Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Maliye Lisans Programı » Siyaset Bilimine Giriş

Ünite 11: Siyasal Sistem – Siyasal Kurumlar — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 15 soru var.

1 / 150 doğru

Yasama – Yürütme İlişkisi

Devletin temel erkleri olan kanun yapma yetkisini elinde bulunduran ••• ile bu kanunları uygulayan ve politika üreten ••• organı arasındaki yetki dağılımı ve etkileşim biçimidir. Siyasal sistemlerin sınıflandırılmasında temel kriter bu ilişkinin niteliğidir.

Yasama – Yürütme İlişkisi — Devletin temel erkleri olan kanun yapma yetkisini elinde bulunduran yasama ile bu kanunları uygulayan ve politika üreten yürütme organı arasındaki yetki dağılımı ve etkileşim biçimidir. Siyasal sistemlerin sınıflandırılmasında temel kriter bu ilişkinin niteliğidir.

Parlamenter Sistem — Yasama ile yürütme arasında geçişkenliğin olduğu, yürütmenin ikili (düalist) bir yapıyla (sorumlu hükümet ve sorumsuz devlet başkanı) temsil edildiği ve hükümetin parlamentonun güvenine dayandığı siyasal sistemdir.

Aklileştirilmiş Parlamentarizm — Parlamenter sistemlerde hükümet istikrarını artırmak ve olası hükümet krizlerini önlemek amacıyla seçim sistemlerinin uzlaşmayı kolaylaştıracak şekilde düzenlenmesi veya hükümetin düşürülmesinin zorlaştırılması yönündeki anayasal düzenlemelerdir.

Kuvvetler Ayrılığı — Yasama, yürütme ve yargı erklerinin birbirlerinden değişik düzeylerde özerk kılınmış farklı kurumlar eliyle yürütüldüğü, yetkilerin tek bir elde toplanmasını önleyen demokratik yönetim ilkesidir.

Delegasyoncu Demokrasi — O’Donnell tarafından kullanılan bir kavram olup, başkanlık sistemi uygulamalarında başkan üzerindeki diğer devlet kurumlarının denetim fonksiyonlarını yitirmesi sonucunda başkanın sistem içinde yönlendirici bir konuma ulaştığı rejimi ifade eder.

Başkanlık Sistemi — Yasama ile yürütmenin katı bir kuvvetler ayrılığı prensibine dayandığı, yürütmenin başı olan başkanın halk tarafından seçildiği ve meclis tarafından güvensizlik oyuyla düşürüilemediği siyasal sistemdir. Amerika Birleşik Devletleri bu sistemin en bilinen örneğidir.

Kuvvetler Birliği — Yasama ve yürütme yetkilerinin tek bir organın (örneğin diktatör, mutlak monark veya meclis hükümeti) çatısı altında toplandığı iktidar yapılanmasıdır. Demokratik model olarak yalnızca İsviçre'deki Meclis Hükümeti sisteminde görülür.

Veto Yetkisi — Başkanlık sistemlerinde başkanın parlamentodan çıkan yasalara karşı sahip olduğu, yasalaşmayı güçleştirici ya da geciktirici nitelikteki karşılıklı dengeleme aracıdır.

İkili (Düalist) Yürütme — Parlamenter sistemlerde görülen, yürütmenin bir kanadının kurul olarak çalışan hükümet (başbakan ve bakanlar), diğer kanadının ise devlet başkanı (cumhurbaşkanı veya kral) tarafından temsil edildiği iki kanatlı yapıdır.

Yarı Başkanlık Sistemi — Halk tarafından seçilen ve geniş yetkilere sahip bir cumhurbaşkanı ile parlamentoya karşı sorumlu olan bir başbakan/hükümet ikilisini birleştiren karma/hibrit siyasal sistemdir. Fransa bu sistemin en belirgin uygulayıcısıdır.

Uzantı Tipi Baskı Grubu Sistemi — Fransa gibi ülkelerde her ideolojik eğilimin sosyal, mesleksel, eğitim ve ekonomik alanlarda kendine bağlı örgütler oluşturabildiği, sivil toplumun ideolojik bölünmeler ekseninde yapılanmış olduğu yapıktır.

Siyasal Kurumlar — Bir toplumda siyasal iktidarın kullanıldığı, karar alma süreçlerinin işletildiği ve kuralların konulduğu yasama, yürütme ve yargı gibi resmi yapılar ve organlardır. Örneğin parlamentolar ve bakanlıklar temel siyasal kurumlar arasında yer alır.

Kohabitasyon (Birlikte Yaşama) — Yarı başkanlık sistemlerinde cumhurbaşkanı ile parlamentoda çoğunluğa sahip hükümetin/başbakanın farklı siyasal partilerden veya eğilimlerden olması durumudur; bu durum çatışma olasılığını artırır.

Monist Yürütme — Başkanlık sistemlerinde yürütme yetkisinin ve otoritesinin tek bir kişi (başkan) tarafından temsil edildiği ve kulis/kurul yapısının bulunmadığı tekçi yürütme yapısıdır.

Çifte Meşruiyet (Dual Legitimacy) — Başkanlık ve yarı başkanlık sistemlerinde hem yasama organının hem de yürütmenin (başkan/cumhurbaşkanı) ayrı seçimlerle doğrudan halktan yetki alması durumudur. Bu durum kurumlar arası uzlaşmazlıkta kilitlenmelere yol açabilir.