Immanuel Kant, modern dünyanın ve Aydınlanma döneminin en önemli filozoflarından biri olmasının yanı sıra, modern insanı şekillendiren temel figürlerden biridir. Kant’ın felsefi duruşu incelendiğinde, onun Isaac Newton’ın bilim anlayışı ile René Descartes’ın felsefi mirasının büyük bir sentezini gerçekleştirdiği görülür. Bu sentezde Kant, Descartes’tan 'Ben' (cogito) kavramını alırken, fizik anlayışını ve doğa görüşünü Newton’dan devralmıştır. Kant, Descartes’ın cogito kavramını daha kullanışlı hale getirerek metafiziğin Newton’un bilim anlayışına uygun bir biçimde yeniden inşa edilmesini sağlamıştır. Aynı zamanda Aydınlanma döneminin bir düşünürü olarak, gelişen burjuvazi sınıfının felsefi öncülüğünü üstlenmiştir. Özellikle 'özerklik' (otonomi) kavramı, burjuvazi sınıfının ekonomik ve sosyal dinamikleri için oldukça değerlidir. Dolayısıyla Kant felsefesi, bilimsel ve felsefi boyutlarının yanı sıra güçlü bir ekonomik gerçekliğe de dayanmaktadır. Kant’a eleştirel bir gözle yaklaşmak, onun hatalarını açığa çıkarmaktan ziyade kendi kültür dünyamız içindeki yerini doğru sorgulama bilincine sahip olmak açısından hayati önem taşır. Bu bağlamda temel amaç, bu büyük filozofu derinlemesine kavramak ve onu kendi kültürel dünyamız içinde yerli yerinde konumlandırmaktır. Kant’ın modernizm ile ilişkisi hem felsefi hem de bilimsel temellere dayanır. Newton’un mutlak zaman ve mekân anlayışına karşılık Kant, bunu kendi öznel epistemolojisi çerçevesinde yorumlamıştır. Zamanın ve mekânın dışsal mutlak varlıklar olmaktan çıkarılıp insan zihninin biçimlendirici birer ürünü haline getirilmesi, Kant felsefesinin en radikal dönüşümlerinden biridir. Descartes’ın düşünen ben (cogito) anlayışı, insanın merkeze alındığı bu yeni epistemolojik duruma güçlü bir destek sağlamıştır. Yeni bir devlet, din ve kilise anlayışının ortaya çıkışı da bu üçlü temele (Descartes, Newton ve Kant) dayanır. Kant, kendisinden önceki bu büyük düşünürlerin görüşlerini sentezleyerek yaymıştır. Leibniz’in zaman ve mekânı öznel formlar olarak gören bakış açısı da Kant’ın bu formları zihinsel yapılara dönüştürmesinde etkili olmuştur. Kant, Descartes’ın cogito anlayışını tamamen benimsemese de, benliğin merkezde kalacağı bir yorum biçimini sürdürmüştür. 'Kendinde şey' kavramı ve ahlâki anlamda özerk bir bireyin inşası, cogito merkezciliğinin doğal sonuçlarıdır. Kant, nesneyi bilme sürecinde benliğin onu dönüştürdüğünü, dolayısıyla nesneyi kendisinde olduğu gibi değil, zihnimizdeki kavramlar çerçevesinde bilebileceğimizi savunmuştur. Günümüz dünyası epistemolojik ve etik anlamda hâlâ Kant’ın çizdiği bu paradigmanın dışına çıkabilmiş değildir. Kant’ın felsefi anlayışına yöneltilecek eleştiriler, bizzat onun adını verdiği 'eleştirellik' yöntemi kullanılarak yapılmalıdır. Buradaki amaç, felsefenin doğrularını yanlışlarından ayırmak ve onu kendi bakış açımız içine yerleştirmektir. En temel eleştiri noktalarından biri, Kant’ın Descartes’tan devraldığı ben anlayışını varlık merkezinde tutmaya devam etmesi ve buna köklü bir eleştiri getirmemesidir. Sokrates’in 'Kendini bil' uyarısı benliğin bu doğal merkeziliğine karşı bir tepki niteliği taşırken, Kant teorik akılda bu sınırlamayı yapmasına rağmen pratik aklın otonom birey vurgusuyla beni tekrar merkeze oturtmuştur. Nitekim Kant, 'Aklını kullan' (Sapere aude) mottosuyla pratik aklın önemini vurgulamıştır. Ancak aklın yasa arayan kavramlarıyla varlığa bakarak oluşturduğu 'doğa' anlayışı, doğanın yasalarının kaynağını anlama gücünden aldığını göstermektedir. Din alanında ise Kant’ın dini ahlâka indirgediği yönünde eleştiriler yapılmaktadır. Dinle ahlâk arasındaki bu ilişki, bireyi ve otonom ahlâkı merkeze alan bir yapıda kurulduğu için dinin faili olan Tanrı ikinci plana itilmektedir. Bu durum din ile ahlâk arasındaki geleneksel bağın yapısını bozarak ahlâkın lehine işleyen bir indirgemeciliğe yol açmaktadır. Kendi kültürümüz içinde Kant’ı değerlendirirken, onu her konuda mutlak doğruyu bulan bir üstakıl sahibi olarak görmekten vazgeçmeli ve Batı modernizminin kaygılarının bizim kaygılarımızla birebir örtüşmediğini fark etmeliyiz. Kant’ın pratik akıl bağlamında en yüksek iyi idealiyle Tanrı’yı 'postula' etmesi (zorunlu olarak varsayması), inanç ve iman kavramları açısından ciddi tartışmaları beraberinde getirir. Kant, en yüksek iyiyi gerçekleştirmek için Tanrı’nın var olmasının zorunlu olduğunu savunur. Ancak bu durum, Tanrı’ya inancı şartlı ve araçsal bir konuma getirmektedir. Akıl bir ihtiyaç için Tanrı’ya inanmayı zorunlu kıldığında, inanç alanı yaderkliğe (başkasına bağımlılığa) düşmektedir. Dinde asıl olan, Tanrı’ya rasyonel sebeplerle veya bir amaca ulaşmak için değil, kayıtsız şartsız iman etmek ve teslim olmaktır. Kant’ın rasyonel dini ise Hıristiyanlığı evrensel bir akıl dinine dönüştürme ve dinin bozulmuş yönlerini ahlâk süzgecinden geçirerek ayıklama projesidir. Ancak bu durum, inanç ile ahlâk arasındaki ilişkide sıradan dindar insanın Tanrı ile kurduğu doğrudan ve teslimiyetçi bağı zedeleyerek Tanrı’yı filozofun soyut bir idealine indirgemektedir. Sonuç olarak, Kant’ın felsefesi hem özerk ahlâk yapısı hem de en yüksek iyi bağlamında Tanrı’yı sisteme dahil etmesi nedeniyle okuyucuda çelişkili bir izlenim bırakmaktadır. Ahlâkın unsurlarının zayıflattığı ama sistem gereği tekrar sahneye çıkarılan Tanrı anlayışı, modern bireyin zihninde Tanrı’nın araçsalçılığa kurban edilmesi tehlikesini doğurmaktadır. Kilise ve ibadethanelerin işlevini sadece ahlâki eğitim aracı olarak görmek, kutsal mekânların ontolojik ve manevi derinliğini anlamsız kılmaktadır.