Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Felsefe Lisans Programı » Zihin Felsefesi

Ünite 9: Bilinç Sorunu — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 14 soru var.

1 / 140 doğru

Tam Algı (Apperception)

Kant'ın felsefesinde öznenin duyarlıktan gelen görüleri kategoriler altına yerleştirirken kendi bilincine varması ve bu eylemleri yapan varlık olduğunu idrak etmesidir. Öznemizin tasarımsal dünyamızı bir birlik altında tutmasını sağlayan en yüksek ilkedir.

Tam Algı (Apperception) — Kant'ın felsefesinde öznenin duyarlıktan gelen görüleri kategoriler altına yerleştirirken kendi bilincine varması ve bu eylemleri yapan varlık olduğunu idrak etmesidir. Öznemizin tasarımsal dünyamızı bir birlik altında tutmasını sağlayan en yüksek ilkedir.

Ayrıcalıklı Erişim — Kişinin kendi zihinsel durumlarına (duygularına, inançlarına, ağrılarına) başka hiçbir aracı veya dışsal kanıt olmaksızın, doğrudan ve birinci şahıs formunda ulaşabilme yetisidir. Örneğin karnımıza giren ağrıyı başkalarından farklı olarak dolaysız bir şekilde hissetmemiz bu erişimle ilgilidir.

Kör Görü (Blindsight) — Nörolojik bir bozukluk sonucu hastanın görüş alanındaki bazı bölgelerin görülemez olmasına rağmen, hastanın görmemesine rağmen nesnelerin rengi veya konumu hakkında doğru tahminlerde bulunabilmesi durumudur. Bu olgu, duyum bilgisinin işlendiği ancak bilinçli farkındalığın olmadığını gösterir.

Epifenomenalizm — Bilincin, beynin ve sinir sisteminin içinde oluşan fiziksel olaylar sonucunda ortaya çıkan etkisiz bir yan ürün olduğunu iddia eden materyalist yönelimli bir yaklaşımdır. Bu görüşe göre zihinsel olaylar fiziksel beyin süreçlerinin bir sonucudur ancak beyin üzerinde nedensel bir güce sahip değildir.

İndirgemeci Olmayan Fizikalizm (Supervenience) — Bilincin, beyin süreçlerini izleyerek ve onlara bağlı olarak ortaya çıktığını savunan görüştür. Bu yaklaşım, beyin süreçlerinde fiziksel bir değişiklik meydana gelmeden zihinsel durumlarda hiçbir değişiklik olamayacağını öne sürer.

Heterofenomenoloji — Daniel Dennett'in, kişinin kendi zihinsel durumlarına ayrıcalıklı erişimi fikrini reddederek bilinci üçüncü şahıs bakış açısıyla, bireyin dışsal davranışlarına ve söylemlerine yansıyan yönüyle inceleme yöntemidir.

Öz Bilinç (Kendilik Bilinci) — Kişinin kendi eylemlerinin, zihinsel durumlarının ve genel varlığının farkında olmasını ifade eden ikinci düzey bilinç durumudur. İnsanı hayvanlardan ayıran en temel özellik olarak kabul edilir; örneğin acıktığını bilmek birinci düzeyken, 'ben acıktım' diyebilmek öz bilinçtir.

Panpsişizm (Tüm Ruhçuluk) — Bilincin evrende her yerde ve her şeyde olduğunu iddia eden görüştür. Bu görüşü savunanlara göre evrendeki her mikro organizma ve hatta bir termostat bile kendine özgü temel bir bilinç düzeyine sahiptir.

Yoksun Nite (Absent Qualia) — Hastanın görme, işitme gibi duyularının mükemmel işlediği ancak bu duyuların hiçbirinin nitel bir algısına (kırmızılık hissi, soğukluk algısı vb.) sahip olmadığının varsayıldığı düşünce deneyidir. Bu durumdaki varsayımsal varlıklara zombi adı verilir; dışarıdan normal görünürler ama bilinçten yoksundurlar.

Öznellik — Bilinçli deneyimlerin tek bir özneye ait olması ve sadece o özne tarafından birinci şahıs bakış açısıyla dolaysız olarak bilinebilmesidir. Örneğin bir yarasa olmanın öznel deneyimi sadece o yarasaya aittir ve başka hiçbir varlık tarafından aynı şekilde deneyimlenemez.

Bilinç — Kişinin zihninin içinde olup bitenlerin, düşüncelerinin, duygu ve isteklerinin farkında olması durumudur. Locke'a göre insanın kendi zihninin içeriklerini algılamasıdır; örneğin bir kişinin acıktığını veya üzgün olduğunu doğrudan bilmesi bilinçli bir zihinsel durumdur.

Yönelimsellik — Bilincin her zaman bir şeyin bilincinde olması, dünyanın belli bir içerikle deneyimlenmesi ve şeylerin zihinde temsil edilmesidir. Örneğin Ponce de León'un gençlik çeşmesini araması, nesnesi gerçekte var olmasa bile yönelimsel bir zihin edimidir.

Yeni Gizemciler — Colin McGinn ve Thomas Nagel gibi, beynin bilincin nedensel temeli olduğunu kabul eden ancak beyin süreçleriyle bilinç arasındaki bu bağlantının doğasının insan zihninin bilişsel sınırları nedeniyle çözülemez bir giz olduğunu savunan düşünürlerdir.

Noema — Husserl'in fenomenolojisinde bilincin nesneyle ilişkiye geçmesini olanaklı kılan yapıdır; bir bilinç ediminin görünüşte bir nesneye yönelmesini sağlayan özsel anlamdır. Örneğin dış dünyadaki bir ağaç yanabilir ama ağacın noema'sı yanmaz.