İnfografik
← Ünite 12
Felsefeye Giriş

Ünite 12: ANLAM PROBLEMİ: 20 ve 21 YÜZYIL DÜŞÜNCESİ

Wittgenstein'ın Dil ve Dünya Anlayışı
Wittgenstein, dünyayı olguların toplamı olarak tanımlarken anlamlı dili de önermelerin toplamı olarak ele alır. Dilin temel bileşenleri olan terimler dünyanın nesnelerine, olgu durumları ise yalın önermelere birebir karşılık gelmektedir.
Tractatus Logico-Philosophicus (TLP) Referansları
Metinde geçen kuramsal açıklamalar ve numaralandırılmış alıntılar Wittgenstein'ın ünlü eseri Tractatus Logico-Philosophicus (TLP) ve Notebooks 1914-1916 eserlerine dayanmaktadır. Metin boyunca TLP 3.2, TLP 4.01 ve TLP 5.473 gibi atıflarla mantıksal atomculuk temelleri işlenmiştir.
'Sokrates Özdeştir' Örneği
Metinde anlamdışı duruma örnek olarak 'Sokrates özdeştir' önermesi verilmiştir. Bu önermenin anlamdışı olmasının sebebi sembolün geçersiz olması değil, 'özdeş olmak' diye bir özelliğin olmamasından dolayı öğelerden birine yönletim verilmemiş olmasıdır.
Gramofon Plağı ve Nota Benzetmesi
Wittgenstein, önermenin ilk bakışta gerçekliğin resmi gibi durmadığını belirtmek için nota yazımı ve gramofon plağı analojisini kullanır. Müziksel düşünce, nota yazımı ve ses dalgaları gibi dil ile dünya da ortak mantıksal yapıya sahiptir.

Anahtar Kavramlar

WittgensteinDil, olgu ve dünya ilişkisini inceleyerek 20. yüzyıl felsefesinde anlam problemini ve resim teorisini geliştiren çığır açıcı filozoftur. Metne göre dilin mantıksal yapısı ile dünyanın yapısının birbirine karşılık geldiğini savunmuştur.
Anlamlı İfadeDoğru ya da yanlış olabilme olanağını taşıyan, gerçekliğin bir mümkün resmini çizen ve olguları ifade eden sahici önermelerdir. Örneğin olgulara ilişkin düşünceleri barındıran kurallarına uygun önermeler anlamlıdır.
Anlamsız İfadeMantıksal kurallara veya dilin işleyişine aykırı düşen, doğruluk değeri alamayan veya bilgi aktarmayan ifadelerdir. Metne göre önermenin anlamlı olabilmesi için yanlış da olabilme olanağını taşıması gerekir.
Anlamdışı İfadeİfadenin sembolünün kendi içinde geçersiz olmasından değil, oluşturucu öğelerinden bazılarının nesne karşılığının (yönletiminin) bulunmamasından kaynaklanan durumdur. Metindeki 'Sokrates özdeştir' örneğinde olduğu gibi 'özdeş olmak' diye bir özelliğin olmaması bu duruma yol açar.
Yalın ÖnermeDaha basit oluşturucu önermelere ayrılamayan, terimlerin birleşmesiyle oluşan ve olgu durumlarını resmeden temel önermelerdir. Yalın önermeler kendi doğruluk değerlerine birbirlerinden bağımsız olarak sahiptir.
Olgu DurumuNesnelerin birbirleriyle olan ilişkilerinden ve düzenlenişlerinden oluşan, nesnelerin olası birliktelikleridir. Yalın önermeler bu olgu durumlarının varoluşunu öne sürer.
OlguOlgu durumlarının var olmalarıdır. Metne göre dünya, olguların toplamından oluşmaktadır ve gerçeklik var olan ile var olmayan olgu durumlarını kapsar.
YönletimBir adın (terimin) dünyada hangi nesneye işaret ettiği ve hangi nesneyi temsil ettiği bağlamıdır. Bir adı anlamak onun yönletimini anlamaktır; önermelerin ise yönletimi değil anlamı vardır.
Önerme İşaretiÖnermenin ses ile veya yazılı olarak ifade edilmiş halidir. Düşünceyi dile getirmemize yarayan, mümkün bir şey durumunu yansıtan araçlardır.
Resim TeorisiÖnermenin gerçekliğin bir resmi (tasarımı) olduğunu savunan görüştür. Nasıl ki nota yazımı müziği tasarlıyorsa, önerme de mantıksal yapı ortaklığı sayesinde bir olgu durumunu resmeder.
İlk-İşaretHiçbir tanımla daha fazla çözümlenemeyen temel terimlerdir. Terimler nokta gibidir ve nesnelerin üzerine sabitlenmiştir.
Doğruluk DeğeriBir önermenin gerçeklik ile karşılaştırılması sonucunda doğru ya da yanlış olmak üzere aldığı iki kutuplu değerdir. Wittgenstein'a göre önermenin anlamı, o doğru ya da yanlış olduğunda neyin olgu olduğudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Terimler ve Önermeler Ayrımı (Nokta ve Ok)

Wittgenstein terimleri noktalara, önermeleri ise oklara benzetmiştir. Terimler nesnelerin üzerine sabitlenmiş nokta gibiyken, önermelerin bir anlamı vardır ve ok gibi bir olgu durumuna işaret etmektedir.

Önermelerin Doğruluk Kutupları

Her önermenin doğru ya da yanlış olmak üzere iki kutbu bulunur. Bu iki kutup önermenin gerçeklik ile ilişkisini oluşturur ve olgunun var olup olmamasına göre evet veya hayır şeklinde doğrulanır.

Frege ile Dil Kuralı Tartışması

Frege, kuralına göre kurulmuş her önermenin bir anlamı olması gerektiğini savunurken; Wittgenstein her olanaklı önermenin kuralına göre kurulduğunu, anlam yoksa bunun öğelerden bazılarına yönletim verilmemesinden kaynaklandığını belirtmiştir.

Yalın Önermelerin Mantıksal Bağımsızlığı

Yalın önermeler kendi doğruluk değerlerine başka bir önermeden bağımsız olarak sahiptir. Bir yalın önermeden bir başkası mantıksal olarak zorunlu bir şekilde çıkarılamaz ve birbirleriyle çelişmezler.

İşaret Seçiminin İsteğe Bağlılığı

Dilde işaretlerin seçimi isteğe bağlıdır; insan gerçekliğin öğeleri ile işaretler arasında bağıntı kurar. Eğer işaretlerin sıralanışı anlam ifade etmiyorsa bu yanlış seçimden değil, gerçeklikle ilişkinin düzgün kurulamamasındandır.

Sınavda Dikkat Et

  • Wittgenstein'ın dünya tasavvuru ile dil tasavvuru arasındaki paralelliği unutmayın; dünya olguların toplamı, anlamlı dil önermelerin toplamıdır.
  • Terimler ile önermeler arasındaki metafora dikkat edin: Terimler nokta gibidir (nesnelere sabitlenmiştir), önermeler ise ok gibidir (olgu durumuna işaret eder).
  • Sınavda 'anlamlı', 'anlamsız' ve 'anlamdışı' kavramlarının farkları sıkça sorulur; anlamdışı olma durumu yönletim eksikliğinden (örn. 'Sokrates özdeştir') kaynaklanır.
  • Yalın önermelerin birbirlerinden mantıksal olarak bağımsız olduğunu ve birbirlerini zorunlu olarak gerektirmediğini aklınızda tutun.
  • Önermenin bir resim teorisi olduğunu, aktüel olmasa bile mümkün bir olgu durumunu tasvir ettiğini unutmayın.
  • Önerme işaretini önermeye dönüştüren unsurun 'düşünce' olduğunu, önermenin ise sadece kelime yığını olmayıp eklemli bir yapı olduğunu gözden kaçırmayın.