Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Halk Edebiyatına Giriş 2

Ünite 6: Âşık Tarzı Edebiyat Geleneği — Doğru/Yanlış

Gösterilen tanım o kavrama ait mi? 17 soru var.

1 / 170 doğru

Âşık Tarzı Edebiyat Geleneği

Ozan-baksı, tekke-tasavvuf, ordu şairleri ve Divan ••• geleneklerine mensup sanatçıların XVI. yüzyıldan itibaren kahvehaneler ve halk ortamında harmanlanarak oluşturduğu, saz eşliğinde irticalen icra edilen sözlü ve yazılı halk ••• koludur.

Âşık Tarzı Edebiyat Geleneği — Ozan-baksı, tekke-tasavvuf, ordu şairleri ve Divan edebiyatı geleneklerine mensup sanatçıların XVI. yüzyıldan itibaren kahvehaneler ve halk ortamında harmanlanarak oluşturduğu, saz eşliğinde irticalen icra edilen sözlü ve yazılı halk edebiyatı koludur.

Koçaklama — Savaş, kahramanlık, yiğitlik konularını işleyen ve övmeye yönelik anlatım tutumuyla (yiğitleme edasıyla) söylenen koşma ve destan türüdür.

Askı Asma - Askı İndirme — Bir sepet veya mendil içine gizlenen cismin özelliklerini yansıtan manzum bir şiirin yazılarak yüksek bir yere asılması ve cismin tahmin edilerek askının indirilip ödülün alınması geleneğidir.

Bağlama (Mat Etme) — Âşık atışmalarında soru-cevap aşamasında rakibin en zor sorulara cevap veremeyerek yarışmayı kaybetmesi ve yenilen âşığın sembolik olarak bağlamasını yenen ustaya vermesidir.

Koşma — Âşık edebiyatının en yaygın nazım şeklidir; genellikle 8li veya 11li hece ölçüsüyle yazılır, nazım birimi dörtlüktür ve dörtlük sayısı 2 ile 5 arasında değişir.

Badeli (Hak Âşığı) — Rüyasında pirler elinden bade içerek ilahi aşka ulaştığına ve irticalen bağlama çalıp şiir söyleme yeteneği kazandığına inanılan âşık tipidir.

Taşlama — Toplumun veya kişilerin aksayan yönlerini, eleştirel ve yermeye yönelik bir edayla (sicilleme tarzında) eleştiren şiir türüdür.

Bade İçme — Âşıkların rüyalarında Hızır, pir veya ilahi aracıların elinden 'kudret gülü' denilen kollarla uzatılan aşk badesini içerek ilahi ilhama ve şiir söyleme yeteneğine kavuştuğuna inanılan geçiş ritüelidir.

Anlatım Tutumu (Eda) — İcracının dinleyicide uyandırmak istediği duygu ve düşünceleri gerçekleştirmek amacıyla konuya karşı takındığı övme, yerme, öğüt verme, güldürme gibi geleneksel işleyiş ve tavırların bütünüdür.

Parsa Toplamak — Usta âşıkların seyirci kitlesini tahlil ederek onları memnun eden icralar sonrasında, dinleyicilerin memnuniyetleri oranında para attığı tepsinin seyirci arasında dolaştırılması uygulamasıdır.

Âşık Kolu — Usta-çırak ilişkisine bağlı olarak geçmiş yüzyıllarda oluşan ve bir ustanın tarzını sürdüren ekollerin (örneğin Sümmanî kolu, Erzurumlu Emrah kolu) adıdır; Azerbaycan'da 'mektep' denir.

Mahlas Tapşırma — Âşıkların çıraklık dönemini başarıyla tamamlayıp ustalaştıktan sonra, ustaları tarafından şiirlerinde kullanmak üzere takma ad (mahlas) verilmesi ve gelenek temsilcileri ile halk tarafından usta kabul edilmesidir.

Muamma — Divan edebiyatından âşık tarzına geçen, bir ismi, nesneyi veya kavramı iç ve dış olmak üzere iki anlamla gizleyen, kahvehane duvarına asılarak âşıkların sezgi gücünü ölçen manzum bilmecedir.

Teknis — Hüner gösterme ve öğünme amacıyla cinaslı sözler (yazılışları bir, anlamları ayrı kelimeler) kullanılarak oluşturulan maharet gerektiren şiir biçimidir.

Destan — Âşık edebiyatının en uzun nazım biçimidir; en az 5-7 dörtlükten oluşan ve konunun işleyişine göre yüz dörtlükten fazla olabilen, toplumsal olayları da konu edinen şiir formudur.

Ayak Açma (Ayak Verme) — Âşık karşılaşmalarında (atışma) bir âşığın ilk dörtlükte kafiyeli bir söz söylemesi veya dinleyicilerin belirli redif ve kafiyeleri şart koşarak şiir yazılmasını istemesidir. Karşılaşan rakibin aynı ayakla cevap vermesi zorunludur.

Güzelleme — Doğa güzellikleri veya sevgiliye duyulan aşkı, övgü edasıyla işleyen kalıplaşmış âşık şiiri türüdür.