Ünite 1: Toplum, Bilim ve Yöntem — Araştır & Paylaş

Toplum ve ulus kavramları, günlük kullanımda neredeyse aynı anlama sahipçiş gibi anlaşılsa da toplumun ulus kavramıyla aynı anlama gelmediğine dikkat etmek gerekir. Ulus, resmî olarak tanınmayı içeren ve varsayılan bir birliktir; siyasal bir kategoridir. Toplum ise karşılıklı olarak birbirine bağlı olan toplumsal ilişkiler tarafından kurulan bir pratiktir. Siyasal bir birlik olarak bir ulus kendi kendinin varlığını sürdüremez, uluslar varlıklarını çoğunlukla devletleri aracılığıyla sürdürürler. Toplumlar ise siyasal birimler değildirler, siyasal otoriteler tarafından değil, toplumun kendisi tarafından yönetilirler ve toplumu meydana getiren kalıplaşmış ilişkiler yapısını, yani kendi varlıklarını kendileri sürdürebilirler (Brown, 1986:6-7). Bir örnek vermek gerekirse az sayıda da olsa günümüzde hâlâ var olan avcı-toplayıcı kabileler ulus olmadıkları hâlde birer toplumdur. Her ulus bir toplumdur, ama her toplum ulus değildir. Şu halde toplumu belirli bir toprak parçasında yaşayan, belirli bir kültürü ve ortak toplumsal kurumları paylaşan insan topluluğunun aralarındaki karşılıklı ilişkiler bütünü olarak tanımlamak mümkündür.

Sosyal bilimlerin çeşitli disiplinleri arasındaki farklılığı bir örnekle incelemek için, her disiplinin aileyle ilgili bir çalışma yaparken neye odaklanacağına bakalım: Psikologlar insanların kişilik gelişimlerinin aile içinde nasıl gerçekleştiğini, antropologlar, farklı kültürlerde ortaya çıkan farklı aile yapılarını inceleyebilirler. Siyaset bilimciler belirli bir siyasi kararın aileleri ya da oy verme davranışlarını nasıl etkilediği ile, ekonomistler ailelerin tüketim kalıplarını ortaya koymak veya ailelerin tüketimini etkileyecek işsizlikle ilgilenebilirler. Sosyoloji ise ailelerin içinde bulundukları toplum tarafından nasıl şekillendirildikleri ve aile yapısında meydana gelen değişimlerin toplum yapısını nasıl etkilediği ile ilgileneceklerdir (Anderson, 2006:4).

Nicel yöntemin güçlü yönü, genellenebilir sonuçlara ulaşarak toplumda bir bütün olarak var olan yapı ve desenleri keşfetmeyi sağlamasıdır. Zayıf yönleri insan davranışını sosyal bağlamından kopararak insanın davranışlarını ve yaşamını sayılara ve soyut formüllere indirgemesi, davranışların arkasındaki nedenlerin anlaşılmasına olanak vermemesi ve hipotezlerde yer almayan değişkenlerin etkisini gözden kaçırmasıdır. Nitel yöntemin güçlü yönü, insan davranışını ve toplumsal değişim sürecini kendi bağlamı içinde ve bütüncül olarak anlamamızı sağlayacak zengin ve ayrıntılı veriler sağlamasıdır. Zayıf yönleri ise fazla öznel olması ve sosyal olguları etkileyen ama bireylerin bilgileri dışında işleyen süreçleri göz ardı etmesidir.