Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » 16. Yüzyıl Türk Edebiyatı

Ünite 5: Klasik Dönem Divan Şairleri-2 — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 20 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Camî-i Rûm — Bursalı Lamiî Çelebi'ye, Fars edebiyatının büyük ustadı Abdurrahman Camî'nin Şevahidü’n-Nübüvve, Nefehâtü’l-Üns ve Salaman u Absal gibi eserlerini Türkçeye çevirmesi ve onun tarzını benimsemesi sebebiyle verilen unvandır.

Şehrengiz — Bir şehrin güzellerini, meslek erbabını ve coğrafi güzelliklerini mesnevi nazım biçimiyle tasvir eden manzum eser türüdür. Lamiî Çelebi'nin Şehrengiz-i Bursa'sı bu türün en bilinen örneklerindendir.

Hamse — Bir şairin telif ettiği beş mesneviden oluşan eserler bütünüdür. XVI. yüzyılda Lamiî, Taşlıcalı Yahya, Gelibolulu Âlî ve Ahmed-i Rıdvan gibi şairler hamse sahibi olmalarıyla tanınmıştır.

Bahr-ı Tavîl — Aruzun belirli cüzlerinin (fe‘ilâtün, mefâ‘îlün, müstef‘ilün) istenildiği kadar tekrarıyla yazılan, düz yazıya benzeyen uzun kalıplı şiirdir. Gelibolulu Âlî Divanı'nda bu tür nadir örnekler yer alır.

Gûy u Çevgân — Açık bir alanda at üzerinde, elde bulunan ucu eğri bir sopa (çevgân) ile topa (gûy) vurularak oynanan geleneksel bir Türk-İslam spor oyunudur; Lamiî Çelebi bu adlı mesnevi de yazmıştır.

Harabat — Divan edebiyatında hem meyhane hem de yıkık, harap yer anlamına gelen kelimedir. Eskiden şarap içmek yasak olduğu için rindler harap yerleri tercih etmiştir; Bağdatlı Ruhî'nin terkib-bendinde sıklıkla geçer.

Şast — Okçulukta sol el başparmağına takılan, kirişin titremesini önleyerek okun hedefi tam 12'den vurmasını sağlayan deriden mamul yüzük veya aparat olup Bağdatlı Ruhî'nin terkib-bendinde başarı sembolü olarak geçer.

Berzah — İslam inancına göre dünya ile ahiret arasında, ruhların kıyamet gününü bekledikleri, cehennem korkusu ve cennet ümidiyle yaşadıkları ara âlemdir; Bağdatlı Ruhî'nin gazellerinde işlenmiştir.

Matla — Divan şiirinde gazel ve kasidelerin ilk beytine verilen ad olup, kendi içinde kafiyelidir. Gelibolulu Âlî, gazellerinden seçtiği yüz matla beytini Gül-i Sad-berg adlı eserinde toplamıştır.

Terkib-bent — Vasıta beyitleriyle birbirine bağlanan bentlerden oluşan, genellikle sosyal eleştiri, felsefi düşünceler ve hicivlerin işlendiği nazım biçimidir; Bağdatlı Ruhî bu türün edebiyatımızdaki en büyük ustasıdır.

Şem ü Pervane — Mum ile pervane (kelebek) arasındaki mecazi ve tasavvufi aşkı konu edinen, alegorik özelliklere sahip çift kahramanlı mesnevi türüdür; Lamiî Çelebi bu konuda Türkçe ilk örneği yazmıştır.