Ünite 3: Devletin Ekonomik Faaliyetlerinin Gerekçeleri — Önemli Kavramlar

Devlet müdahalesi olmaksızın, piyasa mekanizmasının kendi işleyişi içerisinde üretim faktörlerinin aldıkları paylar doğrultusunda kendiliğinden gerçekleşen gelir dağılımıdır.

Devletin vergilendirme, transfer harcamaları ve sosyal yardımlar gibi maliye politikası araçlarıyla müdahale etmesi sonucunda ortaya çıkan nihai gelir dağılımıdır.

Adam Smith tarafından ortaya atılan, bireylerin kendi çıkarlarını maksimize etmeye çalışırken fiyat mekanizması aracılığıyla piyasayı kendiliğinden dengeye getirdiğini savunan teorik kavramdır.

Hiç kimsenin refahını azaltmadan en az bir kişinin refahını artırmanın imkansız olduğu, kaynakların en etkin şekilde dağıtıldığı ekonomik durumdur.

Piyasa mekanizmasının kaynak dağılımında etkinliği sağlayamadığı, hiç işlemediği veya optimal olmayan üretim düzeylerine yol açtığı durumlardır.

Bir ekonomik birimin karar veya faaliyetlerinin, fiyat mekanizması dışında başka bir birimin fayda veya maliyet fonksiyonu üzerinde yarattığı olumlu ya da olumsuz etkilerdir.

Ölçek ekonomileri ve azalan maliyetler nedeniyle, bir mal veya hizmetin tek bir firma tarafından üretilmesinin birden fazla firma tarafından üretilmesinden çok daha düşük maliyetli olduğu piyasa durumudur.

Piyasadaki alıcı ve satıcılardan bir tarafın, işleme konu olan mal veya hizmet hakkında diğer taraftan daha fazla veya daha kaliteli bilgiye sahip olması durumudur.

Bir ekonomideki milli gelirin nüfusa dağılımındaki eşitsizlik derecesini grafiksel olarak gösteren ve mutlak eşitlik doğrusundan sapmayı ölçen eğridir.

Lorenz Eğrisi analizi yardımıyla hesaplanan, 0 (mutlak eşitlik) ile 1 (mutlak eşitsizlik) arasında değer alan ve gelir dağılımındaki adaletsizliği ölçen matematiksel katsayıdır.

Bir ekonomide fiyatlar genel düzeyindeki istikrarın (düşük enflasyon) ve üretim faktörlerinin tam kullanımının (tam istihdam) birlikte sağlandığı dengeli durumdur.

İngiliz iktisatçı A. W. Phillips tarafından geliştirilen, bir ekonomideki işsizlik oranı ile enflasyon (veya parasal ücret artış oranı) arasındaki negatif yönlü ilişkiyi gösteren eğridir.

Bir ekonomide yüksek işsizlik (durgunluk) ile yüksek enflasyonun aynı anda yaşandığı, piyasa mekanizmasının tek başına çözemediği istikrarsızlık durumudur.

Yol, köprü, liman, eğitim ve sağlık tesisleri gibi, ekonominin genel üretkenliğini artıran ancak yüksek maliyetli ve uzun vadeli olduğu için devlet tarafından sunulan altyapı yatırımlarıdır.

Klasik iktisatçılar tarafından savunulan, devletin ekonomik hayata hiçbir şekilde müdahale etmemesi gerektiğini belirten 'bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler' ilkesidir.