İnfografik
← Ünite 12
Mantık Felsefesi

Ünite 12: Frege’den Sonra Matematik Felsefesi 2

Göttingen Üniversitesi ve Hilbert
David Hilbert, 1895 yılında dönemin en ünlü matematik araştırma merkezi olan Göttingen Üniversitesi’ne Matematik Bölümü Başkanı olarak atanmıştır. Hayatının geri kalanını burada geçiren Hilbert, John von Neumann gibi isimlerin de aralarında bulunduğu 69 doktora öğrencisi yetiştirmiştir.
Mathematische Annalen Dergisi
David Hilbert, 1902 ile 1939 yılları arasında dönemin en prestijli matematik dergilerinden biri olan Mathematische Annalen'in editörlüğünü yürütmüştür. Bu görev, onun 20. yüzyıl matematik dünyasındaki yönlendirici rolünü pekiştirmiştir.
Paris Matematik Kongresi (1900)
David Hilbert, 1900 yılında Paris'te toplanan Milletlerarası Matematik Kongresi'nde 'Matematiğin Problemleri' başlıklı ünlü konuşmasını yapmış ve 20. yüzyıl matematiğinin geleceğini şekillendiren 23 soruluk listesini kamuoyuna açıklamıştır.
Aristokrat Russell Ailesi
Bertrand Russell, İngiltere'nin köklü aristokrat ailelerinden birinde doğmuştur; dedesi Lord John Russell, Victoria döneminde iki kez başbakanlık yapmıştır. Ailesi dönemin normlarına göre oldukça radikal fikirleri benimsemiş, filozof John Stuart Mill ise onun vaftiz babası olmuştur.

Anahtar Kavramlar

Değişmezler MatematiğiDönme, genişleme ve yansıma gibi geometrik değişimler altında değişmeden kalan matematiksel varlıkları inceleyen matematik dalıdır. David Hilbert bu alanda her değişmezin sonlu bir sayı cinsinden ifade edilebileceğini kanıtlayan değişmezler teoremini ispatlamıştır.
Hilbert UzayıDavid Hilbert'in integralli denklemler üzerine yaptığı çalışmalar ve fonksiyonel analizi geliştirmesi sonucunda ortaya çıkan sonsuz boyutlu uzay kavramıdır. Bu kavram günümüzde matematiksel analiz ve kuantum mekaniğinde temel bir öneme sahiptir.
Biçimsel Aksiyomatik SistemMatematiğin veya bir teorinin temel aksiyomlar üzerine kurularak içerikten bağımsız biçimsel kurallarla incelendiği sistemdir. David Hilbert, 'Matematiğin Temelleri' adlı eserinde matematiği bu sistemle kurmaya çalışmıştır.
Hilbert’in 23 ProblemiDavid Hilbert'in 1900 yılında Paris'te düzenlenen Milletlerarası Matematik Kongresi'nde sunduğu ve 20. yüzyıl matematiğinin yönünü belirleyen 23 önemli matematik probleminden oluşan listedir.
İç İlişkiler ÖğretisiBir şeyi tam olarak bilmek için onun evrendeki tüm diğer şeylerle olan ilişkilerini bilmek gerektiğini öne süren felsefi görüştür. Bertrand Russell, mekan, zaman ve sayı kavramlarını anlaşılmaz kıldığı gerekçesiyle bu öğretiyi eleştirmiştir.
MantıkçılıkMatematiğin kavram ve önermelerinin saf mantığa indirgenebileceğini, dolayısıyla matematiğin temellerinin mantıkta yer aldığını savunan felsefi görüştür. Bertrand Russell ve Alfred North Whitehead bu akımın en önemli temsilcilerindendir.
Principia MathematicaBertrand Russell ve Alfred North Whitehead tarafından ortaklaşa yazılan, 1910 ile 1913 yılları arasında üç cilt olarak yayımlanan ve matematiği mantığa indirgemeyi amaçlayan temel eserdir.
Russell ParadoksuBertrand Russell'ın kümeler kuramında bulduğu, 'kendisinin elemanı olmayan tüm kümelerin kümesi'nin kendi elemanı olup olmama durumundan kaynaklanan mantıksal çelişkidir. Bu paradoks, kümeler kuramındaki tutarsızlıkları gözler önüne sermiştir.
Tipler TeorisiBertrand Russell'ın, kümeler kuramındaki Russell paradoksunu çözmek amacıyla geliştirdiği ve mantıksal hiyerarşiyi (tipleri) esas alan teoridir.
Tümevarım İlkesiA türü bir şeyin B türü bir şey ile birlikte bulunduğu durumların sayısı arttıkça ve başarısızlık durumu bilinmediğinde, bu birlikteliğin bir yasa haline gelme olasılığının artacağını savunan ve apriori olarak bilindiği kabul edilen ilkedir.

Diğer Önemli Bilgiler

Principia Mathematica'nın Yayımlanması

Bertrand Russell ve Alfred North Whitehead'ın birlikte kaleme aldığı üç ciltlik dev eser Principia Mathematica, 1910 (ilk cilt) ile 1913 (son cilt) yılları arasında yayımlanmıştır. Bu eser, matematiği mantıksal temellere oturtma çabasının zirvesidir.

Russell-Einstein Manifestosu (1955)

Bertrand Russell, 1950'li yıllarda nükleer silahsızlanma ve dünya barışı için mücadele etmiş, 1955 yılında nükleer silahların tehlikelerine dikkat çeken ve devletleri silahsızlanmaya çağıran ünlü Russell-Einstein Manifestosu'nu imzalamıştır.

Nobel Edebiyat Ödülü (1950)

Bertrand Russell, felsefi makaleleri, geniş kitlelere hitap eden eserleri ve insan hakları ile dünya barışını savunan aydın kimliği sayesinde 1950 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülmüştür.

Sınavda Dikkat Et

  • David Hilbert'in Königsberg'de doğduğunu, Göttingen Üniversitesi'nde başkanlık yaptığını ve Mathematische Annalen dergisinin editörü olduğunu karıştırmayın; bu kurumlar sınavda sıkça soru olarak gelebilir.
  • Hilbert'in mezar taşında yer alan 'Bilmeliyiz, bileceğiz' sözünün onun bilim anlayışını simgelediğini unutmayın.
  • Hilbert'in Öklid geometrisini aksiyomlar sistemi olarak ele aldığı kitabının adının 'Geometrinin Temelleri' olduğuna dikkat edin.
  • Bertrand Russell ile Alfred North Whitehead'ın birlikte yazdığı üç ciltlik eserin adının 'Principia Mathematica' olduğunu ve bunun matematiği mantığa indirgeme (mantıkçılık) amacı taşıdığını iyi öğrenin.
  • Russell paradoksunun 'kendisinin elemanı olmayan tüm kümelerin kümesi' ile ilgili olduğunu ve bu sorunu çözmek için Tipler Teorisi'nin geliştirildiğini unutmayın.
  • Russell'ın iç ilişkiler öğretisini savunduğu bilgisine düşmeyin; aksine Russell bu öğretiyi eleştirmiştir.
  • Russell'ın 1950 yılında Nobel Edebiyat Ödülü aldığını, 1963'te Kudüs Ödülü'nü kazanan ilk kişi olduğunu ve nükleer silahsızlanma karşıtı eylemlerde yer aldığını hatırlayın.