Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
XIV. yüzyılda Anadolu'da kurulan beyliklerin Türkçenin bir edebiyat ve devlet dili olarak yükselişindeki rolünü, Karamanoğlu Mehmed Bey'in fermanı ve beylik saraylarındaki hamilik faaliyetleri çerçevesinde tartışınız.
Yanıt / ipucu
Anadolu beyleri Arapça ve Farsça bilmedikleri için şairleri Türkçe eser yazmaya ve çeviri yapmaya teşvik etmişlerdir. Karamanoğlu Mehmed Bey'in fermanı Farsçanın hegemonyasını kırmış; Germiyan, Menteşe ve Aydın beyliklerinde tıp, avcılık ve edebiyat alanında ilk Türkçe eserler ve tercümeler bu sayede üretilmiştir.
Alıştırma 2myders hazırladı
Kadı Burhaneddin'in hayat hikayesini ve fırtınalı siyasi kariyerini göz önünde bulundurarak, onun bu mizacının şiirlerindeki üsluba, dil tercihlerine ve aruz veznini kullanım şekline nasıl yansıdığını örneklerle açıklayınız.
Yanıt / ipucu
Kadı Burhaneddin'in mücadeleci ve cesur karakteri, şiirlerinde samimi, sitemli ve haşin bir üslup doğurmuştur. Farsça tamlamalar yerine devrinin canlı Türkçesini tercih etmesi aruz kusurlarına yol açmış, ancak cinas ve kelime tekrarlarıyla Türkçenin ifade sınırlarını zorlamıştır.
Alıştırma 3myders hazırladı
Nesîmî'nin edebî hayatındaki iki temel dönemi (Fazlullah-ı Hurûfî öncesi ve sonrası) kullanılan mahlaslar, işlenen temalar ve şiirsel coşku açısından karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
İlk döneminde Hüseynî mahlasıyla Mevlana etkisinde, daha öğretici ve arayış içinde olan şair; Fazlullah ile tanıştıktan sonra Nesîmî mahlasını almış, Hurûfî inancıyla coşkun bir lirizme ulaşarak insanı ilahi tecellinin merkezi yapan lirik şiirler yazmıştır.
Alıştırma 4myders hazırladı
XIV. yüzyılda Oğuz Türkçesinin Doğu (Azeri) ve Batı (Anadolu) olmak üzere iki kola ayrılma sürecini dönemin tarihi şartları ve bu ayrışmanın belirginlik derecesi açısından araştırınız.
Yanıt / ipucu
Moğol istilası sonrası Horasan'dan göç eden Türkmenler Azeri sahasında Türkçeyi yazı dili yapmış ve Oğuzca iki kola ayrılmaya başlamıştır. Ancak bu yüzyılda iki lehçe arasındaki farklar henüz çok belirgin olmayıp, kesin ayrışma ancak XVI. yüzyılın sonlarında tamamlanmıştır.
Alıştırma 5myders hazırladı
Beylikler döneminde tıp, avcılık, siyasetname ve dil bilgisi gibi pratik alanlarda Türkçe yazılan veya Türkçeye çevrilen eserlerden en az üç tanesini yazarlarıyla birlikte listeleyerek bu eserlerin Türk kültür tarihindeki önemini belirtiniz.
Yanıt / ipucu
Kul Mes'ûd'un 'Kelîle ve Dimne' çevirisi, İshak b. Murad'ın Türkçe sözlük ve gramer niteliğindeki 'ed-Dürretü'l-mudiyye'si ve Menteşeoğullarında yazılan tıp kitabı 'İlyâsiyye' örnek gösterilebilir. Bu eserler, Türkçenin bilim, tıp ve sözlükçülük alanlarında da yetkin bir dil haline gelmesini sağlamıştır.
