Sosyal devlet (uluslararası literatürde 'social state' veya 'welfare state'), insanlığın tarihi boyunca kaydettiği ilerlemeler, sistemlerin farklılaşması ve toplumsal anlamda sağlanan bir mutabakatın en güncel yansıması olarak ortaya çıkmıştır. Bireylerin yaşamlarını daha kolay ve güvence ile sürdürebilmeleri, birlik ve beraberliklerini koruyabilmeleri adına devlet kavramının iktisadi ve sosyo-politik güncellemelerle yeniden yorumlanmış halidir. Sosyal devletin kökenleri, imparatorlukların çöküşü ve iktisadi gerilmelerin aşılması çabalarına dayanır. Avrupa'da 15. yüzyılın sonundaki yeni ulaşım hatları arayışları, gemicilik üretimi ve ticari hatların güvenliği hususundaki yasal düzenlemelerle resmîlaşan süreç, 18. yüzyılın ortalarına kadar uzanmıştır. Özellikle 1746 yılında Britanya İmparatorluğu'nun denizcilik faaliyetlerindeki sigorta girişimlerini yeniden yapılandırması bu dönüşümün önemli bir işaretidir. 18. yüzyıldaki Sanayi Devrimi ile birlikte dünya nüfusu artmış, buhar treni, telgraf, radyo ve fabrikalar gibi yenilikler halkın lehine ilerlemeler kaydetmiştir. İngiltere'de 1793'ten itibaren küçük örgütlenmelerle başlayan dayanışma yapıları, 1839'daki iktisadi kontrol mekanizmaları ve 1893'teki refah reformu hareketleriyle devlet eliyle resmileştirilmiştir. Osmanlı döneminde ise Sultan Abdülaziz'in onayıyla 1863'te kurulan Darüşşafaka ve II. Abdülhamid tarafından 1896'da açılan Darülaceze, yoksul ve bakıma muhtaç kişilere yönelik modern anlamdaki ilk sistematik sosyal hizmet örnekleridir. Sosyal devletin temel faaliyetleri, birey ve toplumun yararını maksimize edecek bütünlükleri simgeler. Bunlar arasında halkın çalışma hakkını sağlamak, işgücü problemlerine çözüm sunmak, grev ve sendikal hakları yasal çerçeveye bağlamak, emeklilik sistemi kurmak ve can-mal güvenliğini korumak yer alır. Ayrıca cinsiyet, dil, ırk ve eğitim seviyesi gözetmeksizin tüm vatandaşlara eşit faaliyet sunulması, engelli yurttaşlara iş desteği sağlanması, ücretsiz eğitim ve barınma haklarının güvence altına alınması sosyal devletin vazifeleridir. Hastanelerden ücretsiz ya da asgari ücretlendirilmiş hizmetlerle halkın yararlanmasının sağlanması ve her türlü ulaşım sisteminin faaliyete geçirilmesi devletin öncelikli görevlerindendir. Türkiye Cumhuriyeti, Selçuklu geleneğinin bir devamı olarak Osmanlı'dan devraldığı sosyal hizmetler anlayışını kesintisiz sürdüren günümüz İslam dünyasındaki tek devlet konumundadır. Sosyal devletin eyleme geçebilmesi için yurttaşların da üstlenmesi gereken ödevler bulunmaktadır. Yurttaşlar, devletin devamlılığı ve sürdürülebilir kalkınması için sosyal haklarını öğrenmeli, kamuya maddi-manevi destek sunmalı, vergilerini bilinçli ve zamanında ödemelidir. Ayrıca eğitim hizmetlerinden yararlanmak, sigorta işlemlerini eksiksiz yapmak, seçme-seçilme ve askerlik gibi vatandaşlık görevlerini yerine getirmek ve çevre ile uyumlu hareket etmek yurttaşlık sorumluluklarının temelini oluşturur. Birinci Dünya Savaşı sonrasında imparatorlukların çöküşü ve iktisadi dengelerin bozulması yeni krizlerin kapısını aralamıştır. Şiddetin en büyük tetikleyicisi ise 1929 Büyük Buhranı olmuştur. İşgücü ve işletme gelirlerindeki oynamalar, Avrupa'da nasyonal sosyalizmin yükselmesine zemin hazırlamıştır. Savaş öncesinde Almanya lojistik hatlarını geliştirirken, savaşın yıkıcı ortamı karşısında John Maynard Keynes'in öncülük ettiği sosyal refaha dayalı sistem mekanizması fikri güç kazanmıştır. Uygulama sahası olarak seçilen 1944 Bretton Woods toplantısı, uluslararası ekonominin savaş sonrası döneme hazırlanmasını ve altına dayalı sistemin Amerikan Doları ile karşılık bulduğu bir düzenin kurulmasını amaçlamıştır. 1971'e kadar süren bu sistemin ardından, uluslararası iktisadi yapıda banka kredileri ve borç-alacak dengesi ön plana çıkmıştır. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) kurulması bu düzenleyici mekanizmanın önemli bir parçası olmuştur. 1980'lerde sosyalist rejimlerin çökmesiyle sermaye hareketleri kapalı ekonomilere doğru genişlemiş, ABD ve Japonya liderliğinde küresel pazar entegrasyonu hız kazanmıştır. Türkiye Cumhuriyeti ise 1929 krizinden etkilenmeyen tek ülke olmuştur; bunun sebebi, devlet eliyle başlatılan yatırımsal reform hareketleri ve üretim sahasındaki devletçi hamlelerdir. Sosyal devlet anlayışı, farklı kimliklerdeki bireyleri tek bir şemsiye altında toplayarak refaha kavuşturan en asıl unsurdur. Liberalizmin üzerine koruyucu ve düzenleyici devlet mekanizmasının eklenmesiyle oluşan serbest piyasa sistemi, ticari faaliyetlerin yürütülmesini ve doğacak problemlerin önlenmesini sağlar. Devlet ile pazar arasındaki bağlantı, çalışanlar ve işverenler üzerinden gerçekleştirilen mali yapılanmalar ve vergilendirmelerle korunur. Devlet toplumu işletmeler üzerinden, işletmeler toplumu vergiler üzerinden destekler. Sivil toplum kuruluşları ve gönüllülük esasına dayalı organizasyonlar, halkın sesinin duyulmasında ve devletin üzerindeki mali külfetin hafifletilmesinde kritik rol oynamaktadır. Çevre kirliliğinin engellenmesi ve işletme kârlarının korunması ise çok ince bir denge mekanizması gerektirir; bu denge yüksek vergilendirmeler, cezai işlemler ve organize sanayi bölgelerinin oluşturulmasıyla sağlanır. Uluslararası alanda yerel yönetimlerin çevresel faaliyetleri koordine etmek amacıyla kurduğu ICLEI (Yerel Çevre Organizasyonları Uluslararası Organizasyonu) ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) gibi yapılar, küresel çevre bilincinin ve sürdürülebilir kalkınmanın yaygınlaşmasında aktif rol oynamaktadır. Türkiye'den Bursa ve Gaziantep büyükşehir belediyeleri de ICLEI üyesi olarak bu süreçte yer almaktadır. Türkiye'de sosyal devletin sosyal anlamdaki sorumlulukları altı ana bakanlık etrafında toplanmıştır: Tarım ve Orman Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, ile Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Bu kurumlar anayasal çerçevede bireylerin temel haklarını güvence altına alarak sosyal dengeyi gözetirler. 1970 sonrasında küresel ekonomik sistemin değişmesiyle birlikte işletmeler sosyal sorumluluk projelerine ağırlık vermiştir. Carroll'ın piramit modeline göre şirketlerin ekonomik, yasal, etik ve hayırseverlik sorumluluklarını dengeli bir şekilde yürütmesi gerekmektedir. Asgari ücret uygulamaları da işgücünün satın alım gücünü korumak ve işveren suiistimallerini önlemek adına modern sosyal devletin vazgeçilmez bir aracı haline gelmiştir. Sosyal devlet, komünist veya nasyonal sosyalist rejimlerde olduğu gibi baskıcı bir yönetim şekli değil, bir prensipler bütünüdür. Çin, komünist idari yapısını korurken liberal üretim hatlarını ve ucuz işgücünü küresel sisteme açarak ekonomik başarı yakalayan istisnai bir örnek olmuştur. Sonuç olarak sosyal devlet, rejimin adı ne olursa olsun vatandaşlarını refaha taşımayı ve coğrafyayı yaşanabilir kılmayı amaçlayan bir anlayış biçimidir.