Bu Ünitede Neler Öğrendik?myders hazırladı
Bu bölümde Klasik Osmanlı Türkçesi döneminde dil uyumu, dudak uyumu, ünsüz benzeşmeleri, ses olayları ve morfonolojik yapı incelenmektedir. Dönem metinlerinde büyük ünlü uyumu genel olarak korunsa da, özellikle alınma kelimelerde imla geleneği ile konuşma dili arasındaki farklar dikkat çekmektedir. Alınma kelimelerin hem aslî hem de dil uyumuna girmiş şekillerinin bir arada kullanılması, halk ve aydın kesim arasındaki dil kullanım farklılıklarını yansıtmaktadır. Dudak uyumu ise XVII. yüzyıldan itibaren gelişmeye başlamış ve XVIII. yüzyılda büyük oranda tamamlanmıştır.
İmla kurallarının konuşma dilindeki tüm sesleri yansıtmaması nedeniyle, ünsüz benzeşmeleri ve uyumlarını tespit etmek Arap harfli metinlerde oldukça zordur. Bu durum, özellikle tonlu ve tonsuz ünsüzlerin yazımındaki geleneksel tercihlerden kaynaklanmaktadır. Bunun yanı sıra dönem boyunca ünlü ve ünsüz düşmesi, tekleşme, türeme ve çeşitli ses değişmeleri hem öz Türkçe hem de yabancı kökenli kelimelerde sıkça görülmektedir.
Son olarak morfolojik yapı ve morfonoloji başlıkları altında, eklerin kelime tabanlarına göre gösterdiği değişimler ele alınmaktadır. Çevriyazılı metinler, imlanın gizlediği bu ses değişimlerini ve eklerin morfonolojik uyumlarını anlamada temel kaynak niteliğindedir. Dönemin işlek yapım ekleri, özellikle +lIk gibi eklerin geniş işlevselliği ve gramerleşme süreçleri, Türkçenin tarihsel gelişimindeki sürekliliği ve değişimi ortaya koymaktadır.