Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Felsefe Lisans Programı » Yurttaşlık Ve Çevre Bilgisi
← Ünite 4
Yurttaşlık Ve Çevre Bilgisi

Ünite 4: Sosyal Devlet

Sosyal Devlet - kaynak sayfa görseli
Kaynak: ders kitabı, sayfa 73
1746 Britanya Denizcilik Sigortası Reformu
González ve Pons'un çalışmalarına göre, 1746 yılında Britanya İmparatorluğu'nun denizcilik faaliyetlerindeki sigorta girişimlerini yeniden yapılandırması, ticari hatların güvenliği ve modern sosyal devletin temellerine giden yolda atılan önemli bir adımdır.
1842 Hamburg Yangını ve Sigorta Girişimleri
1842 yılında gerçekleşen Hamburg yangını, krizi fırsata çevirme felsefesini ortaya çıkartmış; bu olay neticesinde 1843'te Almanya'da sermayenin korunumu ve sistemin risklerden arındırılması amacıyla ilk sigorta şirketleri kurulmuştur.
Darüşşafaka'nın Kuruluşu (1863)
Sultan Abdülaziz'in onayıyla 1863 yılında kurulan Cemiyet-i Tedrisiye-i İslamiye (bugünkü adıyla Darüşşafaka), Osmanlı topraklarında yoksul ve yetim çocukların eğitimi için hayata geçirilen öncü sivil eğitim kurumudur.
Darülaceze'nin Açılışı (1896)
Sultan II. Abdülhamid Han tarafından 1896 yılında açılan Darülaceze kurumu, Türk topraklarında yüzyıllardan beri süregelen yoksul ve bakıma muhtaç kişilere yapılan yardımların modern anlamda bir sistematğe kavuşturulmasını sağlamıştır.

Anahtar Kavramlar

Sosyal Devlet (Welfare State)Tüm iktisadi ve sosyo-kültürel yapılar içerisinde halkın refahını yükseltmek, rahat yaşam koşullarını temin etmek ve sermaye grupları ile işgücü arasındaki optimum dengesini sağlamakla yükümlü idari anlayış biçimidir. Metinde belirtildiği üzere bireylerin tıbbi, mali, hukuki ve kültürel haklarının gözetildiği en güncel toplumsal mutabakat yansımasıdır.
LiberalizmBireysel özgürlüklere ve serbest piyasa ekonomisine dayanan, müdahalesiz iktisadi sistem anlayışıdır. Metinde liberalizmin serbest piyasa unsurlarının toplumun refah taleplerine tek başına direnememesi, devletin koruyucu ve düzenleyici mekanizmalarıyla desteklenen sosyal devlet anlayışının doğmasına zemin hazırladığı ifade edilmiştir.
DarüşşafakaSultan Abdülaziz'in onayıyla 1863 yılında yoksul ve yetim çocukların eğitimi için kurulmuş olan köklü Türk kurumudur. Metinde, Osmanlı döneminden beri süregelen yardımların modern anlamda kurumsallaşmasının erken dönemdeki en önemli tarihi örneklerinden biri olarak gösterilmektedir.
DarülacezeSultan II. Abdülhamid Han tarafından 1896 yılında açılmış olan, yoksul ve bakıma muhtaç tüm kişilere yönelik yardımları modern bir sistematik kavuşturan Türk kurumudur. Osmanlı coğrafyasında sosyal devlet geleneğinin tarihsel köklerini yansıtan önemli bir yapıdır.
Bretton Woods Toplantısı1944 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde gerçekleştirilen ve uluslararası ekonomik sistemin savaş sonrası döneme hazırlanmasını amaçlayan iktisadi piyasa toplantısıdır. Altına dayalı sistemin Amerikan Doları ile karşılık bulduğu, uluslararası para akışının kurumsallaştığı bir dönüm noktasıdır.
ICLEI (Yerel Çevre Organizasyonları Uluslararası Organizasyonu)Yerel yönetimler bünyesinde çevrecilik faaliyetlerini ve yaptırımları hayata geçiren uluslararası bir çevre organizasyonudur. Bursa ve Gaziantep büyükşehir belediyelerinin de üyesi olduğu bu yapı, iklim değişikliği ile mücadele ve enerji çıktılarına dair raporlama hedefleri taşır.
UNEP (Birleşmiş Milletler Çevre Programı)Gönüllülük esasına dayalı finansman sağlanan, uluslararası çevre düzenlemelerine hukuki bir ortak çerçeve arayışı sağlayan Birleşmiş Milletler çevre programıdır. Refah devletleri çerçevesinde farkındalık yaratarak çevresel problemlere yol haritası üretir.
Nasyonal Sosyalizm (Nazizm)Eşitliği kendi milletine öncelik vererek sağlayan, Almanya'da 20. yüzyılda yükselen baskıcı idari ve siyasi fikri akımdır. Metinde bu rejimin dışarıya kapalı ve baskıcı yapısının nihayetinde büyük insani kayıplara ve ekonomik çöküntülere yol açtığı vurgulanmıştır.
Asgari Ücretİşgücünün sendikal hareketlerle bağlantı kuramadığı veya haklarının zarar görebileceği durumlarda, enflasyon verileri ve millî hasıla hesaba katılarak ailenin geçimini güvence altına alan fiyatlandırma mekanizmasıdır. İşverenin suiistimalini önleyerek işgücünün verimini korumayı hedefler.
Sivil Toplum Kuruluşları (STK)Resmî devlet eliyle şekillendirilmemiş, gönüllülük esasına dayalı, halkın sesini duyurabildiği ve devletin sırtındaki mali külfeti hafifleten organizasyonlardır. Sağlık, sendikal haklar ve çevre gibi alanlarda uzlaşı kültürü oluşturarak refah devletinin çarklarının işlemesine katkı sağlar.
Organize Sanayi BölgeleriÜretim esnasında çevreye zararlı atık çıktısı oluşturan işletmelerin yerleşmeleri ve vergilendirmelerindeki sabit operasyonları düzenlemek amacıyla 20. yüzyılın sonlarında oluşturulan yasal yerleşkelerdir. Halkın maksimum seviyede sağlık riskinden uzaklaştırılmasını amaçlar.
Carroll'ın Sosyal Sorumluluk PiramidiŞirketlerin ekonomik, yasal, etik ve hayırseverlik olmak üzere dört ana sorumluluk alanını kapsayan, modern refah toplumundaki işletme davranışlarını açıklayan modeldir. Şirketlerin kârlılığı maksimize ederken yasalara ve toplumsal normlara uymasını zorunlu kılar.
Keynesyen İktisat / John Maynard Keynesİkinci Dünya Savaşı sonrasında, liberal iktisadi anlayışın serbest piyasa zararlarını atarak devlet mekanizmasının ekonomiye müdahil olmasını savunan sosyal refaha dayalı sistem mekanizması fikridir. Savaş sonrası krizlerin önlenmesinde kilit rol oynamıştır.
Osmanlı Umum Sigorta ŞirketiOsmanlı İmparatorluğu döneminde yabancılar tarafından başlatılan ilk sigorta ve güvence çalışmalarının ardından kurulan ilk yerli sigorta işletmesidir. Topraklarımızdaki ticari risklerin azaltılması adına atılan kurumsal adımlardandır.
Uluslararası Para Fonu (IMF)Savaş sonrası döneme dair düzenleyici mekanizma işlevi görecek, parasal akışların değişimine ve sermayenin akışkanlık kazanmasına öncülük eden uluslararası finans kuruluşudur.
CCP (İklim Değişikliği ile Mücadele Eden Şehirler)ICLEI bünyesinde Avrupa'da ve dünyada yerel yönetimler bağlamında çeşitli iklim eylem planları yürüten, enerji çıktılarını azaltmayı hedefleyen uygulamadır.
Sosyal HaklarVatandaşların doğumdan ölümüne kadar devlet tarafından güvence altına alınan eğitim, sağlık, barınma, çalışma, sosyal güvenlik ve adli güvenlik gibi temel hakların tümüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

1929 Büyük Buhranı ve Türkiye'nin Durumu

1929 krizi dünya genelinde işletme gelirlerinde ve işgücünde büyük oynamalara yol açarken, Türkiye Cumhuriyeti devlet eliyle başlatılan yatırımsal reform hareketleri ve üretim hamleleri sayesinde bu krizden olumsuz etkilenmeyen tek ülke olmuştur.

Bretton Woods Konferansı (1944-1971)

1944 yılında ABD'de gerçekleştirilen Bretton Woods toplantısı, altına dayalı sistemin Amerikan Doları ile karşılık bulduğu uluslararası ekonomik düzeni kurmuş; bu sistem 1971 yılında ABD'nin programı iptal etmesine kadar küresel ekonomiye yön vermiştir.

ICLEI (Yerel Çevre Örgütleri) ve Türkiye Üyeleri

1993 yılında şekillenen ve yerel yönetimler bazında iklim değişikliği ile mücadele (CCP) standartları oluşturan uluslararası ICLEI organizasyonuna Türkiye'den Bursa ve Gaziantep Büyükşehir Belediyeleri de üye olarak aktif katılım sağlamıştır.

1970 Sonrası Küresel Sermaye ve Borç Dengesi

1970 sonrasında Amerikan Doları rezerv sisteminin kalkmasıyla birlikte, uluslararası iktisadi sistem banka kredileri üzerinden şekillenen bir borç ve alacak dengesine evrilmiş; para akışlarının hızı geleneksel ticari faaliyetleri geride bırakmıştır.

Osmanlı Umum Sigorta Şirketi

Türkiye topraklarındaki ilk sigorta ve güvence çalışmaları yabancılar tarafından 19х yüzyıl sonlarında başlatılmış, daha sonra 'Osmanlı Umum Sigorta Şirketi' adıyla ilk yerli sigorta işletmesi faaliyete geçmiştir.

Türkiye'nin Eğitim Sistemindeki Reformu (8 Yıldan 12 Yıla)

Türkiye, işgücünün nitelikli hale getirilmesi ve çocuk işçi sayısının azaltılarak eğitime kanalize edilmesi amacıyla 8 yıllık kesintisiz eğitim sistemini 12 yıllık zorunlu orta öğretim sistemine adapte etmiştir.

Sovyet Rusya'nın 1988 Reform Paketi

İktisadi çıkmazları aşmak amacıyla Sovyet Rusya tarafından 1988 yılında denenen 'isteyen istediğini üretsin ve sisteme hareketlilik sağlasın' önerisini içeren reform paketleri, kapalı ekonomiden piyasa ekonomisine geçişte başarısız kalan kısmî reform denemelerindendir.

UNEP (Birleşmiş Milletler Çevre Programı)

Dışişleri Bakanlığı'nın gönüllülük esasına dayalı finansman sağlama yoluyla katkıda bulunduğu UNEP, uluslararası çevre düzenlemelerine hukuki ortak bir çerçeve arayışı sağlayarak refah devletleri için yol haritası üretmektedir.

Sınavda Dikkat Et

  • Sınavlarda sosyal devletin bir 'rejim' değil, ekonomik ve sosyolojik dengeleri koruyan bir 'anlayış biçimi / prensipler bütünü' olduğu bilgisine çok dikkat edin.
  • Osmanlı dönemindeki sosyal hizmet kurumları karıştırılmamalıdır: Eğitim ve yetim çocuklar için 1863'te kurulan kurum **Darüşşafaka**, yoksul ve muhtaçlar için 1896'da açılan kurum ise **Darülaceze**'dir.
  • Bretton Woods toplantısının (1944-1971) altına dayalı Amerikan Doları sistemini temsil ettiğini ve 1971'de ABD tarafından iptal edildiğini unutmayın.
  • Yerel yönetimlerin çevre organizasyonu **ICLEI**, BM'nin çevre programı ise **UNEP**'tir; bu uluslararası kısaltmaların görev alanlarını karıştırmayın.
  • Türkiye Cumhuriyeti'nin 1929 Büyük Buhranı'ndan etkilenmeyen tek ülke olduğunu ve bunun sebebinin devlet eliyle yapılan yatırımlar olduğunu daima akılda tutun.
  • Carroll'ın sosyal sorumluluk piramidinde şirketlerin sadece kâr peşinde koşmadığı, aynı zamanda yasalara, etik kurallara ve toplumsal normlara uymak zorunda olduğu gerçeğini unutmayın.
  • Sosyal devletin pazar ekonomisinde taraf değil, işçi ile işveren arasında dengeyi sağlayan 'hakem' rolünde olduğunu ve asgari ücretin bu dengeyi koruduğunu not edin.