← Ünite 5
Yönetimde Yeni Yaklaşımlar

Ünite 5: Bilgi Yönetimi

Peter Drucker ve Kapitalist Ötesi Toplum
Peter Drucker, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra başlayan ve özellikle 1990'lardan sonra belirginleşen süreci 'kapitalist ötesi topluma geçiş' olarak adlandırmıştır. Bu dönemde sermaye ve toprak gibi geleneksel üretim faktörleri yerini tamamen bilgiye bırakmıştır.
Çalışanların Zaman Kullanım İstatistiği
Yapılan araştırmalara göre, modern işletmelerdeki çalışanlar zamanlarının %17'sinden azını bilgi aramak için harcamaktadır. Zamanın %80'inden fazlası ise bilgiyi yorumlamak, analiz etmek ve işe koşmak için kullanılmaktadır.
Davenport ve Prusak'ın Beş C Modeli
Verilerin enformasyona dönüşürken değer kazanmasını sağlayan beş aşamalı süreçtir. Bu süreç Amaca Yönelme (Contextualized), Sınıflandırma (Categorized), Hesaplama (Calculated), Düzeltme (Corrected) ve Yoğunlaştırma (Condensed) adımlarından oluşur.
Piyano Akort Etme ve Süreçlerin Sıradanlaşması
Bilgi devriminin süreçleri nasıl rutinleştirdiğine dair verilen somut örnektir. Geçmişte uzmanlık gerektiren ve 3 saat süren piyano akort etme işlemi, günümüzde geliştirilen özel yazılımlar sayesinde sadece 20 dakikada tamamlanabilmektedir.

Anahtar Kavramlar

Veri (Data)Olaylara ilişkin nesnel, ham ve işlenmemiş gerçekleri ifade eden, yapılan işlemlerin belirli biçimlerde tutulmuş kayıtlarıdır. Tek başına karar alma süreçlerinde bir anlam ifade etmez ancak enformasyon üretimi için hammadde niteliğindedir.
Enformasyon (Information)Belirli bir amaç doğrultusunda organize edilmiş, anlamlandırılmış ve yapılandırılmış, alıcının kararlarında fark yaratan yazılı, sözlü veya görsel mesajdır. Verilerin analiz edilip süzülmesiyle elde edilir.
Bilgi (Knowledge)Kişisel anlamda düzenlenmiş, zihinde özümsenmiş ve belirsizlik anında doğrudan harekete geçme yeteneği kazandıran, uygulamaya yönelik enformasyondur. İnsanın geçmiş deneyimleri, sezgileri ve değerleriyle şekillenir.
Açık Bilgi (Explicit Knowledge)Sistematik ve formal bir dille kodlanabilen, kitaplar, raporlar, veri tabanları ve e-postalar aracılığıyla başkalarıyla kolayca paylaşılabilen resmi bilgi türüdür.
Örtülü Bilgi (Tacit Knowledge)İnsan beyninde saklı olan, kolayca ifade edilemeyen, paylaşılması ve açıklanması güç, bireyin geçmiş deneyimlerine, inançlarına ve kişisel perspektiflerine dayanan bilgi türüdür.
Bilgi YönetimiOrganizasyonun rekabetçi üstünlüğünü geliştirmek amacıyla, açık ve örtülü bilgi unsurlarını kolektif ve sistematik olarak yaratma, paylaşma ve kullanma sürecidir.
Füzyon (Fusion)Farklı bakış açılarına ve uzmanlıklara sahip insanların bir araya getirilerek, bilinçli bir zıtlaşma ve karmaşadan yeni ve sinerjik bilgiler üretmesini sağlayan bilgi yaratma yöntemidir.
Deneyim Kazanma (Socialization)Nonaka'nın Bilgi Sarmalı modelinde, bir başkasının örtülü bilgisinin gözlem, taklit ve uygulama yoluyla doğrudan öğrenilmesi sürecidir (örtülü bilgiden örtülü bilgiye).
Dışsallaştırma (Externalization)Bireyin zihnindeki örtülü bilginin, başkalarının da anlayabileceği şekilde kavramlar, modeller veya analojiler yoluyla dile getirilip açık bilgiye dönüştürülmesi sürecidir.
Birleştirme (Combination)Farklı kaynaklardan elde edilen açık bilgilerin bir araya getirilerek, sistemleştirilerek ve derlenerek yeni bir açık bilgi bütünü oluşturulması sürecidir.
İçselleştirme (Internalization)Örgüt içinde paylaşılan yeni açık bilgilerin çalışanlar tarafından okunup uygulanarak özümsenmesi ve yeni örtülü bilgilere dönüştürülmesi sürecidir.
Bilgi EkonomisiBilginin işletmeler, bireyler ve toplum tarafından yaratılıp paylaşılarak sosyal ve ekonomik gelişmenin temel lokomotifi haline geldiği yeni ekonomik düzeni ifade eder.
Bilginin Stratejik YönetimiBilginin, rakipler karşısında uzun dönemli sürdürülebilir üstünlük elde edilmesini sağlayacak kurumsal stratejiler geliştirilmesi amacıyla planlı bir şekilde kullanılmasıdır.
Stratejik Bilgi SistemleriSadece işletme içi süreçlere odaklanmakla kalmayıp, müşteriler ve tedarikçiler gibi dış çevre unsurlarını da kapsayarak rekabet avantajı yaratmayı amaçlayan bilgi sistemleridir.
Düşünce DarboğazıBilgi teknolojilerinin gelişmesiyle ortaya çıkan aşırı bilgi yüklemesi durumunda, eldeki yoğun bilgilerin hangilerinin önemli olduğunu ayırt edememe ve karar verememe durumudur.
Entelektüel SermayeBir işletmenin sahip olduğu, çalışanların bilgi birikimi, müşteri ilişkileri, patentler, markalar ve örgütsel süreçler gibi maddi olmayan ve değer yaratan varlıklarının toplamıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Teknik Ressamlar ve Mimari Çizim Örneği

Bilgi teknolojilerinin emeği nasıl ikame ettiğini gösteren örnektir. Çok sayıda teknik ressamın aylarca çalışarak tamamlayabildiği karmaşık bir binanın çizimi, günümüzde tek bir bilgisayar yazılımı ile 2-3 günde bitirilebilmektedir.

Alvin ve Heidi Toffler'ın İkame Teorisi

Toffler çiftine göre bilgi, en hareketli ve çok yönlü ekonomik kaynaktır. Doğru bilgiye sahip olunduğunda, bu bilgi hammadde taşımacılığı, enerji ve dağıtım kanalları gibi fiziksel girdilerin yerini alarak onları ikame edebilir.

Nonaka'nın Bilgi Sarmalı (SECI Modeli)

Örgütsel bilginin bireyden başlayıp sarmal bir şekilde tüm örgüte yayılmasını açıklayan modeldir. Örtülü ve açık bilginin etkileşimiyle gerçekleşen dört dönüşüm aşamasını (Sosyalizasyon, Dışsallaştırma, Birleştirme, İçselleştirme) içerir.

Davenport ve Prusak'ın İdeal Örgüt Büyüklüğü

Yazarlara göre, çalışanların resmi olmayan kanallarla rahatça iletişim kurup ortak bilgi grupları oluşturabilmeleri için bir işletmenin sahip olması gereken maksimum büyüklük 200 ile 300 kişi arasında olmalıdır.

Türkiye Finans Sektörü Araştırması

Türkiye'deki bankacılık ve finans sektörü üzerinde yapılan bilimsel çalışmaya göre, hiyerarşik kademelerin azaltıldığı yalın organizasyonlar ile açık iletişime sahip örgüt kültürleri bilgi yönetimi süreçlerini çok daha etkin yürütmektedir.

İstanbul Sanayi Odası (İSO) Araştırması

2005 yılında İSO'ya kayıtlı işletmeler arasında yapılan araştırma, çevresel belirsizlik arttıkça işletmelerin bilgi teknolojilerine olan ihtiyacının arttığını ve bu teknolojilerin rekabet gücünü doğrudan yükselttiğini kanıtlamıştır.

DPT'nin Bilgi Toplumu Raporu

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) tarafından hazırlanan çalışmalarda, işletmelerin bilgiyi yönetme yeteneklerinin ulusal ekonomik büyümenin, verimliliğin ve küresel rekabet edebilirliğin en temel belirleyicisi olduğu vurgulanmıştır.

De Bono'nun Oksijen Analojisi

Yazar De Bono, işletmeleri canlı birer organizmaya benzeterek 'bilgi işin oksijenidir, oksijen olmayan yerde yaşam yoktur' ifadesiyle bilginin örgütsel hayatta kalma mücadelesindeki hayati rolünü vurgulamıştır.

Sınavda Dikkat Et

  • Veri, enformasyon ve bilgi kavramlarının hiyerarşik sıralamasına ve farklarına dikkat edin; sınavda bu kavramların tanımları veya birbirine dönüşüm süreçleri sıklıkla sorulur.
  • Davenport ve Prusak'ın 'Beş C' modelindeki adımları (Amaca Yönelme, Sınıflandırma, Hesaplama, Düzeltme, Yoğunlaştırma) mutlaka ezberleyin, araya yanlış seçenek koyarak sorma ihtimali yüksektir.
  • Nonaka'nın Bilgi Sarmalı (SECI) modelindeki dört dönüşümün yönüne (örtülüden örtülüye, örtülüden açığa vb.) çok dikkat edin; özellikle Dışsallaştırma ve İçselleştirme adımları kritik rol oynar.
  • Bilgi yönetiminde 'Düşünce Darboğazı' ile 'Bilgi Darboğazı' kavramlarını karıştırmayın; bilgi azken bilgi darboğazı, bilgi aşırı çokken düşünce darboğazı yaşanır.
  • Friedman ve Prusak'ın teknoloji yatırımlarına ilişkin uyarısını unutmayın; plansız teknoloji yatırımları bilgi projesini teknoloji projesine dönüştürür.
  • Etkin bilgi yönetimi için gereken örgütsel yapının özelliklerini (basık, az hiyerarşik, katılımcı) iyi bilin; bürokratik ve dikey yapılar her zaman yanlış seçenektir.