Sesli Özet
Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » İşletmelerin Vergilendirilmesi
← Ünite 6

Ünite 6: Kontrol Edilen Yabancı Kurum Kazancı — Sesli Özet

Dinleme Premium'a özel. 1. ünitenin sesli özeti ücretsiz; bu ünitenin seslendirme metni de aşağıda ücretsiz okunabilir.
Metni oku

Kurumlar vergisi mükelleflerinin safi kurum kazancını tespit ederken hasılattan indirebilecekleri giderler Kurumlar Vergisi Kanunu'nun (KVK) 8. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir. Bu giderlerin başında menkul kıymet ihraç giderleri ile kurumun kuruluş ve örgütlenme aşamasında yaptığı harcamalar gelmektedir. Ayrıca, şirketlerin genel kurul toplantıları için yaptıkları harcamalar ile birleşme, devir, bölünme, fesih ve tasfiye süreçlerinde ortaya çıkan tüm giderler de kurum kazancından doğrudan indirilebilmektedir. Sermaye şirketlerinde ortaklık yapısına göre değişen bazı özel ödemeler de gider yazılabilmektedir. Örneğin, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde komandite ortağın kâr payı kurum kazancından indirilebilir. Benzer şekilde, katılım bankalarınca katılma hesabı karşılığında hesaplanan ve hak sahiplerine ödenen kâr payları da bankanın kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılabilen unsurlar arasında yer almaktadır. Sigorta ve reasürans şirketlerine özgü olarak, bilanço gününde hükmü devam eden sigorta sözleşmelerine ilişkin ayrılan teknik karşılıklar da gider olarak kabul edilir. Bu karşılıklar; muallak hasar ve tazminat karşılıkları, kazanılmamış prim karşılıkları, hayat sigortalarında matematik karşılıklar ve dengeleme karşılıkları olmak üzere dört gruptan oluşur. Kazanılmamış prim karşılıklarının gün esasına göre hesaplanmasının mümkün olmadığı reasürans işlemlerinde ise pratik bir çözüm olarak 1/8 yöntemi uygulanabilmektedir. Kurum kazancının tespitinde sadece Kurumlar Vergisi Kanunu değil, diğer özel kanunlarda yer alan hükümler de dikkate alınır. Örneğin, İşsizlik Sigortası Kanunu uyarınca işverenlerin işçilerin prime esas aylık brüt ücretleri üzerinden ödedikleri %2 oranındaki işveren işsizlik sigortası primleri gider olarak indirilebilir. Katma Değer Vergisi Kanunu (KDVK) uyarınca indirim hakkı tanınmayan işlemlere isabet eden KDV tutarları da işin mahiyetine göre gider veya maliyet unsuru olarak kayıtlara alınabilmektedir. Gelir Vergisi Kanunu (GVK) açısından kabul edilmeyen giderler, kural olarak kurumlar vergisi mükellefleri için de kabul edilmeyen gider niteliğindedir. GVK'nın 41. maddesinde düzenlenen oto-kontrol hükümleri, kurumlar vergisi mükelleflerinden yalnızca sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları için geçerlilik taşımaktadır. Komandite ortaklar açısından indirilmesi yasaklanan ödemelere; komandite ortağın eşinin ve küçük çocuklarının işletmeden çektikleri paralar, bu kişilere ödenen aylık, ücret, ikramiye ve tazminatlar ile bu kişilerin cari hesapları üzerinden yürütülen faizler örnek gösterilebilir. Bu tür ödemeler, kurumun safi kazancı hesaplanırken kanunen kabul edilmeyen gider olarak matraha dahil edilmek zorundadır. KVK'nın 11. maddesinde, kurum kazancının tespitinde hasılattan indirilmesi kesinlikle yasaklanmış olan giderler tek tek sayılmıştır. Bunların başında öz sermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faizler ile örtülü sermaye üzerinden ödenen veya hesaplanan faiz, kur farkları ve benzeri giderler gelmektedir. Ayrıca, transfer fiyatlandırması yoluyla ilişkili kişilere örtülü olarak dağıtılan kazançlar da gider olarak kabul edilmez. Kurumların Türk Ticaret Kanunu'na, kendi kuruluş kanunlarına, tüzüklerine veya ana sözleşmelerine göre ayırdıkları her türlü yedek akçeler ile Bankacılık Kanunu'na göre bankaların ayırdığı genel karşılıklar safi kazançtan indirilemez. Benzer şekilde, hesaplanan kurumlar vergisi, her türlü vergi ve para cezaları, amme alacaklarının tahsil usulü hakkındaki mevzuata göre ödenen gecikme zamları, cezalar ve faizler de kanunen kabul edilmeyen giderler (KKEG) arasında yer alır. İşletmenin esas faaliyet konusuyla ilgili olmayan yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz taşıtları ile uçak ve helikopter gibi hava taşıtlarının amortismanları ve giderleri de indirim konusu yapılamaz. Ayrıca, sözleşmelerde ceza şartı olarak konulan tazminatlar hariç olmak üzere, kurumun kendisinin, ortaklarının, yöneticilerinin ve çalışanlarının şahsi suçlarından doğan maddi ve manevi tazminat giderleri ile basın, radyo ve televizyon yoluyla işlenen fiillerden kaynaklanan tazminatların gider yazılması yasaktır. Kurumlar, faaliyetlerini finanse etmek amacıyla öz kaynaklarının yanı sıra ortaklarından veya ortaklarla ilişkili kişilerden borçlanma yoluna gidebilirler. Ancak, ortakların şirkete sermaye koymak yerine borç vererek bu borç karşılığında faiz geliri elde etmeleri ve şirketin de bu faizleri gider yazarak vergi matrahını aşındırması vergi güvenlik önlemleriyle sınırlandırılmıştır. Bu sınırlandırmaya 'örtülü sermaye' adı verilir. KVK'nın 12. maddesine göre, kurumların ortaklarından veya ortaklarla ilişkili kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları borçların, hesap dönemi içindeki herhangi bir tarihte kurumun dönem başı öz sermayesinin üç katını aşan kısmı örtülü sermaye sayılır. Bu sınırın aşılıp aşılmadığı tespit edilirken, borç veren tüm ortak ve ilişkili kişilerin sağladığı borç tutarları topluca dikkate alınır. Eğer borçlanılan tutar öz sermayenin üç katını aşıyorsa, sadece aşan kısma isabet eden faiz, kur farkı ve benzeri giderler kurum kazancının tespitinde gider olarak indirilemez. Sınırı aşmayan kısım için ödenen faizler ise gider yazılabilir; ancak bu faizlerin oranının emsallere uygun olması şarttır, aksi takdirde transfer fiyatlandırması hükümleri devreye girecektir. Kanun koyucu, ticari hayatın olağan akışını engellememek adına bazı borçlanmaları örtülü sermaye kapsamı dışında tutmuştur. Kurum ortaklarının veya ilişkili kişilerin sağladığı gayrinakdi teminatlar (kefalet, ipotek vb.) karşılığında üçüncü kişilerden (örneğin bankalardan) yapılan borçlanmalar örtülü sermaye sayılmaz. Ayrıca, grup şirketlerinin finansman ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla banka veya sermaye piyasalarından temin edip aynı şartlarla (faiz ve vade değişmeksizin) kısmen veya tamamen diğer grup şirketlerine aktardığı borçlar da bu kapsam dışındadır. Örtülü sermaye şartlarının gerçekleşmesi durumunda, mükerrer vergilendirmeyi önlemek amacıyla düzeltme mekanizması öngörülmüştür. Örtülü sermaye üzerinden ödenen faiz ve benzeri tutarlar, hesap döneminin son günü itibarıyla dağıtılmış kâr payı (dar mükellefler için ana merkeze aktarılan tutar) kabul edilir. Borç alan kurum nezdinde gider yazılması reddedilen bu tutarlar için borç veren kurum nezdinde de düzeltme yapılabilir. Borç verenin tam mükellef kurum olması durumunda düzeltme yapılabilmesi için, borç alan kurum adına tarh edilen vergilerin kesinleşmiş ve ödenmiş olması şarttır. Bu şart yerine getirildiğinde, borç veren kurum daha önce faiz geliri olarak beyan ettiği tutarları kâr payı (iştirak kazancı) olarak dikkate alarak vergi dışı bırakabilir. Borç verenin dar mükellef veya gerçek kişi olması durumunda ise ödenen faizler stopaja tabi kâr payı olarak vergilendirilir.