Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.
Alıştırma 1myders hazırladı
Osmanlı Türkçesinde yazarların eserlerinde Arapça ve Farsça unsurları kullanma derecesini belirleyen etkenleri yazarın eğitim seviyesi, hedef kitlesi ve işlenen konu bağlamında karşılaştırınız.
Yanıt / ipucu
Yazarın iyi bir din ve edebiyat tahsili görmüş olması ve yüksek bürokrat/aydın kesime hitap etmesi yabancı unsurların yoğunlaşmasına yol açarken; geniş halk kitlelerini düşünen yazarlar daha sade bir dil tercih etmiştir.
Alıştırma 2myders hazırladı
XVI. yüzyıl nesir türünde görülen süslü nesir, orta nesir ve halk nesri üsluplarını kullanılan dilin sadeliği ve hitap ettikleri kitle açısından örnek eserler vererek inceleyiniz.
Yanıt / ipucu
Süslü nesir resmi yazışmalarda ve tezkirelerde ağır bir dille kullanılırken, orta nesir (örneğin Fuzûlî'nin Hadikatü's-Suedâ'sı) daha anlaşılır bir dille kaleme alınmış, halk nesri ise günlük konuşma unsurlarıyla masal ve destanlarda yer bulmuştur.
Alıştırma 3myders hazırladı
XVII. yüzyıl Türk edebiyatında etkili olan Sebk-i Hindî akımı ile hikemi şiir anlayışını (Nâbî ekolü) üslup ve içerik özellikleri yönünden tartışınız.
Yanıt / ipucu
Sebk-i Hindî soyut imjlar, terkipler ve zor anlaşılır hayaller kurarken; hikemi şiir vecize niteliğinde derin anlamlı, daha sade ve anlaşılır mısraları savunmuştur.
Alıştırma 4myders hazırladı
XVIII. yüzyılda Nedim'in öncülüğünde gelişen mahallileşme akımının şiire ve günlük yaşama yansımalarını Lale Devri'nin kültürel atmosferi çerçevesinde örneklendiriniz.
Yanıt / ipucu
Mahallileşme akımı, yerel söyleyişleri, deyimleri ve atasözlerini şiire taşımış; Nedim şarkı ve gazellerinde Lale Devri'nin hareketli eğlence hayatını ve gençlik kültürünü başarılı şekilde yansıtmıştır.
Alıştırma 5myders hazırladı
XIX. yüzyılda imparatorluktaki modernleşme hareketlerinin dil ve eğitim alanındaki somut yansımalarını kaleme alınan öncü sözlük ve gramer eserleri üzerinden araştırarak özetleyiniz.
Yanıt / ipucu
Yenileşme süreciyle birlikte modern eğitim kurumlarında Türkçenin zorunlu ders olması, Ahmet Cevdet Paşa'nın Kavaid-i Osmaniye'si ve Şemsettin Sami'nin Kamus-ı Türki'si gibi öncü dil eserlerinin yazılmasını sağlamıştır.
