Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » Akıl ve Eylem

Ünite 3: Teorik Akılda Anlama Gücü — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 30 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Anlamagücü — Zihinde bilgiyi oluşturmada motor görevi gören, duyu verilerini derleyip kavramlar ve yargılar aracılığıyla anlaşılır hale getiren temel zihinsel yetidir. Metne göre anlama gücü duyarlılığa ihtiyaç duyar ve verileri bilgiye dönüştürür.

Kategori — Kant felsefesinde yargıların belirli bir biçimde kurulmasını sağlayan saf kavramlardır. Aristoteles'te varlığın yüklemleri (ontolojik) iken, Kant'ta düşünmenin zorunlu mantıksal formlarıdır (epistemolojik).

Sentetik Yargı — Özne hakkında yüklemin yeni bir bilgi verdiği, özne kavramından analitik olarak çıkarılamayan önermelerdir. Örnek: 'Ahmet evli bir erkektir' yargısı sentetiktir çünkü evlilik bilgisi Ahmet tanımından çıkmaz.

Analitik Yargı — Öznenin tanımının yüklemde tekrar edildiği, yeni bir bilgi vermeyen ancak kesin bir zorunluluk taşıyan yargılardır. Örnek: 'Bekâr, evli olmayan erkektir' ifadesi analitiktir.

Sentetik A Priori Yargı — Kant'ın bilgi teorisinde hem yeni bilgi veren (sentetik) hem de deneyimden bağımsız evrensel zorunluluğa (a priori) sahip olan yargı türüdür. Bilimsel bilginin temelini oluşturur.

Teorik Akıl — Saf aklın nesnesini bilmek, anlamak ve kavramlaştırmak için yönelen yönüdür. Cisimlerin ağırlığı veya doğanın yasaları gibi olanı inceleyen, bilgi üreten akıl formudur.

Pratik Akıl — Saf aklın nesnesini bilmek yerine eylemle gerçekleştirmek, olması gerekeni hayata geçirmek için yönelen yönüdür. Ahlak, özgürlük ve iyilik pratik aklın alanına girer.

Ding an sich (Kendinde Şey) — Olanın kavramsallaştırılarak duyusal görünümlerinden uzaklaştırılmış, nesnenin kendi saf halini ifade eden Kantçı terimdir. Öznenin dolayımı olmaksızın nesnenin gerçekliğidir.

Tasavvur Gücü — Zihinde zaman ve mekân formlarına dayalı olarak duyu verilerini toplayan, çokluk ve çeşitliliği barındıran duyuşsal alandır.

Nedensellik — Anlama gücünün ilişki kurma kategorileri altında yer alan ve dağınık duyu verilerini bir sebep-sonuç bağı içinde birleştirerek bilgi üreten zihinsel formdur. Örnek: 'Güneş taşı ısıtır'.

Ontolojik İşlev — Varlığın özüne, varoluşuna ve tözüne ilişkin nitelikleri inceleyen işlevdir. Aristoteles'in kategorileri ontolojiktir.

Epistemolojik İşlev — Bilginin kaynağına, sınırlarına ve nasıl elde edildiğine ilişkin işlevdir. Kant'ın kategorileri ontolojik değil epistemolojiktir.