Ana Sayfa » Anadolu Üniversitesi AÖF » Türk Dili ve Edebiyatı Lisans Programı » Halk Edebiyatına Giriş 2

Ünite 6: Âşık Tarzı Edebiyat Geleneği — Kavram Eşleştirme

Tur 1 / 40 / 5 eşleşti

Önce bir kavram seç, sonra karşılığı olan tanıma dokun.

Kavramlar

Tanımlar

Yukarıdan bir kavram seç.

Âşık Tarzı Edebiyat Geleneği — Ozan-baksı, tekke-tasavvuf, ordu şairleri ve Divan edebiyatı geleneklerine mensup sanatçıların XVI. yüzyıldan itibaren kahvehaneler ve halk ortamında harmanlanarak oluşturduğu, saz eşliğinde irticalen icra edilen sözlü ve yazılı halk edebiyatı koludur.

Mahlas Tapşırma — Âşıkların çıraklık dönemini başarıyla tamamlayıp ustalaştıktan sonra, ustaları tarafından şiirlerinde kullanmak üzere takma ad (mahlas) verilmesi ve gelenek temsilcileri ile halk tarafından usta kabul edilmesidir.

Ayak Açma (Ayak Verme) — Âşık karşılaşmalarında (atışma) bir âşığın ilk dörtlükte kafiyeli bir söz söylemesi veya dinleyicilerin belirli redif ve kafiyeleri şart koşarak şiir yazılmasını istemesidir. Karşılaşan rakibin aynı ayakla cevap vermesi zorunludur.

Bade İçme — Âşıkların rüyalarında Hızır, pir veya ilahi aracıların elinden 'kudret gülü' denilen kollarla uzatılan aşk badesini içerek ilahi ilhama ve şiir söyleme yeteneğine kavuştuğuna inanılan geçiş ritüelidir.

Badeli (Hak Âşığı) — Rüyasında pirler elinden bade içerek ilahi aşka ulaştığına ve irticalen bağlama çalıp şiir söyleme yeteneği kazandığına inanılan âşık tipidir.

Bağlama (Mat Etme) — Âşık atışmalarında soru-cevap aşamasında rakibin en zor sorulara cevap veremeyerek yarışmayı kaybetmesi ve yenilen âşığın sembolik olarak bağlamasını yenen ustaya vermesidir.

Muamma — Divan edebiyatından âşık tarzına geçen, bir ismi, nesneyi veya kavramı iç ve dış olmak üzere iki anlamla gizleyen, kahvehane duvarına asılarak âşıkların sezgi gücünü ölçen manzum bilmecedir.

Askı Asma - Askı İndirme — Bir sepet veya mendil içine gizlenen cismin özelliklerini yansıtan manzum bir şiirin yazılarak yüksek bir yere asılması ve cismin tahmin edilerek askının indirilip ödülün alınması geleneğidir.

Koşma — Âşık edebiyatının en yaygın nazım şeklidir; genellikle 8li veya 11li hece ölçüsüyle yazılır, nazım birimi dörtlüktür ve dörtlük sayısı 2 ile 5 arasında değişir.

Destan — Âşık edebiyatının en uzun nazım biçimidir; en az 5-7 dörtlükten oluşan ve konunun işleyişine göre yüz dörtlükten fazla olabilen, toplumsal olayları da konu edinen şiir formudur.

Anlatım Tutumu (Eda) — İcracının dinleyicide uyandırmak istediği duygu ve düşünceleri gerçekleştirmek amacıyla konuya karşı takındığı övme, yerme, öğüt verme, güldürme gibi geleneksel işleyiş ve tavırların bütünüdür.

Koçaklama — Savaş, kahramanlık, yiğitlik konularını işleyen ve övmeye yönelik anlatım tutumuyla (yiğitleme edasıyla) söylenen koşma ve destan türüdür.

Güzelleme — Doğa güzellikleri veya sevgiliye duyulan aşkı, övgü edasıyla işleyen kalıplaşmış âşık şiiri türüdür.

Taşlama — Toplumun veya kişilerin aksayan yönlerini, eleştirel ve yermeye yönelik bir edayla (sicilleme tarzında) eleştiren şiir türüdür.

Teknis — Hüner gösterme ve öğünme amacıyla cinaslı sözler (yazılışları bir, anlamları ayrı kelimeler) kullanılarak oluşturulan maharet gerektiren şiir biçimidir.

Âşık Kolu — Usta-çırak ilişkisine bağlı olarak geçmiş yüzyıllarda oluşan ve bir ustanın tarzını sürdüren ekollerin (örneğin Sümmanî kolu, Erzurumlu Emrah kolu) adıdır; Azerbaycan'da 'mektep' denir.

Parsa Toplamak — Usta âşıkların seyirci kitlesini tahlil ederek onları memnun eden icralar sonrasında, dinleyicilerin memnuniyetleri oranında para attığı tepsinin seyirci arasında dolaştırılması uygulamasıdır.