İş Fikrinden Girişime. Sanayi devrimiyle birlikte ortaya çıkan kitlesel üretim, günümüz işletmecilik anlayışının temellerini oluşturmuştur. Kitlesel üretim sayesinde işletmeler, müşterilerine değer yaratan ürünleri (mal ve hizmet) ulaştırabilmişlerdir. Ancak tüketicinin ihtiyaç, istek ve değere yönelik algıları sabit kalmamaktadır. Gelişen teknoloji, dönüşen hayat tarzları ve tecrübe edilen ekonomik durumlar tüketiciyi her geçen gün yeni ürünlerin gerekliliğine inandırmaktadır. Bu durum; girişimin, inovasyonun ve girişimciliğin önemini toplumda artıran bir sonuç doğurmaktadır. Girişimci, her zaman değişimi arayıp ona tepki veren ve önüne çıkan fırsatları değerlendirme amacında olan kişidir. Girişimcilik aynı zamanda ekonomik gelişmenin en önemli göstergelerinden biridir. Her bir girişim, yeni bir iş imkânı yaratması ve faaliyet gösterdiği bölge, alan veya sektörde değişiklikler yapma potansiyeli taşıması açısından değerlidir. Peter Drucker (2017), girişimci kültürün yaygın olduğu Amerika Birleşik Devletleri'nin 1976-1984 yılları arasında diğer gelişmiş ülkelere göre çok daha yüksek sayıda iş imkânı yaratmasını bu duruma örnek göstermektedir. İşletmeler, pazarın talep ettiği mal ve hizmetleri üreterek kârlılık ve sürdürülebilirliği sağlamakta ve ekonomik sorumluluklarını yerine getirmektedirler. Gerçek hayatta her girişim uzun ömürlü olamamaktadır. Yapılan araştırmalara göre, 2014 yılında kurulmuş olan yeni girişimlerin beşinci yılda yoluna devam edebilenlerinin oranı sadece %56'dır. Yaklaşık bir hesapla her iki girişimden birinin ömrü beş yılın altındadır. Bu durum, girişimlerin süreklilik sağlayabilen sistemler olarak ekonomiye katkı vermelerinin aşamalarının çok iyi analiz edilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Girişimci, girişim fırsatlarının farkına varma ve yeni iş fikirleri geliştirme açısından yenilikçi olmaya mecburdur. Ülkemizde girişimcilik konusunu sahiplenen ve bu alanda hem eğitsel hem de maddi destekler sunan Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB), 2019 yılında KOSGEB e-Akademi Sistemi ile girişimcilik eğitimini çevrimiçi olarak vermeye başlamıştır. Geleneksel ve ileri düzey olmak üzere iki aşamalı uygulanan bu eğitimler, girişimcilerin ihtiyaç duyacağı bilgileri ayrıntılı olarak sağlamaktadır. Çevrimiçi eğitimin sonunda KOSGEB, girişimci adaylarını sertifikalandırmakta ve belirli miktarlarda hibe desteği sunmaktadır. Girişimci kelimesi, 'arasında' anlamına gelen Fransızca 'enterre' ile 'almak' anlamına gelen 'prendre' sözcüklerinden türetilmiştir. Bu kelime tarihsel olarak, alıcılar ve satıcılar arasında 'risk alan' kişileri ya da 'bir görevi üstlenenleri' tanımlamak için kullanılmıştır. Mucitler ve girişimciler birbirinden farklıdır. Bir mucit yeni bir şey yaratır; girişimci ise bu buluşu uygulanabilir bir işe dönüştürmek için gereken tüm kaynakları (para, insanlar, iş modeli, strateji ve risk alma yeteneği) birleştirir ve entegre eder. Girişim, girişimcilerin ticari faaliyetlerini gerçekleştirmek için kurdukları ekonomik birimdir. Girişimler; doğa, sermaye ve emeğin girişimci tarafından bir araya getirilmesi ile ortaya çıkmaktadır. Bu noktada girişimci eylemi gerçekleştiren kişi, girişim ise eylemin kendisidir. Girişimcinin faaliyetleri toplumsal refahın artmasında önemli bir etkendir. Girişimciliği sadece kolay ve hızlı bir şekilde para kazanmak olarak algılamak doğru bir yaklaşım değildir. Girişimin başarılı olması girişimcinin niteliklerine bağlı olduğu kadar düşünsel gerekliliklere de ihtiyaç duyar. Drucker'a göre bu gereklilikler; yönetim (kaynakların sevk ve idaresi), inovasyon (pazarda değeri oluşturacak yeniliklerin saptanması) ve sistemli olma (fikirden kuruluşa kadar çabaların bir sistem dahilinde yürütülmesi) olarak sıralanmaktadır. Harvard Business Review (2019) tarafından yayınlanan 'Girişimcinin El Kitabı'nda ise girişimcinin nitelikleri; fikir ve istek, sosyal beceriler, çalışma tarzı, finansal yetenek ve girişimcilik geçmişi olmak üzere beş temel başlık altında değerlendirilmektedir. Girişimcilik doğuştan gelen özelliklerden ziyade, süreç içinde kişilerin bazı nitelikleri kazanması ile ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda 'girişimci doğulmaz, girişimci olunur' düşüncesi hakimdir. Girişimcilerin geliştirmesi gereken önde gelen nitelikler arasında öz yeterlilik, yenilikçi olma, risk alma ve liderlik yer almaktadır. Öz yeterlilik, girişimcinin elde etmek istediği sonuca ulaşmak için bilgi ve yeteneklerine olan güvenidir. Yenilikçi olma, girişimcinin yeni iş fikirleri geliştirmesini sağlayan en temel itici güçtür. Risk alma ise makul ve hesaplanabilir riskleri üstlenebilme becerisidir. Girişim fırsatı; yeni malların, hizmetlerin, hammaddelerin ve örgütlenme yöntemlerinin üretim maliyetlerinden daha yüksek bir oranda sunulup satılabildiği durumlardır. Fırsat, genel manada mikro ve makro çevresel faktörlerin oluşturduğu ortam ile ilgilidir. Girişimlerin çoğu iki yoldan biriyle yola çıkmaktadır: Dışarıdan uyarılmış girişimlerde girişimci bir işletme kurmaya karar verir, fırsatı arar ve yakaladıktan sonra işe başlar. Dahili (içeriden) uyarılmış girişimlerde ise girişimci önce bir problemin veya boşluğun farkına varır, ardından bu problemi çözmek için işletmeyi kurar. Fırsatları belirleme ve geliştirme sürecini etkileyen başlıca faktörler; girişimcinin uyanıklığı, bilgi asimetrisi ve ön bilgi, sosyal ağlar, iyimserlik, öz-yeterlik, yaratıcılık ve fırsatın kendisidir. Bir fırsatın dört temel özelliği vardır: Çekici olması, vakitli olması, uzun ömürlü olması ve alıcısı için değer yaratan bir ürüne/hizmete bağlı olmasıdır. Girişimcinin yeni bir pazara gerçekçi olarak girebileceği süreyi tanımlayan kavrama 'fırsat penceresi' adı verilir. Girişim fırsatlarını belirlemek için üç temel yaklaşım mevcuttur: Eğilimleri gözlemlemek (ekonomik, sosyal, teknolojik ve yasal değişimler), problem çözmek (günlük yaşamdaki zorluklara çözüm üretmek) ve pazardaki boşlukları fark etmek (eksik ürün veya hizmetleri tespit etmek). İş fikri ise bir düşünce, izlenim ya da kavramdır. Fırsat belirlendikten sonra geliştirilen iş fikri, daha sonra oluşturulacak olan iş planının temel kaynağını teşkil eder. İş fikri geliştirmede en yaygın kullanılan yöntemler beyin fırtınası ve zihin haritalamadır. Beyin fırtınası, az sayıda katılımcıdan oluşan bir grubun çok sayıda yaratıcı fikir üretmek için etkileşime girdiği açık bir süreçtir. Bu süreçte hiçbir eleştiriye izin verilmez ve serbest konuşma teşvik edilir. Zihin haritalama ise fikirlerin ve aralarındaki ilişkilerin görsel, doğrusal olmayan gösterimidir. Zihin haritaları, bağlantılı kavramların bir ağını sunarak yaratıcı ilişkiler kurulmasını kolaylaştırır. Yapılabilirlik (fizibilite) analizi, bir iş fikrinin uygulanabilir olup olmadığını belirleme sürecidir. Yeni bir girişim sürecinde belirli varsayımlar ve tahminler dahilinde girişilecek işin gerçekleşme olasılığını ve sonuçlarını değerlendirir. Birçok girişimci, iş fikrini belirledikten sonra doğrudan iş modeli geliştirmeye atlama hatasına düşer. Oysa yapılabilirlik analizi, iş planı için gerekli olan analizlerin temelini oluşturarak zaman kaybını önler. Yapılabilirlik analizi sürecinde hem birincil hem de ikincil veriler kullanılır. Birincil veri, araştırmayı yapan kişi tarafından doğrudan potansiyel müşterilerle konuşarak, anketler ve odak grupları düzenleyerek toplanan verilerdir. İkincil veri ise sanayi raporları, TÜİK verileri, akademik çalışmalar ve kütüphane araştırmaları gibi halihazırda toplanmış olan verileri kapsar. Yapılabilirlik analizi dört ana başlıkta gerçekleştirilir: Mal/hizmet analizi, pazar analizi, işletme analizi ve finansal analiz. Mal/hizmet analizi, ürünün potansiyel müşterilere ne derece hitap ettiğini ve üretimi için gerekli kaynakları belirler. Pazar analizi, pazarın çekiciliğini ve işletmenin kârlı bir şekilde faaliyet gösterebileceği niş alanları değerlendirir. Pazar analizinde hedef pazar; Toplam Mevcut Pazar (TMP), Erişilebilir Mevcut Pazar (EMP) ve İlk Hedef Pazar (İHP) olarak üç düzeyde ele alınır. Ayrıca Porter'ın Beş Güç Modeli kullanılarak satıcıların gücü, alıcıların gücü, yeni rakiplerin tehdidi, ikame ürünlerin tehdidi ve pazardeki rekabet düzeyi analiz edilir. İşletme analizi, girişimcinin ve ekibinin sahip olduğu yeteneklerin, becerilerin ve kaynakların iş fikriyle uyumunu değerlendirir. Finansal analiz ise işin yeterli kârı getirip getirmeyeceğini belirlemek amacıyla başlangıç sermayesi, tahmini kazançlar, nakit akışı ve yatırım getirisi (ROI) gibi unsurları hesaplar. Finansal fizibilite, özellikle dışarıdan yatırım almayı planlayan girişimler için hayati önem taşımaktadır. İş modeli, bir girişimin paydaşları için nasıl değer yarattığının, sunduğunun ve bu değerden nasıl pay elde ettiğinin planı veya reçetesidir. İş fikri yapılabilirlik analizi ile kısmen somutlaştıktan sonra, iş modeli aracılığıyla tüm hareketli parçaların birbirine nasıl uyduğu grafiksel olarak tasvir edilir. Osterwalder ve Pigneur (2010) tarafından geliştirilen 'Kanvas İş Modeli', girişimcilere iş modellerini geliştirmek, test etmek ve dinamik bir çerçevede sunmak için 9 temel bileşenden oluşan bir yapı sunar. Kanvas İş Modelinin dokuz bileşeni şunlardır: Müşteri Kesitleri (değer yaratılan hedef kitle), Değer Önerileri (müşteri sorunlarını çözen ürün/hizmet paketi), Kanallar (iletişim ve dağıtım yolları), Müşteri İlişkileri (müşterilerle kurulan bağın doğası), Kilit Etkinlikler (işin çalışması için yapılması gereken en önemli eylemler), Kilit Kaynaklar (işin yürütülmesi için gereken fiziksel, finansal, fikri ve beşeri varlıklar), Kilit Ortaklar (tedarikçiler, ortaklar ve harici ağlar), Gelir Kaynakları (nasıl para kazanılacağı) ve Maliyet Yapısı (sabit ve değişken giderler). Müşteri Kesitleri ve Değer Önerileri iş modelinin kalbini oluşturur. Girişimci, kimin için değer yarattığını net bir şekilde tanımlamalı ve sunduğu değer önerisinin müşterinin hangi spesifik problemini çözdüğünü belirlemelidir. Kanallar, bu değer önerisinin müşteriye nasıl ulaştırılacağını ve tanıtılacağını belirlerken; Müşteri İlişkileri, müşteriyi kazanma, elde tutma ve büyütme stratejilerini kapsar. İş modelinin sol tarafında yer alan Kilit Etkinlikler, Kilit Kaynaklar ve Kilit Ortaklar, işletmenin operasyonel gücünü ve maliyet yapısını belirler. Sağ tarafında yer alan bileşenler ise pazar odaklı olup gelir kaynaklarını şekillendirir. Gelir kaynakları ile maliyet yapısı arasındaki denge, girişimin finansal sürdürülebilirliğini ve kârlılığını ortaya koymaktadır. Girişimciler, iş planı yazmaya başlamadan önce bu kanvası doldurarak işin mantığını görselleştirirler.