Ünite 6: Kamu Harcamaları: Tanım ve Teorik Çerçeve — Önemli Kavramlar

Hukuki yaklaşıma dayanan, sadece devlet ve mahalli idareler gibi kamu tüzel kişileri tarafından bütçe kurallarına uygun olarak yapılan parasal harcamaları kapsayan tanımdır. Klasik iktisatçıların jandarma devlet anlayışını yansıtır.

Ekonomik ve sosyal yaklaşıma dayanan, devletin kamu gücünü kullanarak gerçekleştirdiği tüm harcamaları, sosyal güvenlik kurumlarının ödemelerini ve KİT yatırımlarını kapsayan modern tanımdır.

Kamu harcamalarındaki artışa paralel olarak, topluma sunulan kamusal mal ve hizmetlerin miktarında, kalitesinde ve çeşitliliğinde somut bir artışın meydana gelmesidir. Örneğin, yeni bir otoyol veya hastane yapılması gerçek artıştır.

Bütçedeki harcama rakamlarının nominal olarak yükselmesine rağmen, sunulan kamusal hizmet miktarında hiçbir artışın yaşanmamasıdır. Enflasyon nedeniyle aynı malın daha yüksek fiyata alınması buna örnektir.

Sanayileşme ve ekonomik büyüme sürecinde, devlet faaliyetlerinin yoğunluk ve genişlik açısından artması sonucu kamu harcamalarının milli gelirden daha hızlı artacağını ileri süren yasadır.

Peacock ve Wiseman tarafından geliştirilen, kamu harcamalarının savaş ve kriz gibi olağanüstü dönemlerde basamaklı bir şekilde yukarı doğru sıçrama yapacağını ve kriz sonrasında eski düzeyine dönmeyeceğini savunan tezdir.

Politikacıların oy, bürokratların bütçe ve güç, seçmenlerin ise kişisel fayda maksimizasyonu peşinde koşması nedeniyle kamu harcamalarının gereksiz yere artacağını savunan yaklaşımdır.

Bütçede tüm gelir ve giderlerin birbirine mahsup edilmeden, ayrı ayrı ve tam tutarlarıyla gösterilmesini öngören, bütçede şeffaflığı sağlayan ancak harcamaları görünüşte artıran yöntemdir.

Gelirlerin giderlerden düşülerek sadece aradaki net farkın bütçeye kaydedilmesi esasına dayanan, günümüzde denetim zorluğu ve yolsuzluğa zemin hazırlaması nedeniyle terk edilen yöntemdir.

Vatandaşlarına asgari yaşam standardı, sosyal güvenlik ve adil gelir dağılımı sağlamayı taahhüt eden, ekonomik hayata aktif olarak müdahale eden modern devlet modelidir.

Kendi üyelerinin çıkarlarını korumak ve geliştirmek amacıyla siyasi karar alıcılar ve bürokratlar üzerinde lobi faaliyetleri yürüterek kamu harcamalarının artmasına neden olan mesleki veya sosyal örgütlenmelerdir.

Paranın kullanılmadığı veya yaygın olmadığı, ekonomik işlemlerin, ödemelerin ve kamu hizmetlerinin mal veya iş gücü (emek) karşılığında yerine getirildiği geleneksel ekonomik sistemdir.

Tüm ekonomik işlemlerin, mal ve hizmet alımlarının ve kamu ödemelerinin para birimi kullanılarak gerçekleştirildiği, kamu harcamalarını görünüşte artıran modern ekonomik yapıdır.

Politikacıların ve bürokratların bütçeyi kendi çıkarları doğrultusunda aşırı büyütmelerini önlemek amacıyla, devletin vergilendirme ve harcama yetkilerinin anayasal kurallarla sınırlandırılmasını savunan teoridir.