Ana Sayfa » İstanbul Üniversitesi AUZEF » Sağlık Yönetimi Lisans Programı » Sağlık İşletmelerinde Teknoloji Yönetimi
← Ünite 4
Sağlık İşletmelerinde Teknoloji Yönetimi

Ünite 4: Sağlık İşletmelerinde Entelektüel Sermaye ve

Karl-Erik Sveiby (1996)
İsveçli araştırmacı Sveiby tarafından 1996 yılında geliştirilen Soyut Varlıkları İzleme Modeli, entelektüel sermayeyi bireysel yetenekler, içsel yapı ve dışsal yapı olarak üç grupta sınıflandırarak literatüre öncülük etmiştir.
Skandia Değer Şeması Modeli
Edvinsson ve Malone tarafından geliştirilen bu model, şirketin piyasa değerini belirlemek için finansal ve entelektüel sermayeyi kesin çizgilerle ayırır ve entelektüel sermayeyi insan ve yapısal sermaye olarak iki ana sütuna böler.
Skandia Pusulası Zaman Boyutları
Leif Edvinsson'un 1990'ların ortasında geliştirdiği bu modelde geçmiş (finansal veriler), şimdi (operasyonlar, insan, süreç ve müşteri odakları) ve gelecek (yenilik ve AR-GE odakları) olmak üzere üç zaman boyutu entegre edilmiştir.
Nick Bontis'in Kavramsal Modeli (1998)
Bontis tarafından 1998 yılında yayınlanan çalışmada, entelektüel sermayenin üç ana unsuru arasındaki ilişkiler incelenmiş ve 'güven' ile 'kültür' kavramları bu unsurları harekete geçiren temel yönlendiriciler olarak tanımlanmıştır.

Anahtar Kavramlar

Entelektüel SermayeBir işletmenin piyasa değeri ile net defter değeri arasındaki farkı oluşturan, çalışanların bilgisi, ilişkileri ve organizasyonel altyapı gibi soyut varlıkların tamamıdır.
İnsan Sermayesiİşletme yönetici ve çalışanlarının sahip olduğu bilgilerin, yeteneklerin, deneyimlerin, problem çözme becerilerinin ve motivasyonun toplam değerini ifade eden, taklit edilmesi en zor sermaye unsurudur.
İlişkisel Sermayeİşletmenin dış çevresindeki müşteriler, tedarikçiler, rakipler ve diğer paydaşlarla kurduğu ilişkilerin, marka değerinin ve müşteri sadakatinin oluşturduğu dışsal entelektüel değerdir.
Yapısal SermayeÇalışanlar işten ayrıldıklarında veya evlerine gittiklerinde işletmede kalan; veri tabanları, süreçler, teknolojiler, rutinler ve şirket kültüründen oluşan organizasyonel altyapıdır.
Örtülü BilgiBireylerin kafasında yer alan, kişisel tecrübelere dayanan, yazılı hale getirilmesi ve başkalarına aktarılması oldukça zor olan kişisel akıl ve sezgiye dayalı bilgi türüdür.
Açık BilgiFormüle edilmiş, belgelenmiş, veri tabanlarına kaydedilmiş, kodlanması ve organizasyon içinde transfer edilmesi kolay olan yapılandırılmış bilgi türüdür.
Yenilik Sermayesiİşletmenin gelecekteki büyümesini ve rekabet gücünü şekillendiren, entelektüel mülkiyet hakları, patentler ve yeni ürün/hizmet geliştirme kapasitesinden oluşan sermayedir.
Süreç Sermayesiİşletmenin günlük faaliyetlerini verimli bir şekilde yürütmesini sağlayan, iş süreçleri, çalışma yöntemleri ve operasyonel rutinlerin oluşturduğu yapısal sermaye bileşenidir.
Entelektüel MülkiyetPatentler, telif hakları, ticari sırlar, tescilli markalar ve know-how gibi yasalarla koruma altına alınmış, işletmeye ait soyut haklar ve yasal güvenceler bütünüdür.
İkame Edilebilirlikİnsan sermayesi bağlamında, bir çalışanın sahip olduğu yetenek ve uzmanlığın iş gücü piyasasında ne kadar kolay veya zor bulunabileceğini, yerine yenisinin konulabilme derecesini ifade eden kavramdır.

Diğer Önemli Bilgiler

İnsan Sermayesinin Fiziksel Kısıtı

Entelektüel sermayenin diğer tüm unsurları (süreçler, kodlar, patentler) aynı anda birden fazla ortamda bulunabilirken, insan sermayesi fiziksel doğası gereği aynı anda iki farklı ortamda bulunamayan tek unsurdur.

Stewart'ın Stratejik Potansiyel Matrisi

Thomas Stewart (1997) tarafından geliştirilen matris, insan sermayesini 'değer' ve 'ikame edilebilirlik' boyutlarında 4 bölmeye ayırarak, her bölme için farklı insan kaynakları stratejileri uygulanması gerektiğini savunur.

Shoshana Zuboff'un Bilgiyle Donatma Terimi

Zuboff'un kavramsallaştırdığı bu terim, düşük katma değerli ancak zor ikame edilen işlerin bilgi ve enformasyonla donatılarak müşteriye sunulan değerinin artırılması sürecini ifade eder.

Sınavda Dikkat Et

  • Sveiby'nin Soyut Varlıkları İzleme Modeli'ndeki 4 boyuta (büyüme, yenilikçilik, verimlilik, süreklilik) dikkat edin; sınavda hangisinin bu boyutlardan biri olmadığı sorulabilir.
  • Skandia Değer Şeması'ndaki hiyerarşik sıralamayı iyi öğrenin; yenilik sermayesinin organizasyonel sermayenin altında yer aldığını unutmayın.
  • Skandia Pusulası'ndaki zaman boyutlarını karıştırmayın; geçmişin finansal odağı, geleceğin ise yenilik ve AR-GE odağını temsil ettiğini aklınızda tutun.
  • Nick Bontis modelinde 'güven' ve 'kültür' kavramlarının 'yönlendirici' rol oynadığını mutlaka hatırlayın; doğrudan soru olarak gelme ihtimali yüksektir.
  • İnsan sermayesinin aynı anda iki farklı yerde bulunamama kısıtına sahip tek entelektüel sermaye unsuru olduğunu unutmayın; bu ayırt edici bir sınav bilgisidir.
  • Stewart'ın matrisinde dördüncü bölmenin (yüksek katma değer + zor ikame) gerçek yatırımı ve rekabet avantajını temsil ettiğini bilin.