Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Felsefe Lisans Programı » Felsefeye Giriş

Ünite 13: 20 ve 21 Yüzyıllarda Eleştiri ve Dil Felsefesi — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Eleştiri — Felsefe tarihi boyunca yeni sistemlerin doğmasını sağlayan, felsefe yapmanın en temel yolu açıcı yöntemi ve aracıdır. Metinde felsefenin sürekliliğini ve canlılığını sağlayan en önemli unsur olarak ele alınmıştır.

Kritik — İnsan anlama gücünün imkânlarını, sınırlarını ve meşru kullanım alanlarını inceleyen eleştirel felsefe faaliyetidir. Kant ve Wittgenstein felsefesinde sınır belirleme anlamında kullanılır.

Hakikat — Geleneksel felsefede deney bilgisinin ötesinde yer aldığı düşünülen transandantal dünya hakkındaki nihai bilgi iddiasıdır. Doğa bilimlerinin gelişimiyle bu bilgi iddiası felsefenin elinden çıkmıştır.

Kant — Bilgi öğretisini felsefenin temeline yerleştirerek anlama gücünün imkân ve sınırlarını araştıran eleştirel felsefenin kurucusudur. Deney ötesi kurgusal metafizikleri dışlarken ahlak ve praksis alanına felsefe kapısını aralamıştır.

Wittgenstein — 20. yüzyılın en önemli dil felsefecilerinden biri olup, Tractatus döneminde mantık, dil ve olgu ilişkisini incelemiştir. Felsefenin bir öğreti değil, dil eleştirisi ve aydınlatma etkinliği olduğunu savunmuştur.

Transandantal Dünya — Deney bilgisinin ötesinde yer aldığı düşünülen, geleneksel metafiziğin bilgi verme iddialarında bulunduğu aşkın alandır. Locke ve Hume bu alana dair bilgi iddialarını eleştirmiştir.

Vita Theorika — Teorik yaşam ve akılsal kurgulama faaliyeti olup, 19. yüzyıl sonlarındaki bunalımlar ve akla duyulan güvenin sarsılmasıyla yorgun düşmüştür.

Vita Aktiva — Teorik yaşamın yorulması sonucunda akıldışı öğretilere, ideolojilere ve yaşama felsefelerine yönelen pratik yaşam biçimidir.

Mantıksal Ontoloji — Wittgenstein'ın mantığın temellerinden hareketle inşa ettiği, dünyanın aktüel durumunu değil mantıksal yapısını ortaya koyan felsefi ontoloji anlayışıdır.

Organon — Mantığın felsefe yapmanın olmazsa olmaz bir aracı, yöntemi ve temeli olarak görülmesini ifade eden kavramdır.

Mantıksal Sentaks — Dilin ve önermelerin kuruluş kurallarını belirleyen mantıksal yapıdır; bu yapının ihlal edilmesi felsefi karışıklıklara ve problemlere yol açar.

Aksiyom — Geometri gibi disiplinlerde temel alınan ve diğer önermelerin kendisinden türetildiği öncül önermedir. Wittgenstein felsefesinde felsefenin aksiyom içermediği vurgulanır.

Dil Eleştirisi — Wittgenstein felsefesine göre tüm felsefenin temel işlevi olan, dilin bozulmasından kaynaklanan düşünce düğümlenmelerini ve bulanıklıkları giderme faaliyetidir.

Gösterilebilir Olan — Tractatus'ta açıkça önermelerle söylenemeyen, ancak dilin yapısında ve mantıksal formda dolaylı olarak kendini belli eden aşkın veya yapısal unsurlardır.

Söylenebilir Olan — Olguların tasvirini veren, düzgün gramatik ve mantıksal yapıyla kurulmuş doğa bilimi önermeleridir.

Praksis — Ahlak, değerler ve hayatı yönlendirmenin temel kurallarını içeren pratik felsefe ve yaşam alanıdır.

Metafizik Kurgular — Deney sınırlarını aşarak evrenin özü hakkında bilgi verme iddiasında bulunan, 20. yüzyılda eleştirilen spekülatif felsefi sistemlerdir.

Tanımlayıcı Etkinlik — Felsefenin kanıtlama yapmayan, aksiyom içermeyen, sadece ortada olanı açık kılan eleştirel işlevidir.

Sentetik A Priori — Deneyden bağımsız olarak zihinde kurulan ve deneyimin zorunlu önkoşullarını ifade eden önermelerdir; Kant eleştirisinde bu kavram önem taşır.

Russell — 20. yüzyıl başlarında mantığı felsefenin özü olarak gören, felsefenin doğa bilimlerini tamamlayıcı bir meta disiplin olması gerektiğini savunan filozoftur.

Husserl — 20. yüzyıl başında 'Sağlam Bir Bilim Olarak Felsefe' (1910) adlı çalışmasıyla felsefeyi yeniden tanımlamaya ve konumlandırmaya çalışan filozoftur.

Hertz — Fizikçi-düşünür olup, doğa bilimlerinin gerçekliği modellediği ve resmettiği düşüncesiyle Wittgenstein'ın fikir gelişimini etkilemiştir.

Tractatus Logico-Philosophicus — Wittgenstein'ın dil, mantık ve olgu ilişkisini ele aldığı, felsefi problemlerin çözümünü ve dile sınır çizmeyi amaçlayan ünlü eseridir.

Değer Alanı — Olgular dünyasının tamamen dışında yer alan, olgular arasında iyi, güzel veya yüce gibi ayrımların bulunmadığı alandır.