Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » 16-19. Yüzyıllar Türk Dili

Ünite 3: İmla, Fonoloji ve Morfonoloji — Boşluk Doldurma

Özetten alınan cümlelerde eksik kavramı yaz. 8 soru var.

1 / 80 doğru

Klasik Osmanlı Türkçesi döneminde (büyük ünlü uyumu) esas olarak varlığını sürdürmüştür.

Klasik Osmanlı Türkçesi döneminde dil uyumu (büyük ünlü uyumu) esas olarak varlığını sürdürmüştür.

Klasik Osmanlı Türkçesinde önceleri kelime tabanlarında dudak uyumu yoktu (altun, bıldurcın, çalu, delü, eyü, gümüş, incü, kendü, ordı, öbür, pusı, sürü, uyukı, yavru).

İç seste de hem Türkçe hem yabancı kelimelerde ünlü türemesi görülür (akıl < akl, davul < tabl).

Ses değişmeleri; daralma, düzleşme, genişleme, yuvarlaklaşma, incelme, kalınlaşma ve kısalma gibi ünlü değişimleri ile tonlulaşma ve tonsuzlaşma gibi ünsüz değişimlerini kapsar.

Özellikle dudak ünsüzlerinin çevresindeki düz ünluları yuvarlaklaştırması (hoca < hvâce, bunar < bınar), /f/ sesinin düzleşmeye sebep olması ve dar ünlülerde görülen genişlemeler bu dönemin fonetik karakteristiklerindendir.

Ünsüz değişimlerinde ise tonlu ünsüzlerin tonsuzlaşması veya tam tersi tonlulaşması (gavur < kâfir, badşah < pâdşâh, put < büt) sıkça gözlenir.

Ekler işlek, işlek olmayan, kalıplaşmış ve ölü ekler olarak gruplandırılır.

Ayrıca tarihsel süreçte gramerleşme (dilbilgiselleşme) yoluyla yeni ekler ortaya çıkabilir; örneğin şimdiki zaman eki olan -yor, Eski Türkçede yokken yoru- fiilinin geniş zamanının fonetik değişime uğramasıyla (-e yoru-r > -eyor > -iyor) teşekkül etmiştir.