyon Sayılarını Karıştırmayın: Kurum arşivindeki 5 kişilik komisyon ile taşra teşkilatındaki 3 kişilik komisyon ayrımına dikkat edin.
  • İmha Süreci Sıralaması: İmha listesinin hazırlanması, Genel Müdürlük görüşü ve en üst amir onayı sırasını unutmayın.
  • Damga Renkleri: Gizli evrakta kırmızı, kurum arşivinde siyah mürekkep kullanıldığını ayırt edin.