← Ünite 13
İnsan Kaynakları Yönetimi

Ünite 13: Uluslararası İnsan Kaynakları Yönetimi

BM 2011 Göç İstatistikleri
Birleşmiş Milletler'in 2011 yılı verilerine göre, dünya genelinde yaklaşık 215 milyon insan kendi ana vatanı dışında yaşamaktadır. Bu nüfusun yaklaşık 40 milyonunu ise üniversite eğitimi almış, nitelikli ve yüksek eğitimli bireyler oluşturmaktadır.
1980 ve 1990'larda Küreselleşme Dalgası
Dünya genelinde rekabetin hız kazandığı 1980'li yıllar ve sınırların ticarete daha çok açıldığı 1990'lı yıllar, işletmelerin üretim süreçlerini iş gücünün ucuz olduğu ülkelere kaydırdığı ve UİKY disiplininin önem kazandığı kritik tarihi dönemlerdir.
Zorluk Primi Oranları
Çok uluslu işletmeler tarafından denizaşırı görevlerde çalışmayı kabul eden yöneticilere ödenen zorluk primleri, gidilen bölgenin risk ve yaşam standartlarına göre çalışanın temel maaşının %5'i ile %40'ı arasında değişen oranlarda belirlenmektedir.
Mercer 2006 Yaşam Pahalılığı Araştırması
Mercer Danışmanlık firmasının 2006 yılında yaptığı araştırmaya göre dünyanın en pahalı şehirleri sırasıyla Moskova, Seul, Tokyo, Hong Kong ve Londra olarak belirlenmiştir. İstanbul ise bu listede Paris ile birlikte üst sıralarda yer almıştır.

Anahtar Kavramlar

Uluslararası İnsan Kaynakları Yönetimi (UİKY)Global düzeyde faaliyet gösteren işletmelerin, ülke sınırları dışında hareket eden ve farklı kültürlere sahip iş gücünün istihdamı, geliştirilmesi, değerlendirilmesi ve ödüllendirilmesi süreçlerini yöneten disiplindir. Yerel İKY'den en büyük farkı, yurtdışı operasyonlarında görev alan çok uluslu kadroların varlığıdır.
Expatriate (Uluslararası Yönetici / Yabancı Çalışan)Geçici bir süre için kendi vatanı dışındaki bir ülkede ikamet ederek çok uluslu işletmenin bağlı kuruluşunda görev yapan çalışandır. Ana ülke vatandaşları ve üçüncü ülke vatandaşları bu kapsamda değerlendirilir.
Ana Ülke Vatandaşları (Parent Country Nationals - AÜV)Çok uluslu firmanın genel merkezinin bulunduğu ülkenin vatandaşı olan çalışanlardır. Örneğin, ABD merkezli IBM firmasının Türkiye'deki bağlı kuruluşunda görevlendirdiği Amerikalı bir yönetici bu sınıfa girer.
Ev Sahibi Ülke Vatandaşları (Host Country Nationals - EÜV)Yabancı bir şirketin bağlı kuruluşunun faaliyette bulunduğu ülkenin vatandaşı olan çalışanlardır. Örneğin, Alman kökenli Mercedes firmasının Türkiye fabrikasında çalıştırdığı Türk mühendisler bu gruptadır.
Üçüncü Ülke Vatandaşları (Third Country Nationals - ÜÜV)Çok uluslu işletmenin ne genel merkezinin ne de bağlı kuruluşunun bulunduğu, tamamen farklı bir ülkenin vatandaşı olan çalışanlardır. Örneğin, ABD kökenli bir firmanın Japonya'daki operasyonu için Singapurlu bir yöneticiyi görevlendirmesi durumudur.
Anayurt Merkezli Yaklaşım (Ethnocentric Approach)Çok uluslu işletmelerde tüm kritik ve anahtar yönetim pozisyonlarına ana ülke vatandaşlarının yerleştirilmesini öngören yaklaşımdır. Bu yaklaşımda ana ülkedeki yönetim uygulamalarının ev sahibi ülkeden daha üstün olduğu inancı hakimdir.
Çok Merkezli Yaklaşım (Polycentric Approach)Ev sahibi ülkedeki bağlı kuruluşların yönetiminin o ülkenin kendi vatandaşlarına (EÜV) bırakılması, ana ülkedeki pozisyonların ise ana ülke vatandaşlarınca (AÜV) doldurulması esasına dayanan yaklaşımdır. Yerel pazarı ve kültürü en iyi yerel yöneticilerin anlayacağı savunulur.
Dünya Merkezli Yaklaşım (Geocentric Approach)Yönetici seçiminde milliyet veya pasaport rengini tamamen devre dışı bırakarak, organizasyondaki pozisyonlar için dünya çapında en yetkin ve en uygun kişiyi istihdam etmeyi amaçlayan yaklaşımdır. Küresel bir aday havuzu oluşturulmasını gerektirir.
Bölge Merkezli Yaklaşım (Regiocentric Approach)Çok uluslu işletmenin coğrafi yapısına göre belirlenmiş bölgeler (örneğin Avrupa veya Asya-Pasifik) dahilinde bir yönetici havuzu oluşturup, çalışanları sadece bu bölge sınırları içindeki ülkelerde görevlendirdiği yaklaşımdır.
Gezici Görevlendirme (Commuter Assignment)Uluslararası yöneticinin ailesini taşımadan, ana ülkeden görevli olduğu ülkeye haftalık veya iki haftalık periyotlarla düzenli olarak seyahat ederek görevini yürütmesidir. Londra'da yaşayıp belirli aralıklarla İstanbul'da çalışan yönetici buna örnektir.
Rotasyonel Görevlendirme (Rotational Assignment)Yöneticinin çalışacağı ülkeye kısa ve belirli bir süre için gitmesi, ardından ülkesine dönerek işe ara vermesi şeklinde döngüsel olarak yürütülen görevlendirmedir. Genellikle petrol platformları ve uluslararası inşaat projelerinde tercih edilir.
Sanal Görevlendirme (Virtual Assignment)Yöneticinin fiziksel olarak yabancı ülkeye gitmesine gerek kalmadan, kendi ülkesindeki merkezden video-konferans ve bilişim teknolojileri aracılığıyla uluslararası görevleri ve ekipleri yönetmesidir. Seyahat ve konaklama maliyetlerini sıfıra indirmeyi amaçlar.
Uluslararası Yönetici BaşarısızlığıYabancı bir ülkeye görevlendirilen yöneticinin, sözleşmesinde belirlenen görev süresi tamamlanmadan uyum sorunu veya diğer nedenlerle kendi ülkesine erken dönmek zorunda kalması durumudur. İşletme için çok yüksek doğrudan ve dolaylı maliyetler doğurur.
Ters Kültür ŞokuYurtdışı görevini tamamlayıp kendi vatanına geri dönen çalışanların ve ailelerinin, kendi ülkelerindeki sosyal ve iş çevresine yeniden uyum sağlarken yaşadıkları yabancılaşma ve uyumsuzluk hissidir. Geri dönüş yönetiminin en kritik psikolojik boyutudur.
Zorluk Primi (Hardship Allowance)Gidilen ülkedeki zorlu yaşam koşulları, iklim, güvenlik riskleri veya kültürel uzaklıklar nedeniyle çalışana temel maaşının belirli bir yüzdesi (genellikle %5-40 arası) oranında yapılan ek ödemedir. Zorlu coğrafyalarda çalışmayı teşvik etmek için kullanılır.
Yaşam Pahası Tahsisatı (Cost of Living Allowance)Ana ülke ile ev sahibi ülke arasındaki enflasyon ve tüketim harcamaları farkından dolayı çalışanın satın alma gücünün düşmesini engellemek amacıyla verilen tazminattır. Gıda, giyim ve kişisel ihtiyaçlar gibi harcama kalemlerindeki farkları kapatır.
Ana Ülke Esaslı Yaklaşım (Balance Sheet Approach)Uluslararası ücret yönetiminde, yöneticinin ana ülkesindeki maaş düzeyini ve satın alma gücünü temel alarak, yurt dışındaki ekstra harcamalarını karşılayacak ek ödemelerle yaşam standardını korumayı amaçlayan yaklaşımdır.
Ev Sahibi Ülke Esaslı Yaklaşım (Going Rate Approach)Uluslararası yöneticinin temel ücretini, faaliyette bulunulan ev sahibi ülkenin piyasa koşullarına ve o ülkedeki benzer pozisyonların ücret yapılarına göre belirleyen yaklaşımdır. Yerel çalışanlarla ücret eşitliği sağlamayı amaçlar.
Teknik PerformansUluslararası çalışanın iş tanımında yer alan görevleri, teknik bilgi birikimini ve operasyonel becerilerini kullanarak geleneksel iş yapış standartlarına uygun şekilde yerine getirme derecesidir.
Bağlamsal PerformansÇalışanın doğrudan teknik görevleri arasında yer almayan ancak organizasyonun sosyal ve psikolojik ortamına katkı sağlayan dürüstlük, işletmeye bağlılık, motivasyon ve müşteri odaklılık gibi davranışsal performans boyutudur.
Kültürlerarası PerformansUluslararası yöneticinin ev sahibi ülke vatandaşları ile kurduğu iletişimin kalitesini, yerel kültüre duyarlılığını ve yabancı dilde seminerler düzenleme veya çok uluslu takımlarda etkin rol alma becerisini ölçen kriterdir.
Gelişimsel PerformansUluslararası çalışanın görev süresi boyunca ev sahibi ülkenin dilini öğrenmesi, yerel iş yapış yöntemlerini kavraması ve profesyonel iletişim ağlarını (networking) geliştirme konusundaki çabasını değerlendiren boyuttur.
Uluslararası Yönetici (Expatriate)Geçici bir süre için kendi vatanı dışındaki bir ülkede, bağlı kuruluş bünyesinde çalışmak veya yönetici olarak görev yapmak üzere görevlendirilen çalışandır. Ana ülke vatandaşları ve üçüncü ülke vatandaşları bu kapsama girer.
Anayurt Merkezli Yaklaşım (Ethnocentric)Çok uluslu işletmelerde tüm kritik ve anahtar yönetim pozisyonlarına ana ülke vatandaşlarının (AÜV) yerleştirilmesini savunan yaklaşımdır. Bağlı kuruluşların özerkliği son derece sınırlıdır ve kararlar genel merkezde alınır.
Çok Merkezli Yaklaşım (Polycentric)Ev sahibi ülke vatandaşlarının (EÜV) kendi ülkelerindeki bağlı kuruluşlarda yönetici olarak istihdam edilmesini, ana ülke vatandaşlarının ise sadece genel merkezde kalmasını öngören yaklaşımdır. Her bağlı kuruluş bağımsız bir birim gibi çalışır.
Dünya Merkezli Yaklaşım (Geocentric)Yönetici seçiminde çalışanların pasaport renklerini veya milliyetlerini tamamen göz ardı ederek, dünya çapındaki en yetkin kişiyi işe almayı hedefleyen yaklaşımdır. AÜV, EÜV ve ÜÜV her düzeyde eşit fırsata sahiptir.
Bölge Merkezli Yaklaşım (Regiocentric)Çok uluslu işletmenin coğrafi yapısına göre belirlenmiş bölgeler (örneğin Avrupa veya Asya) dahilinde bir yönetici havuzu oluşturup, çalışanları sadece bu bölge sınırları içindeki bağlı kuruluşlarda görevlendirdiği yaklaşımdır.
Yapı Kurucu (Structure Builder)Ana merkezdeki kurumsal yapıyı, departmanları, raporlama sistemlerini veya üretim altyapısını bağlı kuruluşta sıfırdan oluşturmak amacıyla yabancı ülkeye gönderilen uzman yöneticidir.
Sorun Çözümleyici (Troubleshooter)Bağlı kuruluşta meydana gelen belirli bir operasyonel, finansal veya teknik krizi analiz etmek ve hızlıca çözüme kavuşturmak amacıyla geçici olarak gönderilen deneyimli çalışandır.
Ters Kültür Şoku (Reverse Culture Shock)Yurt dışı görevini tamamlayarak kendi vatanına geri dönen yönetici ve ailesinin, kendi ülkelerindeki sosyal ve iş çevresine uyum sağlamakta yaşadığı psikolojik ve kültürel yabancılaşma durumudur.
Ev Sahibi Ülke Esaslı Yaklaşım (The Going Rate Approach)Uluslararası yöneticinin temel ücretini, görev yaptığı ev sahibi ülkedeki yerel pazar koşullarına, benzer pozisyonlardaki diğer yöneticilerin ücret düzeylerine göre belirleyen yaklaşımdır.
Bağlamsal Performans (Contextual Performance)İşin teknik gereklerinin ötesinde; dürüstlük, işletmeye bağlılık, yüksek motivasyon, müşteri odaklılık ve işletme itibarını yükseltmek gibi organizasyonel iklime katkı sağlayan davranışsal performans boyutudur.
Kültürlerarası Performans (Cross-Cultural Performance)Uluslararası yöneticinin ev sahibi ülke vatandaşlarıyla kurduğu iletişimin kalitesini, yerel dilde seminerler düzenleyebilmesini ve çok uluslu takımlarda uyumlu çalışabilmesini ölçen performans boyutudur.

Diğer Önemli Bilgiler

Geri Dönen Yöneticilerin İstifa Oranları

Yapılan bilimsel araştırmalar ve istatistikler, yurtdışı görevini tamamlayıp kendi ülkesine geri dönen yöneticilerin %20 ile %40 gibi çok yüksek bir oranının, kariyer belirsizliği ve ters kültür şoku nedeniyle kısa süre içinde istifa ettiğini göstermektedir.

Sözleşmeye Bağlı Görevlendirme Süreleri

Uluslararası projelerde kritik teknik becerilere sahip uzmanların görev alacağı ülkede bulunma süresi genellikle 6 ay ile 12 ay arasında sınırlandırılmıştır. Bu model özellikle AR-GE ve teknoloji yoğun sektörlerde yaygındır.

Kısa Süreli Görevlendirme Sınırı

Uluslararası İK uygulamalarında 'Kısa Süreli Görevlendirmeler' en fazla 3 aya kadar olan süreleri kapsar. Bu görevlendirmeler genellikle acil operasyonel sorunları çözmek veya proje denetimi yapmak amacıyla gerçekleştirilir.

Uzatılmış Görevlendirme Sınırı

Uluslararası İK literatüründe 'Uzatılmış Görevlendirmeler' 3 aydan başlayıp 1 yıla kadar uzanan süreçleri kapsar. Faaliyet alanları kısa süreli görevlendirmelerle benzerlik gösterse de süre açısından daha geniştir.

Uzun Süreli Görevlendirme Standartları

Çok uluslu işletmelerde bağlı kuruluşların genel müdürlüğü veya departman müdürlüğü gibi net tanımlanmış roller için yapılan görevlendirmeler 1 yıl ile 5 yıl arasındaki 'Uzun Süreli Görevlendirme' kategorisinde yer alır.

Çok Uluslu Stratejide Satış Oranı

Bir işletmenin çok uluslu strateji evresinde kabul edilebilmesi için, pazarlama ve üretim operasyonlarını farklı ülkelerde yürütmesinin yanı sıra toplam satışlarının en az 1/3'ünü (üçte birini) kendi ülkesinin dışından elde etmesi gerekir.

1990'larda Zorluk Primi Değişimi

1990'lı yılların başlarına kadar çok uluslu işletmeler yabancı çalışanlarına sürekli aylık zorluk primi öderken, günümüzde maliyet kontrolü amacıyla bu ödemeleri tek seferlik nakit teşvik ödemelerine dönüştürmüşlerdir.

IBM'in Çok Uluslu Temin Örneği

ABD kökenli teknoloji devi IBM, Türkiye'deki operasyonlarında Türk vatandaşlarını (EÜV) çalıştırırken, Amerikalı çalışanlarını (AÜV) Asya-Pasifik ülkelerine göndermekte ve Japonya'daki işleri için Singapurlu (ÜÜV) uzmanları görevlendirmektedir.

Sendikalaşma Gücünün Azalması (1980-1990)

1980 ve 1990'lı yıllarda İskandinav ülkeleri hariç tutulduğunda, gelişmiş ülkelerin tamamında sendika üye sayılarında ve baskı güçlerinde, üretimin küreselleşmesi ve esnek çalışma modelleri nedeniyle ciddi düşüşler kaydedilmiştir.

Sanal Görevlendirme ve Maliyet Avantajı

Gelişen video-konferans ve yazılım altyapıları sayesinde, işletmeler fiziksel seyahat ve konaklama giderlerini sıfırlamak amacıyla sanal görevlendirmeleri tercih etmekte, bu durum özellikle bölgesel pozisyonlarda yüksek tasarruf sağlamaktadır.

Uluslararası Yönetici Başarısızlığının Dolaylı Maliyetleri

Bir yöneticinin görevini yarıda bırakıp dönmesinin dolaylı maliyetleri arasında ev sahibi ülke hükümetiyle ilişkilerin bozulması, yerel pazarda prestij kaybı, verimlilik düşüşü ve sadık müşteri kayıpları yer almaktadır.

2011 Birleşmiş Milletler Göç İstatistiği

Birleşmiş Milletler'in 2011 yılı verilerine göre, dünyada yaklaşık 215 milyon insan kendi ana vatanı dışında yaşamaktadır. Bu nüfusun yaklaşık 40 milyonunu ise yükseköğrenim (üniversite) eğitimi almış nitelikli bireyler oluşturmaktadır.

1980 ve 1990'larda Sendikalaşma Eğilimleri

1980 ve 1990'lı yıllarda, İskandinav ülkeleri hariç tutulursa, gelişmiş ülkelerin genelinde sendika üye sayılarında ve sendikaların baskı güçlerinde belirgin bir azalma ve durağanlaşma süreci yaşanmıştır.

2006 Mercer Dünyanın En Pahalı Şehirleri Raporu

2006 yılında Mercer Danışmanlık firması tarafından hazırlanan rapora göre dünyanın en pahalı şehirleri sırasıyla Moskova, Seul, Tokyo, Hong Kong ve Londra olarak belirlenmiştir. İstanbul ise listede Paris ile birlikte üst sıralarda yer almıştır.

Geri Dönen Yöneticilerin İstifa Oranları

Uluslararası literatürdeki ampirik çalışmalara göre, yurt dışı görevini tamamlayıp kendi vatanına geri dönen yöneticilerin %20 ila %40'ı, yetersiz kariyer planlaması ve ters kültür şoku nedeniyle kısa süre içinde şirketlerinden istifa etmektedir.

Zorluk Primi Oranları

Çok uluslu işletmelerde, zorlu coğrafi veya politik koşullara sahip ülkelere gönderilen yöneticilere ödenen zorluk primleri, genellikle çalışanın temel maaşının %5'i ile %40'ı arasında değişen oranlarda hesaplanmaktadır.

Çok Uluslu Stratejide Satış Oranı Kriteri

Bir işletmenin çok uluslu strateji evresinde kabul edilebilmesi için, pazarlama ve üretim operasyonlarını farklı ülkelerde yürütmesinin yanı sıra toplam satışlarının en az üçte birini (1/3) kendi ülkesinin dışından elde etmesi gerekir.

Sözleşmeye Bağlı Görevlendirme Süreleri

Uluslararası projelerde kritik becerilere sahip uzmanların görev aldığı sözleşmeye bağlı görevlendirmeler, genellikle 6 ay ile 12 ay arasında değişen sınırlı bir dönem için organize edilmekte ve yoğunlukla AR-GE departmanlarında kullanılmaktadır.

Uzatılmış Görevlendirme Süresi

Uluslararası insan kaynakları literatüründe, faaliyet alanları kısa süreli görevlendirmelerle benzerlik gösteren ancak süresi 1 yıla kadar uzayabilen görevlendirmeler 'Uzatılmış Görevlendirme' olarak tanımlanır.

Uzun Süreli Görevlendirme Süresi

Bağlı kuruluşun genel müdürlüğü veya pazarlama müdürlüğü gibi açıkça tanımlanmış rolleri kapsayan ve süresi 1 yıldan 5 yıla kadar uzanan görevlendirmeler 'Uzun Süreli Görevlendirme' olarak adlandırılır.

Kısa Süreli Görevlendirme Süresi

Genellikle belirli bir operasyonel sorunu çözmek, proje kontrolünü gerçekleştirmek veya yeni atama öncesi geçişi sağlamak amacıyla yapılan ve 3 aya kadar süren görevlendirmeler 'Kısa Süreli Görevlendirme'dir.

IBM'in Çok Uluslu Temin Örneği

IBM firması Türkiye'deki faaliyetlerinde Türk vatandaşlarını (EÜV) istihdam ederken, Amerikalı çalışanlarını (AÜV) Asya-Pasifik'e göndermekte, Japonya'daki operasyonları için ise Singapurlu (ÜÜV) uzmanları görevlendirmektedir.

Avrupa ve ABD Kökenli İşletmelerin Sendika Farkı

Uluslararası endüstri ilişkileri araştırmalarına göre, Avrupa kökenli çok uluslu işletmeler genellikle işkolu düzeyinde sendikal örgütlenmeyi benimserken, ABD kökenli şirketler işletme düzeyinde örgütlenmeyi tercih etmektedir.

Endüstri İlişkilerinde Satın Alma Etkisi

Eğer çok uluslu bir işletmenin bağlı kuruluşu sıfırdan kurulmayıp satın alma (merger/acquisition) yoluyla bünyeye katılmışsa, genel merkez o bağlı kuruluşu endüstri ilişkileri yönetiminde tamamen özerk bırakmaktadır.

Uluslararası Yönetici Başarısızlığının Direkt Maliyetleri

Bir yöneticinin görevini tamamlayamadan erken dönmesinin direkt maliyetleri arasında; ödenen yüksek ücretler, taşınma ve nakliye masrafları, gidiş-dönüş yolculuk giderleri ve görev öncesi yapılan pahalı oryantasyon eğitimleri yer alır.

Uluslararası Yönetici Başarısızlığının Dolaylı Maliyetleri

Yöneticinin erken dönmesinin dolaylı maliyetleri; bağlı kuruluştaki verimlilik kaybı, pazar payının rakiplere kaptırılması, müşteri kaybı ve ev sahibi ülke hükümetiyle ilişkilerin bozulması gibi finansal olmayan ağır kayıplardır.

Sınavda Dikkat Et

  • Uluslararası yönetici başarısızlığı tanımına dikkat edin; sınavda bu kavramın 'görev süresi dolmadan ülkeye erken geri dönme' şeklinde sorulma ihtimali çok yüksektir.
  • AÜV, EÜV ve ÜÜV kısaltmalarının açılımlarını ve IBM örneğindeki gibi hangi çalışanın hangi statüde olduğunu iyi ayırt edin, sınavda senaryo sorusu olarak gelebilir.
  • Anayurt merkezli (AÜV odaklı), Çok merkezli (EÜV odaklı) ve Dünya merkezli (milliyetsiz) yaklaşımların temel felsefelerini birbiriyle karıştırmayın.
  • Zorluk primi ile yaşam pahası tahsisatı (COLA) arasındaki farkı unutmayın; zorluk primi katlanılan sıkıntılar için yüzdeyle ödenirken, yaşam pahası iki ülke arasındaki tüketim harcamaları farkını kapatır.
  • Geri dönüş (repatriation) sürecinde yaşanan en büyük psikolojik sorunun 'ters kültür şoku' olduğunu ve bu planlamanın görevlendirmenin en başında yapılması gerektiğini aklınızda tutun.
  • Performans değerlendirmede sadece sayısal hedeflerin yeterli olmadığını, bağlamsal ve kültürlerarası performans kriterlerinin de sisteme dahil edilmesi gerektiğini unutmayın.
  • Uluslararası ve yerel İKY arasındaki en temel farkın sınır ötesinde görev yapan 'uluslararası yöneticilerin' (expatriates) varlığı olduğunu unutmayın; sınavda bu ayrım sıklıkla sorulur.
  • Temin yaklaşımlarını (Etnosentrik, Polisentrik, Jeosentrik, Regiyosentrik) iyi ayırt edin; özellikle pasaport rengine önem vermeyen yaklaşımın 'Dünya Merkezli' (Jeosentrik) olduğunu aklınızda tutun.
  • Uluslararası yönetici başarısızlığının en yaygın tanımının 'görev süresi dolmadan erken geri dönme' olduğunu ve bunun teknik yetersizlikten ziyade bireysel/ailevi uyum sorunlarından kaynaklandığını unutmayın.
  • Geri dönüş (repatriation) sonrasında yaşanan 'ters kültür şoku' kavramına dikkat edin; bu durum geri dönen yöneticilerin yüksek oranda istifa etmelerinin temel nedenidir.
  • Ücret paketlerinde en yüksek maliyetli kalemin 'Tahsisatlar' (yaşam pahası, konut, eğitim vb.) olduğunu ve zorlu yaşam koşulları için ödenen ek ücretin 'Zorluk Primi' olduğunu unutmayın.
  • Performans değerlendirmede sadece sayısal hedeflerin değil; bağlamsal, kültürlerarası ve gelişimsel performans boyutlarının da bir arada kullanılması gerektiğini gerekçeleriyle birlikte öğrenin.
  • Endüstri ilişkilerinde, bağlı kuruluş satın alma yoluyla kurulmuşsa genel merkezin onu özerk bıraktığını, ancak üretim entegrasyonu yüksekse merkezi yönetimi tercih ettiğini unutmayın.