Ünitenin tamamını tek sayfada görPremium
Endüstriyel çalışma ortamlarında makine emniyetinin en kritik unsurlarından biri, operatörlerin veya diğer çalışanların tehlikeli bölgelere tüm vücutlarıyla erişmesini engellemektir. Standartlar, tehlikeli bölgeyi çevreleyen koruyucu yapıların açıklık boyutlarına göre tüm vücut erişim riskini sınıflandırır. Slot (kanal) tipi açıklıklarda açıklık boyutunun (e) 180 mm'den büyük olması, kare veya yuvarlak açıklıklarda ise bu boyutun 240 mm'den büyük olması durumunda, koruyucu yapının arkasındaki tehlikeli bölgeye tüm vücutla girilebileceği kabul edilir. Bu tür kritik sınırlara ulaşıldığında veya bu sınırlar aşıldığında, sadece fiziksel engeller yeterli olmayıp mutlaka ek koruyucu önlemlerin alınması zorunludur.
Koruyucu yapıların yüksekliği de tüm vücut erişim riskini doğrudan etkileyen bir diğer parametredir. TS EN ISO 13857 standardı kapsamında yer alan Tablo 2'ye göre, yüksekliği 1400 mm'den az olan koruyucu yapılar, üstünden aşılma veya tırmanma yoluyla tüm vücudun tehlikeli bölgeye erişim riskini barındırır. Bu nedenle, yüksekliği 1400 mm'den az olan koruyucu yapılar ek güvenlik önlemleri olmadan tek başlarına kullanılmamalıdır. Bu gibi durumlarda fiziksel bariyerlerin yanı sıra ışık perdeleri, basınç matları gibi aktif güvenlik cihazları veya kilit-etiketleme (LOTO) gibi prosedürel önlemler devreye sokulmalıdır.
Tüm vücut erişimini engellemek için tasarımsal mühendislik önlemleri de uygulanabilir. Örneğin, koruyucu yapıların üzerine çalışanların basamak olarak kullanıp tırmanmasını önleyecek eğimli yüzeylerin eklenmesi veya açıklık boyutlarını sınırlandıracak ek mekanik yapıların entegre edilmesi bu yöntemler arasındadır. Bu sayede hem ergonomik hem de standartlara uygun güvenli çalışma alanları yaratılmış olur.
Endüstriyel robot hücrelerinde manuel yükleme alanları, insan ve makine etkileşiminin en yoğun olduğu ve dolayısıyla kaza riskinin en yüksek olduğu bölgelerdir. ISO/TR 20218-2 Ek A teknik raporu, robot hücrelerinde manuel yükleme alanlarında tüm vücudun tehlikeli bölgeye girişini önleyecek tasarım kriterlerini ve boyutlandırma örneklerini sunmaktadır. Bu tasarımlarda temel amaç, operatörün iş parçasını güvenli bir şekilde yüklemesini sağlarken, kendisinin tehlikeli alana girmesini fiziksel olarak imkansız hale getirmektir.
Manuel yükleme alanlarında kullanılan açıklıkların boyutları TS EN ISO 13857 standardına uygun olarak sınırlandırılmalıdır. Tasarımda girişi engelleyen dairesel açıklıklar için maksimum boyut 240 mm, kare açıklıklar için maksimum boyut yine 240 mm ve dikdörtgen (slot) açıklıklar için maksimum boyut 180 mm olarak belirlenmiştir. Bu boyut sınırları, insan vücudunun veya gövdesinin bu açıklıklardan geçmesini fiziksel olarak engellemek üzere antropometrik veriler ışığında hesaplanmıştır.
Ayrıca, bu alanlarda operatörlerin açıklıkları birer geçiş noktası veya basamak olarak kullanmasını önlemek amacıyla tasarıma özel eğimli yüzeyler eklenir. Açıklık boyutlarını sınırlandırmak için eklenen bu yapılar ve eğimli yüzeyler, robotun çalışma çevrimi sırasında operatörün tehlikeli bölgeye istemsizce veya kasıtlı olarak girmesini engelleyen pasif güvenlik önlemlerinin en güzel örnekleridir.
Endüstriyel üretim hatlarında, malzemelerin veya işlenen parçaların tehlikeli bölgeye sürekli olarak giriş-çıkış yapması gerekirken, operatörün bu açıklıklardan tehlikeli bölgeye erişmesinin engellenmesi gerekir. Bu çelişkili durumu çözmek amacıyla tünel biçiminde sabit kapama sistemleri kullanılır. Tünel tipi kapamalar, malzemenin geçişine izin verecek geometrik açıklığa sahipken, tünel uzunluğu sayesinde insan uzuvlarının veya vücudunun tehlikeli noktaya ulaşmasını engeller.
Tünel biçimli bir sabit kapamada toplam güvenlik mesafesi 'sd' olarak tanımlanır. Bu mesafe, tünelin tehlike bölgesinden olan uzaklığı olan 'sd1' ile tünelin kendi uzunluğu olan 'sd2' değerlerinin toplamından oluşur (sd = sd1 + sd2). Güvenlik mesafesinin belirlenmesinde tünelin kesit şekli ve açıklık boyutu olan 'e' değeri doğrudan belirleyici rol oynar. Açıklık büyüdükçe, uzuvların daha derinlere ulaşabileceği varsayılarak tünel uzunluğunun (sd2) artırılması gerekir.
Helezon veya konveyör gibi parça iletimi sağlayan mekanik sistemlerde de benzer güvenlik mesafesi kuralları geçerlidir. TS EN ISO 13857 Tablo 3'e göre, parça iletim açıklığının 120 mm'ye eşit veya daha küçük olduğu durumlarda, tehlikeli dönen veya hareket eden parçalara olan en düşük güvenlik mesafesinin en az 850 mm olması zorunludur. Bu mesafe, operatörün kolunu açıklıktan içeri uzatması durumunda bile tehlikeli mekanizmaya ulaşmasını fiziksel olarak engeller.