İnfografik
← Ünite 11
Felsefeye Giriş

Ünite 11: Anlam Problemi: Platon

Ogden ve Richards'ın Anlam Tanımı İstatistikleri
C.K. Ogden ve I.A. Richards, 'The Meaning of Meaning' adlı eserlerinde 'anlam' teriminin tam 23 ayrı tanımını tespit etmişlerdir. Bu durum, anlam kavramının dil felsefesindeki karmaşık ve bulanık yapısını gözler önüne seren tarihi bir tespittir.
Platon'un 'Kratylos' Diyaloğu
Platon'un dil, adlar ve nesneler arasındaki ilişkiyi etraflıca tartıştığı en temel diyaloğudur. Diyalogda adların gücü (dynamis), doğal uygun ad kavramı ve uzlaşım tartışmaların merkezinde yer alır.
Stephen Ullmann'ın Semantics Eseri
Stephen Ullmann'ın 1962 yılında yayımlanan 'Semantics' adlı eseri, anlamın dil felsefesindeki en bulanık ve üzerinde uzlaşılamayan terimlerden biri olduğunu vurgulayan önemli bir referanstır.
Cornford'un Platon Yorumu
F.M. Cornford, 'Platos Theory of Knowledge' adlı eserinde Platon'un anlam görüşünün temelini özetlemiştir. Buna göre 'Daire' adının anlamı Daire İdeası'dır ve ses öbeği uzlaşıma bağlı olarak seçilmiştir.

Anahtar Kavramlar

AnlamDil felsefesinde sözcüğün işaret ettiği nesne, zihindeki tasavvur ya da dilsel kullanım olarak tanımlanan çok katmanlı kavramdır. Platon'da anlam, hem işaret edilen dışsal nesneyi/ideayı hem de zihindeki kavranılışını ifade eder.
NomosYasa, kural ve toplumsal uzlaşım anlamına gelir. Platon felsefesinde bireylerin dili yasaya ve kurallara uygun olarak kullanarak sözcüklere ortak anlamlar yüklemesini ifade eder.
PlatonBatı felsefe tarihinde dil, anlam ve gerçeklik ilişkisini ilk defa sistematik olarak ele alan antik Yunan filozofudur. Anlamı doğrudan nesnelere ve İdealar'a bağlayan Doğrudan Anlam Öğretisi'nin kurucusudur.
Noam ChomskyAnlam teriminin dilbilimciler ve filozoflar tarafından her şeye uygulanmasına karşın hakkında kesinleşmiş çok az şey bilindiğini belirten modern dilbilimci ve filozoftur.
QuineAnlam kavramının sınırları ve doğası üzerine eserler vermiş, dil felsefesinde anlamın bulanıklığına dikkat çekmiş önemli mantık ve dil filozofudur.
Anlam ÖğretileriAnlamın doğasını açıklamak için geliştirilen kuramsal yaklaşımlardır. Platon'un savunduğu, anlamın nesneyle özdeş olduğunu öne süren 'Doğrudan Anlam Öğretisi' bunlardan biridir.
DynamisPlaton'un Kratylos diyalogunda adların sahip olduğu 'güç' anlamında kullandığı terimdir. Her genel ad, sahip olduğu bu güç sayesinde belirli nesnelere uygulanır.
BoulesisPlaton'un 'kastetmek' ve 'niyet etmek' anlamlarında kullandığı, kelimelerin dile getirdiği niyet yani anlam karşılığı olan terimdir.
İdeaPlaton'un felsefesinde duyusal dünyanın ötesinde yer alan, nesnelerin asıl özü ve modeli olan akılsal formlardır. Genel adların anlamı bu İdealar'dır.
To ekasto physei kephukos onomaPlaton'un 'her nesne için doğal olarak uygun ad' olarak tanımladığı, fiziksel bir ses değil nesnenin zihindeki özünü ve anlamını belirten kavramdır.
OnomathetesPlaton'un dilin ve adların düzgün kullanılmasını sağlamak, bildirişimin nesnel temelini korumak için işaret ettiği 'ad koyucu' rolüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

Gorgias ile Platon'un Düşünce Ayrılığı

Sofist Gorgias sadece düşüncede var olan hayalleri ve tasavvurları anlam kabul ederken; Platon bu görüşe karşı çıkmış ve düşüncede yer alan her nesnenin zihin dışında gerçek bir varoluşu olması gerektiğini savunmuştur.

Theaitetos Özel Adı Örneği

Platon'un 'Theaitetos' adını verirken kullandığı özel ad örneğinde, ad belirli bir kişiye işaret eder ve bu özel adın anlamı doğrudan o adı taşıyan nesnenin (kişinin) kendisidir.

Seslerin Uzlaşımsallığı (Lion ve Leon)

Platon'a göre Aslan İdeası'nın kavramı ile fiziksel sesler arasında zorunlu bağ yoktur. 'Aslan-için-uygun-ad' İngilizce 'lion' sesiyle ifade edilebileceği gibi farklı dillerdeki seslerle de uzlaşımsal olarak ifade edilebilir.

Platon'un Devlet ve Phaidon Diyalogları

Platon'un 'Devlet' (596A) diyaloğunda 'Aynı adı verdiğimiz belirli nesneler öbeğine tek bir İdea vermeye alıştık' ifadesi yer alırken, 'Phaidon' (103E) diyaloğunda idea formuna sahip nesnelerin ad alma hakkı tartışılır.

Sınavda Dikkat Et

  • Platon'un anlam kuramının 'Doğrudan Anlam Öğretisi' olarak adlandırıldığını ve anlamın işaret edilen nesne ile özdeşleştirildiğini unutmayın.
  • Platon'da 'anlam', 'düşünce' ve 'kavram' terimlerinin birbirinin yerine kullanıldığını aklınızda bulundurun.
  • Genel adların anlamının İdealar'a, özel adların anlamının ise doğrudan adı taşıyan nesneye işaret ettiğini karıştırmayın.
  • Fizik sesler (sözcükler) ile anlamlar arasındaki ilişkinin doğal değil uzlaşıma dayalı olduğunu, fakat anlam ile idea arasındaki ilişkinin zorunlu olduğunu unutmayın.
  • Sofistlerin aksine Platon'un anlamı bireysel keyfiyete bırakmadığını, ad koyucu (onomathetes) ve diyalektikçi vasıtasıyla nesnel temele oturtmaya çalıştığını hatırlayın.
  • Anlamın sadece dışsal nesne olmadığını, aynı zamanda nesnenin zihindeki kavranılışı ve bilgisi olduğunu vurgulayan sorulara dikkat edin.