Ünite 7: İşletmelerde İnsan Kaynakları Yönetimi

PERYÖN (Personel Yönetimi Derneği)

Türkiye'de insan kaynakları yönetimi ile ilişkili çalışmaları yürüten, sektörde iyi uygulamalara dönük farkındalığı artıran ve www.peryon.org.tr web adresinden faaliyet gösteren mesleki kuruluştur.

Human Capital Index Çalışması

Yüzden fazla küresel şirket arasında kapsamlı bir çalışma yaparak insan odaklı İK yaklaşımının paydaş değeri yaratmada organizasyona avantaj sağladığını ortaya koymuştur.

Hibrit Otomobil Desteği Örneği

Çokuluslu bir konfeksiyon ve ayakkabı üreticisi firma, esnek ücret ve yan haklar kapsamında hybrid otomobil alan çalışanlarına 3.000 dolarlık finansal destek sağlamaktadır.

Limitsiz Eğitim Bursu Uygulaması

Başka büyük ölçekli bir gıda işletmesi, çalışanlarının gelişimini ve motivasyonunu artırmak amacıyla personeline yüzde yüz limitsiz eğitim bursu imkânı sunmaktadır.

Anahtar Kavramlar

İnsan Kaynakları Yönetimiİşletmeye rekabetçi üstünlükler sağlamak amacıyla insan kaynağının sağlanması, planlanması, geliştirilmesi ve kontrol edilmesini içeren faaliyetler bütünüdür. Örneğin, çalışanların bilgi ve becerilerini en üst düzeyde kullanmalarını sağlayarak işletmeye katkılarını artırmayı hedefler.

Paydaş (Stakeholder)Faaliyetleri ile işletmeyi etkileyen ve işletmeden etkilenen grubu ifade eder. İşletmede çalışan insan kaynağı, hisse sahipleri ve müşteriler işletmenin paydaşları arasında yer alır.

İnsan Kaynakları PlanlamasıDoğru sayıda ve nitelikte çalışanın doğru yer ve zamanda yöneticiler tarafından bir araya getirilmesini sağlayan süreçtir. İşletmelerin ani çalışan ihtiyacını veya fazla eleman bulundurmasını engeller.

Personel EnvanteriÇalışanların isimleri, eğitimleri, staj bilgileri, daha önce çalıştığı yerler, yabancı dilleri, özel yetenekleri ve uzmanlaştığı becerileri içeren mevcut insan kaynağı kayıt sistemidir.

İş Analiziİşi tanımlayan bir değerlendirme ve araştırma çalışmasıdır. Bu analizden elde edilen bilgiler sınıflandırılarak iş tanımı ve iş gerekleri elde edilir.

İş TanımıBir işin hangi görevlerin yerine getirilmesiyle, nasıl bir ortamda ve hangi araç gereçle gerçekleştirileceğini gösteren yazılı açıklamadır.

İş GerekleriAynı işin başarılı bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için çalışanda bulunması gereken yetkinlikleri, bilgi ve becerileri ifade eden kavramdır.

Oryantasyon (İşe Alıştırma)İşletmeye yeni alınan personelin kendisinden beklenen performansı gösterme süresini kısaltmak amacıyla işi ve işletmeyi tanıtmaya yönelik eğitim çalışmasıdır. Örneğin, yeni çalışana iş birimi amaçlarının anlatılması ve iş arkadaşlarının tanıtılması bu kapsamdadır.

İşbaşı EğitimPersoneli eğitim için görevinden uzaklaştırmadan, yaptığı işin başında eğitmeyi sağlayan geleneksel eğitim yöntemidir. Çalışanlar görevlerini nasıl yerine getireceklerini işi yaparken öğrenirler.

ÜcretÇalışanın emeğinin karşılığı olup, saat esasına veya çalışanın ürettiği çıktı miktarına dayanan parasal ödemedir.

MaaşÇalışanın emeği karşılığında haftalık, aylık veya yıllık temelde hesaplanan düzenli ödemeyi ifade eder.

İş Değerlemesiİşletmede yapılan işlerin birbirlerine göre göreceli değerini ve parasal karşılığını belirlemek için işi oluşturan unsurların bütünüyle incelenmesi sürecidir.

360 Derece Performans DeğerlemeGeleneksel olarak sadece üst yöneticinin değerlendirme yapması yerine, çalışanın üstü, astı, aynı düzeydeki çalışma arkadaşları ve hatta müşterilerin de değerlendirme sürecine dâhil edildiği sistemdir.

Kariyer Yönetimiİşgücünün ihtiyaçlarını tatmin etmek ve bireylerin kariyer hedeflerine ulaşmasını sağlamak için yöneticilere imkân sağlayan, hedeflerin planlanması, stratejilerin düzenlenmesi ve uygulanması sürecidir.

Fonksiyonel YetkiBelli bir konuda uzman olan yöneticiye, uzman olduğu konuyla ilgili olmak üzere tıpkı komuta yetkisi gibi yaptırım hakkı veren ancak belli bir görevle sınırlı olan yetki türüdür.

Diğer Önemli Bilgiler

PERYÖN İnsan Yönetimi Ödülleri

Türkiye'nin en prestijli insan yönetimi ödüllerinden biri olup, 25. Avrupa İnsan Yönetimi Konferansı kapsamında Pfizer, Borusan, Bilim İlaç ve Mercedes Benz gibi firmalara verilmiştir.

Vehbi Koç'un Yönetim Anlayışı

Türkiye'nin en başarılı iş adamlarından Vehbi Koç, insan kaynakları yönetimi ve liderlik üzerine 'İşin en güç yönü, insanı yönetebilmektir' ifadesiyle insan yönetiminin önemini vurgulamıştır.

Yılmaz Argüden'in Makale Analizi

Yılmaz Argüden'in Dünya Gazetesi'nde yayınlanan 2004 tarihli makalesinde, bilgi çağı çalışanlarının yönetimi ve kurumsallaşmanın insan kaynaklarındaki kritik rolü ele alınmıştır.

Richard Luecke'un Eseri

Seçim ve işe alım süreçlerinde derinlemesine bilgi edinmek amacıyla önerilen 'En İyi Elemanı İşe Almak ve Elde Tutmak' adlı kitabın yazarıdır.

Robbins ve Coulter Model

İnsan kaynakları yönetimi sürecini temelde 8 faaliyetten oluşan, ilk üçü aday bulma/seçim, ikisi eğitim/geliştirme ve son üçü elde tutma ile performans odaklı olan bir model olarak tanımlamışlardır.

Serpil Aytaç'ın Kariyer Çalışması

2005 yılında yayınlanan 'Çalışma Yaşamında Kariyer' adlı eseriyle, kariyer yönetimi programlarının amaçlarını ve işletme ile birey uyumunu akademik düzeyde incelemiştir.

Mercedes Benz Türk Ödülü

PERYÖN İnsan Yönetimi Ödülleri'nde 'Fark Yaratan Uygulamalar Proje Kategorisi'nde başarılı proje ve uygulamalarıyla ödüle layık görülen öncü otomotiv firmalarından biridir.

Sınavda Dikkat Et

İnsan kaynakları yönetiminin iki temel amacını (maksimum verim ve iş yaşamı kalitesi) birbirine karıştırmayın; her iki amacın birbiriyle ilişkili olduğunu unutmayın.
İş analizi, iş tanımı ve iş gerekleri arasındaki ilişki sınavda sıklıkla sorulur: İş analizi araştırma sürecidir, iş tanımı işin görevlerini, iş gerekleri ise gereken yetkinlikleri ifade eder.
Geleneksel eğitim yöntemleri (işbaşı, rotasyon, koçluk) ile teknoloji tabanlı eğitim yöntemlerini (e-öğrenme, podcast, videokonferans) iyi ayırt edin.
Doğrudan ödeme (temel ücret, maaş, teşvik primi) ile dolaylı ödemenin (sigorta, eğitim masrafları, lojman) kapsamını mutlaka ezberleyin.
İş değerlemesi ile performans değerlendirmesini karıştırmayın; iş değerlemesi işlerin değerini belirlerken performans değerlendirme çalışanın başarısını ölçer.
Komuta, kurmay ve fonksiyonel yetki ayrımlarına dikkat edin; kurmay yetkinin yaptırım hakkı vermediğini, fonksiyonel yetkinin ise belirli bir görevle sınırlı yaptırım hakkı tanıdığını unutmayın.