Safi Kurum KazancıKurumlar vergisi mükelleflerinin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri, gayrisafi hasılattan kanunen indirimi kabul edilen giderlerin düşülmesiyle bulunan net kazançtır. Örneğin, bir şirketin yıllık tüm satış gelirlerinden amortismanlar, genel giderler ve personel maaşları düşüldükten sonra kalan tutar safi kazançtır.
Bilanço EsasıKurum kazancının, dönem başı öz sermayesi ile dönem sonu öz sermayesinin karşılaştırılması suretiyle hesaplandığı ve çift taraflı kayıt sistemine dayanan muhasebe usulüdür. Sermaye şirketleri ve kooperatifler yasal olarak bu esasa göre defter tutmakla yükümlüdür.
Tam MükellefiyetKanuni veya iş merkezlerinden en az biri Türkiye'de bulunan kurumların, hem Türkiye içinde hem de Türkiye dışında elde ettikleri tüm kazançlar üzerinden Türkiye'de vergilendirilmesi esasıdır. Türkiye'de kurulmuş bir anonim şirket tam mükellef olarak tüm dünya kazançları üzerinden beyanname verir.
Dar MükellefiyetKanuni ve iş merkezlerinin her ikisi de Türkiye dışında bulunan kurumların, sadece Türkiye sınırları içinde elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirilmesi esasıdır. Örneğin, Almanya merkezli bir şirketin Türkiye'deki şubesi aracılığıyla elde ettiği kazanç dar mükellefiyet kapsamında vergilendirilir.
Kıst Hesap Dönemiİşe yeni başlama, işi bırakma veya tasfiye gibi nedenlerle vergilendirme döneminin 12 aydan daha kısa bir süreyi kapsaması durumudur. Örneğin, Eylül ayında kurulan bir şirketin ilk hesap dönemi Eylül-Aralık aylarını kapsayan 4 aylık bir kıst dönemdir.
Özel Hesap DönemiFaaliyetlerinin niteliği gereği takvim yılı esası kendilerine uymayan kurumlar için Maliye Bakanlığı tarafından onaylanan ve yine 12 ayı kapsayan farklı başlangıç ve bitiş tarihlerine sahip dönemdir. Örneğin, tarım veya turizm sektöründeki bir firmanın hesap döneminin 1 Mart - 28 Şubat olarak belirlenmesi bu kapsamdadır.
Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarma İşleriBaşlangıç ve bitiş tarihleri birden fazla takvim yılına yayılan inşaat, onarım ve dekapaj işleridir. Bu işlerde kar veya zarar işin bittiği yıl kesin olarak tespit edilir ve o yılın kazancı olarak beyan edilir.
Ortalama Emsal OranıDar mükellef yabancı ulaştırma kurumlarının Türkiye'deki hasılatlarına uygulanarak safi kazançlarının götürü olarak tespit edilmesini sağlayan kanuni oranlardır. Örneğin, yabancı bir havayolu şirketinin Türkiye hasılatına %5 oranı uygulanarak safi kazancı bulunur.
Götürü Giderİhracat, yurt dışında inşaat, onarım, montaj ve taşımacılık yapan mükelleflerin, bu faaliyetlerden elde ettikleri döviz hasılatının binde beşini aşmamak üzere belgesiz olarak indirebildikleri gider karşılığıdır. Yurt dışı fuar katılımı yapan bir ihracatçının döviz hasılatının %0,5'ini doğrudan gider yazabilmesi buna örnektir.
Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler (KKEG)İşletme bünyesinde fiilen yapılmış ve muhasebeleştirilmiş olmasına rağmen, vergi kanunları gereğince mali karın tespitinde gider olarak indirilmesine izin verilmeyen harcamalardır. Örneğin, şirkete kesilen usulsüzlük cezaları veya gecikme zamları ticari kardan düşülse de mali kara geri eklenir.
Envanter ÇalışmasıHesap dönemi sonlarında işletmenin varlıklarını, alacaklarını ve borçlarını fiili olarak saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin olarak tespit etme işlemidir. Dönem sonu öz sermayenin doğru belirlenmesi için envanter çıkarılması zorunludur.
İşletme Hesabı Esasıİkinci sınıf tüccarların tabi olduğu, kazancın sadece dönem içi hasılat ile dönem içi giderler arasındaki olumlu fark olarak hesaplandığı daha basit bir defter tutma usulüdür. Kurumlar vergisinde sadece Maliye Bakanlığı'nca izin verilen istisnai kurumlar bu usulü uygulayabilir.
