Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » 16-19. Yüzyıllar Türk Dili

Ünite 2: Batı Türkçesi — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Batı Türkçesi — Oğuz Türkçesi lehçe ve şivelerini kapsayan, XIII-XV. yüzyıllarda Selçuklu ve Osmanlı coğrafyasında konuşulan, XVI. yüzyıldan sonra İstanbul konuşma Türkçesini standart temel alan yazılı edebiyat Türkçesidir.

Süslü Nesir — Arapça ve Farsça kelimeler içeren ağır terkiplerle, secilerle ve uzun cümle yapılarıyla örülmüş, aydın zünyeye hitap eden düzyazı üslubudur; örneğin Latîfî Tezkiresi önsözü bu üslupla yazılmıştır.

Orta Nesir — Osmanlı aydınlarının geniş okuyucu kitlelerini düşünerek kaleme aldığı, konuşma dili özelliklerine yakın, sade, anlaşılır ve külfetsiz nesir üslubudur; Fuzûlî'nin Hadikatü's-Sueda'sı buna örnektir.

Halk Nesri — Halkın günlük konuşma Türkçesi unsurlarıyla; mensur destanlar, halk hikayeleri, masallar, falnameler ve ilmihallerin yazıldığı, halk inançları ve deyimlerin bolca kullanıldığı sade nesir üslubudur.

Sebk-i Hindî — İran ve Hindistan bölgesi şairleri arasında yayılarak Osmanlı şairlerini etkileyen; Arapça ve Farsça terkiplerle mecaz ve benzetmeler kurarak oldukça soyut ve anlaşılması zor imjlar yaratmayı amaçlayan bir şiir akımıdır.

Hikemi Şiir — Daha çok Nâbî'nin şiirlerinde görülen, vecize olabilecek mana yönü derin mısra ve beyitlerden oluşan, üslup bakımından daha sade ve düşünce ağırlıklı şiir anlayışıdır.

Mahallileşme — Yerel dil, şive, kültür unsurları ile halk yaşayışının genel bir eğilim olarak manzum eserlerde etkili bir biçimde yer alması olaydır; XVIII. yüzyılda Nedim ile zirveye ulaşmıştır.

Şarkı — Halk şiirindeki koşma nazım şekliyle büyük benzerlikler gösteren, Nedim'le ün kazanan; eğlence, gezip tozma, müzik ve günlük hayat ilişkilerini işleyen divan edebiyatı nazım şeklidir.

Hamicilik — Padişahların, şehzadelerin, vezirlerin ve üst düzey devlet memurlarının şair, yazar ve sanatçıları koruması, desteklemesi, eser sipariş etmesi ve ödüllendirmesi geleneğidir.

Tezkere — Divan edebiyatında şairlerin hayatlarını, edebi kişiliklerini ve eserlerinden örnekleri içeren biyografik eser türüdür; Âşık Çelebi'nin Meşairü'ş-Şuara'sı buna örnektir.

Şehrengiz — Belirli şehirlerin güzellikleriyle o şehirlerde yaşayan güzel insanların övüldüğü mesnevi türüdür; örneğin Nedim'in İstanbul üzerine yazdığı eserler bu tarzdandır.

Sakname — Genel olarak alegorik tarzda, tasavvufi öze sahip içki meclislerini anlatan divan edebiyatı mesnevi türüdür.

Türk-i Basit — Tatavlalı Mahremî ile Edirneli Nazmî'nin gazellerinde denediği, halkın konuşma dilinin yalınlığı ve akıcılığını yansıtan kelime hazinesi ve üslup denemesidir.

Telmih — Söz arasında herkesçe bilinen tarihi, dini veya mitolojik bir olaya, kişiye veya mesale yollu atıfta bulunma sanatıdır.

Çevriyazılı Eserler — Arap alfabesinin yetersizliği ve imla kalıplaşması yüzünden seslerin tam olarak okunamadığı durumlarda yabancılar tarafından Latin, Grek ve Ermeni alfabeleriyle yazılmış gramer ve sözlüklerdir (Örn. Molino, Meninski).

Encümen-i Şuara — XIX. yüzyılda (1860'lı yıllarda) Hersekli Arif Hikmet, Leskofçalı Galip ve Osman Şems gibi şairlerin divan şiirinin yeniden güç kazanması için başlattığı şiir hareketidir.

Tanzimat Edebiyatı — 1839 Tanzimat Fermanı sonrasında Batı edebiyatından etkilenerek hürriyet, vatan, adalet gibi yeni kavramların işlendiği, romancılık ve gazeteciliğin geliştiği yenileşme dönemidir.

Tekke Edebiyatı — Tasavvufi düşünceleri yaymak amacıyla ilahi ve nefes türlerinde, Yunus Emre ve Pir Sultan Abdal gibi isimlerin öncülüğünde gelişen halk edebiyatı koludur.

Sefaretname — Osmanlı devletleri tarafından Avrupa'ya elçi olarak gönderilen diplomatların (örn. 28 Mehmet Çelebi) yabancı ülkelerdeki gözlem, izlenim ve incelemelerini aktardıkları eser türüdür.

Müfredat — Modernleşme döneminde açılan yeni okullarda okutulacak derslerin içeriğini ve programını belirleyen, Türkçenin zorunlu ders olmasını sağlayan eğitim planlamasıdır.