Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Felsefe Lisans Programı » Tarih Felsefesi 2

Ünite 5: Pozitivist Tarih Kuramı — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 20 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Üç Hâl Yasası — Auguste Comte'un insan aklının ve tarihin teolojik, metafizik ve pozitif olmak üzere ardarda üç zorunlu aşamadan geçtiğini savunan temel yasasıdır. Örneğin bilimler ve insanlık bu evrelerden geçerek günümüzdeki pozitif aşamaya ulaşmıştır.

Öndeyi (Prediction) — Olguları yöneten değişmez doğa yasaları bilindiğinde, gelecekte gözlenebilecek olguların bu yasalardan hareketle önceden bilinebilmesi olanağıdır. Pozitivist tarih anlayışında tarihin yasalarının keşfi geleceğin öngörülmesini sağlar.

Teolojik Hâl — İnsan aklının ilk aşaması olup olguların doğaüstü etkenler, tanrılar ve ilk-son nedenler aracılığıyla keyfi bir biçimde açıklanmaya çalışıldığı dönemdir.

Metafizik Hâl — Teolojik ve pozitif dönemler arasında bir geçiş aşaması olan, doğaüstü etkenlerin yerini soyut güçler ve soyut kavramların (örneğin 'Doğa' kavramı) aldaging bir felsefe dönemidir.

Pozitif Hâl — İnsan aklının mutlak nedenleri aramaktan vazgeçip gözlem ve deney dayanaklı akıl yürütmelerle olgular arasındaki değişmez yasaları keşfettiği en son ve gelişmiş bilimsel aşamadır.

Toplum Fiziği (Sosyoloji) — Auguste Comte'un doğa bilimlerinin (özellikle fiziğin) başarısından esinlenerek kurduğu, toplumların ve tarih aşamalarının bağlı olduğu yasaları keşfedecek olan pozitif toplumbilim dalıdır.

Ters Dedüktif Yöntem — J. S. Mill'in tarihte nedenlerin artık gözlenemez olduğu gerekçesiyle önerdiği, etkilerden hareketle nedenlerin bilgisini çıkarma ve bu yolla tarihsel genelleştirmelere ulaşma yöntemidir.

Birleştirilmiş Bilim (Unified Science) — Neopozitivistlerin (Viyana Çevresi) tüm bilimlerin ortak bir yöntem birliği içinde olması ve doğa bilimlerinin yöntemlerini benimsemesi gerektiğini savunan idealidir.

Örtük Yasa — Hempel'e göre tarihsel açıklamalarda kullanılan ancak herkesçe bilindiği varsayıldığı için çoğu kez açıkça dile getirilmeyen, arka planda işleyen genel yasalardır (Örn: Sayıca fazla olan ordunun az olanı yenmesi).

Tarihsellik — Kierkegaard'ın tanımıyla 'olup bitmiş olma' durumunun bir yüklemidir. Gelecek henüz gerçekleşmediği için tarihsel değildir; bu kavramı geleceğe taşımak çelişkidir.