Ünite 5: Klasik Dönem Divan Şairleri-2 — Alıştırmalar

Ders kitabının açık uçlu alıştırmaları. Bunlar çoktan seçmeli sınav sorusu değil — düşünmeni, araştırmanı, kendi cümlelerinle anlatmanı isteyen etkinlikler. Kitabın verdiği örnek yanıtlar kapalı duruyor; önce kendin dene.

1. Sıra Sizde 1
   Osmanlıca-Türkçe sözlüklerden yararlanarak bu gazelin diliçi çevirisini yapınız.
   Kitabın yanıtı

   İpekli sultan kaftanı olarak aşk erbabının hırkası yeter. Cennetü’l-Me’vâ olarak gece gündüz meyhane köşesi yeter. Ey gönül! Lale gibi yakayı yırtıp dünya libasından kurtulmak, sahranın eteğine tutunmak yeter. Beyim! Bir öpücükle âşığın gönlünü hoş tut. Arife ise cihan bağından güzel bir gül yeter. Ey zahid! İnandığın Allah hakkı için bil ki; aklını, dinini ve imanını yağmalamaya bir hoş görünüşlü güzel yeter. Ey meyhaneci! Lamiî gülistan seyrini ne yapsın? Senin mec- lisindeki şarap, sevgili (gül) olarak; ney de âşık (deli bülbül) olarak yeter.
2. Sıra Sizde 2
   Âlî’nin divanları hakkında bilgi veriniz.
   Kitabın yanıtı

   Âlî birden çok divan tertip eden ve divanlarına özel adlar veren şairlerdendir. Gençliğinde yazdığı şiirleri birinci divanında toplamış, daha sonra yazdığı şiirlerini hayatının dönemlerine göre tasnif ederek Varidatü’l-Enîka ve Layihatü’l-Hakîka adlı iki ayrı divanda bir araya getirmiştir. Ömrünün son yıllarında yazdığı şiirlerini de dördüncü divanına almıştır. Ayrıca gazellerinden seçtiği yüz matla beytini bir araya getirerek Gül-i Sad-berg’i; Varidatü’l-Enîka ve Layihatü’l-Hakîka adlı divanlarından seçmeler yaparak başına bir mukaddime eklemek suretiyle Sadef-i Sad-güher’i tertip etmiştir.
3. Sıra Sizde 3
   Bağdatlı Ruhî, hangi özellikleriyle şairleri etkilemiştir?
   Kitabın yanıtı

   Bağdatlı Ruhî, Osmanlı yönetim merkezine uzak bir muhitte yaşamış olmasına rağmen ömrünü seyahatle geçirmiş, değişik çevrelere girip çıkmıştır. Rumelili şairler gibi tasavvuf coşkusunu, gündelik hayatın başkaları tarafından yeterince fark edilmeyen ayrıntılarını sade bir anlatımla şiirleştirdiği için çeşitli tarikat mensuplarınca benimsenmiştir. Mevlevi, Bektaşi ve Hurufi çevrelerinde şiirleri okunmuştur. Ayrıca gazel formunun elverdiği ölçüde döneminin aksaklıklarını dile getirmiş, gözlemci ve eleştirel bakışının tam olarak örtüştüğü terkib-bendiyle pek çok şairi etkilemiştir. Ruhî’nin terkib-bendine Cevrî, Samî, Fehim, Vehbî, Kabulî, Leyla Hanım ve Şeyh Galip başta olmak üzere pek çok şair nazire söylemiştir. Fakat en çok Ziya Paşa’nın naziresi beğenilmiştir.