Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Çağdaş Türk Yazı Dilleri 2

Ünite 7: Kırgız Türkçesi — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 50 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Akın — Kırgız halk edebiyatında müzikle iç içe girmiş bir şiir geleneğini sürdüren ve doğaçlama şiirler söyleyen halk şairlerine verilen adıdır. Örnek olarak Kırgız kültüründe ozanlık ve âşıklık geleneğinin en önemli taşıyıcılarıdır.

Manas Destanı — 500.000 beyitten fazla uzunluğuyla Kırgız sözlü edebiyatının şaheseri ve dünya edebiyatının en uzun destanıdır. Bugüne kadar sözlü gelenekle manasçılar tarafından aktarılmıştır.

Koşok — Kırgız halk şiiri geleneğinde özellikle defin (cenaze) törenlerinde okunan ağıt ve yas türündeki şiirler için kullanılan terimdir.

Koştoşu — Kırgız halk şiirinde hasret, ayrılık ve şikâyet konularını işleyen şiir türüdür. Duygusal temaların ağırlıkta olduğu edebi bir formdur.

Moktoo — Kırgız halk edebiyatında övme, methetme amacıyla söylenen şiirler ve övgü türündeki edebi ürünler için kullanılan terimdir.

Korgoo — Kırgız halk edebiyatında eleştiri, taşlama ve yergi amacı güden şiir türünü ifade eder. Toplumsal aksaklıkları yermek için söylenir.

Zılzala — Moldo Kılıç Şamırkanuulu tarafından kaleme alınan ve 1911 yılında yayımlanan Kırgız Türkçesi ile yazılmış ilk yazılı şiir kitabıdır.

Ünlü Yuvarlaklaşması — Kırgız Türkçesinin en tipik özelliklerinden biridir; ilk hecedeki o, ö, u, ü yuvarlak ünlülerinin sonraki hecelerdeki düz ünlüleri yuvarlaklaştırması olayıdır. Örnek: bolso (olsa).

Isık Gölü — Kırgızistan sınırları içerisinde yer alan, dünyanın en büyük krater göllerinden biri olan ve dağlık coğrafyada oluşan önemli bir su kütlesidir.

Rayon — Kırgızistan'ın idari yapılanmasında bölgelere bağlı olarak oluşturulan alt idari birimlerden, ilçelerden her biridir.

Kıpçak Grubu — Kırgız Türkçesinin dâhili olarak sınıflandırıldığı, Kazak Türkçesine en çok benzeyen Türk lehçeleri koludur.

İkinci Tip Görülen Geçmiş Zaman (-gan/-gen) — Kırgız Türkçesinde daha uzak bir geçmişi ifade eden ve -mıştı anlamı da katabilen -gan/-gen ekleriyle yapılan görülen geçmiş zaman türüdür. Örnek: körgönmün (gördüm).

Üçüncü Tip Gereklilik Kipi — Fiil isminin yönelme hâl ekiyle birlikte 'tiyish' (gerek, lazım) kelimesinin getirilmesiyle oluşturulan gereklilik kipi biçimidir. Örnek: aluuga tiyishmin (almam gerekir).

Vasıta Hâli — Kırgız Türkçesinde kelimelere ekleşmeden ayrı yazılan 'menen' (ile) kelimesi vasıtasıyla yapılan hâl çekimidir. Örnek: kol menen (elle).

Eşitlik Hâli — +ça, +ço ve +day, +tay, +toy ekleriyle yapılan, benzerlik veya ölçü bildiren isim hâlidir. Örnek: güldöy (gül gibi).

Aitlik Eki — +kı, +ku, +gı, +gü ekleriyle yapılan ve nesnelerin yersel veya zamansal aidiyetini bildiren ettirgen ek yapısıdır. Örnek: üydögü (evdeki).

Rivayet Birleşik Çekimi — Kırgız Türkçesinde temel olarak 'eken' (imiş) kelimesinin fiil çekimlerine getirilmesiyle kurulan birleşik zamanlı fiil kategorisidir.

Hikâye Birleşik Çekimi — Fiil çekimlerinin sonuna 'ele' (idi) kelimesinin eklenmesiyle yapılan birleşik zamanlı fiil yapısıdır. Örnek: açtım ele.

Yedinci Bölge (Oş) — Kırgızistan'ın idari olarak ayrıldığı yedi bölgeden (Çüy, Isık-Köl, Narın, Calalabad, Batken, Talas ve Oş) biri olan önemli coğrafi ve idari merkezdir.

Cengiz Aytmatov — Eserleri yetmiş ülke diline çevrilen, 'Cemile', 'Selvi Boylum', 'Toprak Ana' gibi eserleriyle tanınan dünyanın en büyük romancılarından biri kabul edilen Kırgız yazardır.

Keltibek — Kırgız sözlü edebiyatında Manas Destanı'nı nesilden nesile sözlü olarak aktaran önemli manasçılardan biridir.

Toktogul Satılganov — Sovyet Kırgız Edebiyatı’nın yeni rejimi öven şiirleriyle tanınan ilk şair ve sanatçılarından biridir.

Kasım Tınıstanov — Sovyet döneminde milliyetçi fikirleriyle öne çıkan, Kazak ve Kırgız toplumlarında sınıf çatışması olmadığını savunan anti-sosyalist temalar işleyen önemli bir şahsiyettir.

Erkin Too — Kırgız yazılı edebiyatının gelişiminde büyük payı olan, 1924 yılında çıkmaya başlayıp edebî eserlere geniş yer veren gazetedir.