Ünite 1: Kavram Olarak Halkla İlişkiler, Dünyada ve Türkiye’de Halkla İlişkilerin Tarihsel Gelişimi

Harlow'un 1976 Araştırması

Rex Harlow, 1976 yılında halkla ilişkiler literatürünü tarayarak ve 83 halkla ilişkiler yöneticisine kendi tanımlarını sorarak toplam 472 tanım elde etmiş ve bunlardan alanın yönetim fonksiyonu olduğunu vurgulayan tek bir sentez tanım üretmiştir.

Pazarlama Amaçlı Halkla İlişkilerin Doğuşu

Pazarlama faaliyetlerini destekleyen bir iletişim etkinliği olarak pazarlama amaçlı halkla ilişkiler (MPR) kavramı, dünyada ilk defa 1980'lerden sonra Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) kullanılmaya başlanmıştır.

İlk Kurum İçi Halkla İlişkiler Birimi (1889)

Dünyadaki ilk kurum içi halkla ilişkiler birimi, 1889 yılında George Westinghouse tarafından Edison Elektrik firmasıyla yürüttüğü rekabet mücadelesinde gazeteci Heinrichs'i işe almasıyla Westinghouse bünyesinde kurulmuştur.

Barnum ve Joice Heth Kampanyası

Basın ajansı döneminin temsilcisi P. T. Barnum, George Washington'a hizmet ettiğini iddia ettiği zenci Joice Heth'in 160 yaşında olduğunu öne sürmüş ve gazetelere yazdığı mektuplarla New Yorklulardan haftada 1.500 dolar kazanmıştır.

Anahtar Kavramlar

Halkla İlişkilerBir kurum ile hedef kitlesi (kamusu) arasında karşılıklı anlayış, kabul, güven ve iş birliğini kurmaya ve sürdürmeye yönelik stratejik bir iletişim ve yönetim fonksiyonudur.

Yönetim FonksiyonuKuruluşun amaçlarına ulaşması için planlama, örgütleme, etkileme ve kontrol süreçlerini koordine eden ve halkla ilişkileri bu süreçlerin 'etkileme' boyutuyla ilişkilendiren yaklaşımdır.

İletişim YönetimiBir kurumun iç ve dış hedef kitleleriyle gerçekleştirdiği tüm bilgi, mesaj ve geri bildirim akışlarının planlı ve stratejik bir şekilde organize edilmesidir.

TanımaHalkla ilişkiler sürecinde kurumun hedef kitlelerini, onların beklentilerini, sorunlarını, bütçe ve zaman sınırlarını belirlemek amacıyla yürüttüğü araştırma ve analiz aşamasıdır.

TanıtmaKurumun kendisi, hizmetleri veya ürünleri hakkındaki mesajları yüz yüze iletişim, medya, fuar ve etkinlikler gibi araçlarla hedef kitleye aktarması sürecidir.

Pazarlama Amaçlı Halkla İlişkiler (MPR)Kurumun satış ve pazarlama hedeflerini desteklemek amacıyla, doğrudan reklam bütçesi ödemeden medya duyurumu ve kurumsal imaj çalışmalarıyla yürütülen iletişim faaliyetidir.

Bütünleşik Pazarlama İletişimi (BPİ)Reklam, halkla ilişkiler, kişisel satış ve satış geliştirme gibi tüm iletişim disiplinlerinin tek bir stratejik tema altında uyumlu ve tutarlı bir şekilde yürütülmesidir.

Kurumsal ReklamcılıkBelirli bir ürün veya hizmetin satışından ziyade, kurumun imajını, itibarını ve kimliğini bir bütün olarak kamuoyuna tanıtmayı ve yükseltmeyi amaçlayan reklam türüdür.

PropagandaBilinçli ve sistematik bir şekilde algıları biçimlendirmek, kavrayışları yönlendirmek ve istenen amaca ulaşmak için hedef kitlenin davranışlarını tek yönlü olarak yönetme çabasıdır.

Duyurum (Publicity)Kuruluşla ilgili haber değeri taşıyan mesajların, herhangi bir medya bütçesi veya ücret ödenmeksizin kitle iletişim araçlarında yayınlanmasını sağlama faaliyetidir.

LobicilikBireylerin veya örgütlerin, kendi çıkarları doğrultusunda kararlar alınmasını sağlamak amacıyla yasa koyucuları ve siyasal aktörleri etkilemeye yönelik yürüttüğü sistemli çalışmalardır.

Konu/Sorun YönetimiKurumları ve hedef kitlelerini etkileyebilecek potansiyel sorunları önceden tahmin etme, belirleme ve kriz ortaya çıkmadan proaktif önlemler alma sürecidir.

Kurumsal Sosyal Sorumluluk (KSS)Bir kuruluşun ekonomik hedeflerinin yanı sıra yasal, ahlaki ve toplumsal yarar sağlayacak hayırseverlik sorumluluklarını da eş zamanlı olarak yerine getirmesidir.

Kurumsal KimlikBir kurumun rakiplerinden ayrışmak amacıyla felsefe, tasarım, iletişim ve davranış boyutlarında oluşturduğu görsel ve felsefi bütünlüktür.

Kurumsal İmajHedef kitlelerin ve kamuoyunun bir kurumla ilgili bilgi, deneyim ve algılarına dayalı olarak zihinlerinde oluşturdukları duygusal ve rasyonel izlenimlerin bütünüdür.

Basın Ajansı ve Tanıtım Modeli1850-1900 yılları arasında yaygın olan, tek yönlü iletişime dayalı, araştırmaya önem vermeyen ve temel amacı propaganda ve medyada yer almak olan halkla ilişkiler modelidir.

Kamuyu Bilgilendirme Modeli1900-1920 yılları arasında Ivy Lee öncülüğünde gelişen, ikna amacı gütmeksizin kamuoyuna doğru ve objektif bilgi aktarmayı hedefleyen tek yönlü iletişim modelidir.

İki Yönlü Asimetrik ModelEdward Bernays öncülüğünde gelişen, hedef kitleyi ikna etmek için sosyal bilim teorilerinden ve araştırmalardan yararlanan, ancak kurumun çıkarlarını ön planda tutan dengesiz modeldir.

İki Yönlü Simetrik ModelKurum ile hedef kitle arasında karşılıklı anlayış, empati ve denge kurmayı amaçlayan, geri bildirimler doğrultusunda kurum politikalarının da değiştirilebildiği çağdaş modeldir.

MEHTAP Projesi1963 yılında yayınlanan ve Türkiye'de kamu kurumlarında halkla ilişkiler birimlerinin ve halkı dinleme yöntemlerinin kurulmasını resmi olarak öneren ilk araştırma projesidir.

CİMERVatandaşların talep, ihbar, şikayet ve bilgi edinme başvurularını doğrudan Cumhurbaşkanlığına iletebilmelerini sağlayan, yeni iletişim teknolojilerine dayalı modern bir halkla ilişkiler uygulamasıdır.

Diğer Önemli Bilgiler

Ivy Lee ve 1906 Prensipler Bildirisi

Ivy Lee, 1906 yılındaki Antrasit kömür grevi sırasında gazetecilere bir 'Prensipler Bildirisi' göndererek, bürolarının gizli bir basın bürosu olmadığını ve basına doğru bilgi sağlayacaklarını ilan ederek modern halkla ilişkileri başlatmıştır.

Creel Komitesi (1917-1919)

Birinci Dünya Savaşı sırasında Başkan Wilson tarafından George Creel başkanlığında kurulan Kamuyu Bilgilendirme Komitesi, Amerikan kamuoyunu savaşa destek vermeye ikna etmek için sistemli propaganda ve halkla ilişkiler yürütmüştür.

İlk Halkla İlişkiler Kitabı (1923)

Edward L. Bernays, 1923 yılında halkla ilişkiler alanındaki ilk teorik kitap olan 'Crystallizing Public Opinion' (Kamuoyunu Billurlaştırmak) adlı eseri yazmış ve aynı yıl New York Üniversitesi'nde ilk halkla ilişkiler dersini vermiştir.

Özgürlük Meşaleleri Kampanyası

Edward Bernays, kadınların kamusal alanda sigara içmesini engelleyen tabuları yıkmak amacıyla sigarayı 'özgürlük meşalesi' olarak konumlandıran bir kampanya düzenlemiş ve Lucky Strike sigaralarının satışını rekor düzeyde artırmıştır.

İlk Halkla İlişkiler Okulu (1947)

Savaş sonrası dönemde halkla ilişkiler eğitiminin kurumsallaşması amacıyla dünyadaki ilk halkla ilişkiler okulu, 1947 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nde Boston Üniversitesi bünyesinde kurulmuştur.

Atatürk ve Anadolu Ajansı (1920)

Milli Mücadele döneminde Mustafa Kemal Atatürk, halkı doğru bilgilendirmek ve ulusal bir kamuoyu oluşturmak amacıyla Basın Yayın Enformasyon Genel Müdürlüğü ile Anadolu Ajansı'nın kurulmasına öncülük etmiştir.

DPT ve Türkiye'de İlk Sistemli Adım (1960)

1960 yılında kurulan Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) bünyesindeki Yayın ve Temsil Şubesi, planlı kalkınma düşüncesini halka benimsetmek amacıyla Türkiye'deki ilk sistemli ve profesyonel halkla ilişkiler çalışmalarını başlatmıştır.

Türkiye'de İlk Halkla İlişkiler Dersi (1966)

Türkiye'de ilk halkla ilişkiler dersi, 1966 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Yüksek Okulu'nda, ABD'de eğitim alan M. Alâeddin Asna tarafından verilmeye başlanmıştır.

Halkla İlişkiler Derneği'nin Kuruluşu (1972)

Türkiye'de halkla ilişkiler mesleğini temsil etmek amacıyla 1972 yılında İstanbul'da Halkla İlişkiler Derneği kurulmuştur. Derneğin ilk başkanı Alâeddin Asna olmuş, 1978'de görevi Betül Mardin devralmıştır.

İlk Türk Halkla İlişkiler Ajansı (1974)

Türkiye'deki ilk profesyonel ve bağımsız halkla ilişkiler ajansı olan 'A&B Halkla İlişkiler', 1974 yılında sektörün öncü ismi M. Alâeddin Asna tarafından kurulmuştur.

BİMER'den CİMER'e Geçiş (2018)

Türkiye'de 9 Temmuz 2018 tarihinde Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçilmesiyle birlikte Başbakanlık bünyesindeki BİMER kapatılmış ve tüm veri tabanıyla birlikte CİMER bünyesine taşınmıştır.

Sınavda Dikkat Et

Halkla ilişkiler tanımlarındaki 'Yönetim Fonksiyonu' ve 'İletişim Yönetimi' ayrımına dikkat edin; Harlow yönetim odaklı, Grunig ise iletişim odaklı tanımların öncüsüdür.
Pazarlama ile halkla ilişkiler arasındaki farklar sınavda sıkça sorulur; pazarlamanın nihai amacının 'satış ve kâr', halkla ilişkilerin ise 'karşılıklı anlayış' olduğunu unutmayın.
Reklam ile halkla ilişkiler arasındaki en somut fark 'ücret/bedel' unsurudur; reklamda kitle iletişim araçlarına ücret ödenirken, halkla ilişkilerde (duyurumda) ücret ödenmez.
Propaganda ile halkla ilişkiler ayrımında 'iki yönlü iletişim' ve 'doğruluk/dürüstlük' kriterleri belirleyicidir; propaganda tek yönlüdür ve dürüstlük zorunluluğu yoktur.
Halkla ilişkilerin öncüleri sorulduğunda Ivy Lee'yi 'Prensipler Bildirisi ve kamuyu bilgilendirme', Edward Bernays'ı ise 'ilk kitap, ilk ders ve iki yönlü asimetrik model' ile eşleştirin.
Türkiye'deki tarihsel gelişimde DPT (1960), MEHTAP Projesi (1963) ve ilk dersi veren Alâeddin Asna (1966) kronolojik olarak büyük önem taşır, tarihlere ve isimlere odaklanın.