Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Felsefe Lisans Programı » Yurttaşlık ve Çevre Bilgisi

Ünite 3: İnsan Hakları — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Özgürlük — Kişinin herhangi bir dış baskı, zorlama veya kısıtlamaya maruz kalmaksızın kendi iradesi ve düşünceleri doğrultusunda karar verebilmesi ve davranabilmesi durumudur. Bireyin kendi yaşamını kendi tercihleriyle şekillendirme gücünü temsil eder.

Hak — Hukuk düzeni tarafından kişilere tanınan, korunması ve uygulanması yasal güvenceye bağlanmış olan meşru yetkilerdir. Toplum içinde bireyin özgürlüklerini somut ve kullanılabilir kılan temel araçtır.

İnsan Hakları — Irk, dil, din, cinsiyet, etnik köken veya milliyet farkı gözetmeksizin, tüm insanların sadece insan olmalarından dolayı doğuştan sahip oldukları evrensel, devredilemez ve vazgeçilemez hakların bütünüdür.

Doğal Hukuk — Devletin koyduğu yasalardan bağımsız olarak, insan doğasından ve akıldan kaynaklanan, zaman ve mekandan münezzeh, üstün ve evrensel adalet ilkelerini savunan hukuk teorisidir.

Pozitif Hukuk — Belirli bir dönemde, belirli bir ülkede yetkili devlet organları tarafından yürürlüğe konulmuş olan ve devlet gücüyle uygulanan yazılı kanunlar, yönetmelikler ve kurallar bütünüdür.

Hukuksal Eşitlik — Tüm bireylerin toplumsal statüleri ne olursa olsun kanunlar önünde aynı hak ve yükümlülüklere sahip olması, yargılama ve yasal korumada hiçbir kişiye veya sınıfa ayrıcalık tanınmaması ilkesidir.

Siyasal Eşitlik — Yurttaşların devlet yönetimine katılma, seçme ve seçilme süreçlerinde eşit haklara sahip olmasıdır. Bu ilke, siyasi gücün belirli bir zümrenin elinde toplanmasını engellemeyi amaçlar.

Ekonomik ve Sosyal Eşitlik — Bireylerin eğitim, sağlık, barınma ve çalışma gibi temel yaşam olanaklarına adil bir şekilde erişebilmesini öngören, kapitalizmin yarattığı sınıfsal uçurumları azaltmayı hedefleyen maddi eşitlik modelidir.

Hümanizm — İnsanı evrenin en değerli varlığı kabul eden, insan onurunu, aklını, gelişim potansiyelini ve dünyevi mutluluğunu her türlü dogmatik ve teolojik otoritenin üstünde tutan düşünce akımıdır.

Toplum Sözleşmesi — İnsanların doğal durumdaki kargaşadan kurtulmak ve temel haklarını güvence altına almak amacıyla, kendi rızalarıyla bir araya gelerek devleti ve egemen gücü oluşturduklarını varsayan siyaset felsefesi teorisidir.

Birinci Kuşak Haklar — Bireyi devletin keyfi müdahalelerine karşı koruyan ve devletin pasif kalmasını gerektiren kişisel ve siyasal özgürlüklerdir. Yaşama hakkı, mülkiyet ve ifade özgürlüğü bu gruptadır.

İkinci Kuşak Haklar — Devletin aktif müdahalesini ve kaynak aktarmasını gerektiren ekonomik, sosyal ve kültürel haklardır. Çalışma hakkı, eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik hakları bu kapsamda yer alır.

Üçüncü Kuşak Haklar — Bireysel olmaktan ziyade kolektif nitelik taşıyan ve tüm insanlığın ortak dayanışmasını gerektiren haklardır. Çevre hakkı, barış hakkı ve kalkınma hakkı bu kuşağın en belirgin örnekleridir.

Negatif Haklar — Devletin bireyin özel alanına müdahale etmemesini, gölge etmemesini gerektiren haklardır. Din ve vicdan özgürlüğü ile konut dokunulmazlığı gibi haklar devletin karışmama yükümlülüğünü doğurur.

Pozitif Haklar — Devlete bireyin refahını sağlamak için aktif görevler, hizmetler ve ekonomik yükümlülükler yükleyen haklardır. Devletin okul açması, hastane kurması ve iş imkanı sağlaması bu hakların gereğidir.

Egemenlik — Bir devletin sınırları içerisinde en üstün, mutlak ve sınırsız emretme gücüne sahip olması, uluslararası alanda ise diğer devletlerle eşit düzeyde bağımsız ve kendi kararlarını alabilen bir yapı teşkil etmesi durumudur.

Ulus-Devlet — Egemenlik sınırları içindeki halkın ortak bir dil, kültür, tarih ve aidiyet bilinci etrafında birleşerek tek bir ulusal kimlik oluşturduğu, meşruiyetini bu ulustan alan modern devlet modelidir.

Yurttaşlık — Bireyin bir devlete yasal ve siyasal bağlarla bağlı olması durumudur. Yurttaşlık, bireye devlet karşısında hem belirli haklar (seçme-seçilme vb.) hem de belirli ödevler (vergi, askerlik vb.) yükler.

Standenstaat — Orta Çağ Avrupa'sında hükümdarın gücünü yerel zümreler, asiller ve özerk meclislerle paylaştığı, feodal bölünmüşlükten mutlakiyetçi devlete geçiş sürecini temsil eden 'Zümreler Düzeni'dir.

Laiklik — Devlet düzeninin, hukuk kurallarının ve kamu yönetiminin dini kurallara değil, akla, bilime ve toplumsal mutabakata dayandırılması; devletin tüm inanç gruplarına eşit mesafede durması ilkesidir.

Sekülerizm — Yaşamın, toplumsal ilişkilerin ve ahlaki değerlerin dinsel dogmalardan arındırılarak tamamen dünyaya, çağa ve rasyonel temellere göre düzenlenmesini savunan dünyevi yaşam felsefesidir.

Magna Carta — 1215 yılında İngiltere'de imzalanan ve kralın mutlak yetkilerini tarihte ilk kez sınırlandırarak hukukun üstünlüğü ve kişisel güvenlik ilkelerini yasal ferman altına alan belgedir.

Virginia Haklar Bildirisi — 1776 yılında Amerika'da kabul edilen, insanların doğuştan eşit ve özgür olduğunu ilan ederek modern anayasal haklar listesinin öncüsü olan tarihi insan hakları belgesidir.

İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi — Birleşmiş Milletler tarafından 10 Aralık 1948'de kabul edilen, insan haklarının uluslararası düzeyde korunmasını amaçlayan ve işkence ile köleliği küresel düzeyde yasaklayan 30 maddelik temel metindir.